Phân tích bài thơ Chùa non nước




Những bài văn hay lớp 9 | Văn mẫu lớp 9

Văn Nghị luận: Nghị luận văn học

Đề bài: Phân tích (Bình giảng) bài thơ "Chùa Non Nước" của Lê Thánh Tông

Bài làm

   Trong phần "Phong cảnh môn" (Môn loại về phong cảnh) của "Hồng Đức quốc âm thi tập" (Hội Tao Đàn) hiện có 66 bài thơ vịnh những danh lam thắng cảnh của giang sơn gấm vóc Đại Việt. Trong đó có bài thơ "Chùa Non Nước"; tương truyền là sáng tác của Tao Đàn đô nguyên súy Lê Thánh Tông.

   Bài thơ được viết theo thể thơ lục ngôn bát cú(sáu chữ, tám câu). Bao trùm bài thơ là một cái nhìn man mác vỡi bao suy ngẫm về thiên nhiên và cuộc đời:

"Nơi gọi Bồng, nơi gọi Nhược,
Hai bên gộp làm Non Nước.
Đá chồng hòn thấp, hòn cao,
Sóng trục lớp sau, lớp trước.
Phật hư vô, cảnh thiếu thừa,
Khách danh lợi, buồm xuôi ngược.
Vẳng nghe trên gác boong boong,
Lẩn thần dưới chùa lần bước."

   Bài thơ chia làm hai phần. Bốn câu đầu miêu tả cảnh sắc chùa Non Nước. Bốn câu cuối nói lên những suy ngẫm của tác giả về Phật, về con người trong cuộc đời.

   Núi Non Nước nằm bên bờ sông Đáy thuộc thị xã Ninh Bình. Xa xưa gọi là Băng Sơn nằm giữa cửa biển. Trong thế kỉ XIII, Trương Hán Siêu đổi tên núi thành Dục Thúy Sơn. Ông có bài thơ "Dục Thúy Sơn khắc thạch" và bài văn "Dục Thúy Sơn linh tế tháp ký" đều nói về núi này. Nguyễn Trãi cũng có bài thơ "Dục Thúy Sơn". Từ thời Lê, núi được đổi tên thành núi Non Nước. Từ xa xưa đến nay, trên núi Non Nước vẫn có chùa, người đời gọi là chùa Non Nước; núi, chùa ấy là một trong những cảnh đẹp nổi tiếng trên miền bắc nước ta.

   Hai câu thơ đầu miêu tả vẻ đẹp độc đáo, vẻ đẹp thần tiên của núi Non Nước. Núi có sông Đáy uốn quanh; cảnh sơn thủy hữu tình , nên thơ và độc đáo :" Hai bên góp làm Non Nước". Hai chữ "góp làm rất bình dị", rất nôm nói lên bàn tay kỳ diệu của Hóa công (ông Trời). Nguyễn Trãi đã từng ví Dục Thúy Sơn là "Cảnh tiên rơi cõi tục", là "Cửa biển có non tiên". Ở đây Lê Thánh Tông lại viết:

"Nơi gọi Bồng, nơi gọi Nhược"

   Bồng Lai, Nhược Thủy tương truyền là nơi tiên ở. Núi Non Nước trong cảm nhận của thi nhân mang vẻ đẹp cõi tiên. Một cách viết ước lệ, hàm súc gợi lên bao tưởng tượng, biểu lộ một tâm hồn chan hòa tình sông núi.

   Hai câu ba, bốn đối nhau. Núi đá chồng cao lên, nơi thì "hòn thấp", nơi thì "hòn cao" vừa lạ, vừa đẹp mắt. Dưới sông, sóng đuổi nhau "lớp sau, lớp trước". Hai chữ "chồng" và "trục" đăng đối, làm nổi bật cái hồn sơn thủy vừa sống động, vừa hài hòa. Cảnh sông núi càng ngắm càng mê say, quyến rũ:

"Đá chồng hòn thấp, hòn cao,
Sóng trục lớp sau, lớp trước"

   Qua vẫn thơ đẹp, ta cảm nhận được cảnh sắc núi Non Nước , chùa Non Nước là phong cảnh sơn thủy hữu tình, cảnh tiên kỳ diệu.

   Bốn câu cuối nói lên những suy ngẫm của nhà thơ. Trước hết là suy ngẫm về Phật, về người đời:

"Phật hư vô, cảnh thiếu thừa,
Khách danh lợi, buồm xuôi ngược." 

   "Hư vô" nghĩa là thế nào? Hư vô nghĩa là trống không. Chùa Non Nước thờ Phật, mà Phật chỉ là hư vô, một thế giới tưởng tượng, trong đó không có cái gì tồn tại. Câu thơ nào cũng ngắt thành hai vế tiểu đối. Nếu cảnh chùa chiền, cảnh Phật là cõi hư vô, thì trái lại, cảnh thiên nhiên, cảnh sông núi ở đây lại cao, thấp, trước, sau, thiếu, thừa hiển hiện. Trong cuộc mưu sinh, gữa dòng đời xưa nay, xét đến cùng con người (số đông) chỉ là khách danh lợi, tất cả ngược xuôi chẳng khác nào những cánh buồm xuôi ngược trên sông. Sự cảm nhận của nhà thơ về đạo Phật, về đời người giữa cuộc sống thể xác và cõi tâm tinh được thể hiện qua những vần thơ thâm trầm, đầy ý vị. Phải chăng đó là bi kịch của kiếp người trong dòng chảy thời gian?

   Tiếng chuông boong boong trên mái chùa vẳng lên như làm cho du khách chợt tỉnh giấc mộng, "lẩn thẩn" dạo bước ngắm cảnh chùa Non Nước. Hai chữ "lẩn thẩn" chứa đầy tâm trạng của một du khách thanh nhàn nặng tình sông núi. Bút phát nghệ thuật lấy động để tả tĩnh vô cùng đặc sắc: tiếng chuông vẳng lên "boong boong" đã làm nổi rõ cảnh chùa Non Nước trên núi cao vô cùng tĩnh lặng, vắng vẻ; du khách tưởng như tỉnh mộng:

"Vẳng nghe trên gác boong boong,
Lẩn thẩn dưới chùa lần bước."

   Bài thơ "Chùa Non Nước" là một thành công đặc sắc và độc đáo về thơ lục ngôn mà Lê Thánh Tông và Hội Tao Đàn để lại cho nền thi ca dân tộc. Bài thơ lại được reo vần trắc, tạo nên âm điệu trầm bổng, gập nghềnh như leo núi:"Nhược – nước – trước – ngược – bước". Tác giả sử dụng nghệ thuật bình đối và tiểu đối rất thành công. Hình tượng sông núi, sơn thủy, non nước, cảnh Phật và đời người in đậm và bao trùm bài thơ. Ngoài sự suy ngẫm giàu tính nhân bản về Phật và đời người , bài thơ còn thể hiện một tâm hồn thanh cao, giàu tình yêu thiên nhiên, đất nước. Đáng quý nhất đó là tâm hồn của một ông vua vào hàng minh quân thánh đế của Đại Việt.

Tham khảo các bài văn nghị luận văn học lớp 9 hay khác:

Mục lục Văn mẫu | Văn hay 9 theo từng phần:

Loạt bài siêu HOTTTTTTT! Link Soạn văn lớp 9 , Giải bài tập tiếng Anh 9 , Giải bài tập Toán 9 , Giải bài tập Vật Lý 9Giải bài tập Hóa học 9 hay nhất tại VietJack

Loạt bài Tuyển tập những bài văn hay | văn mẫu lớp 9 của chúng tôi được biên soạn một phần dựa trên cuốn sách: Những bài văn hay lớp 9 (Nhà xuất bản Tổng hợp Tp. Hồ Chí Minh).

Follow https://www.facebook.com/hoc.cung.vietjack/ để tiếp tục theo dõi các loạt bài mới nhất về Soạn văn lớp 11, Soạn văn lớp 10, Soạn văn lớp 9, Soạn văn lớp 8, Soạn văn lớp 7, Soạn văn lớp 6 ..., và các loạt bài Ngữ pháp tiếng Anh cơ bản và nâng cao, Luyện thi TOEIC, Bài tập ngữ pháp tiếng Anh, ... của chúng tôi.

Thấy hay để lại bình luận động viên nhé ^^^^