Hai đứa trẻ (Thạch Lam): nội dung, dàn ý phân tích, bố cục, tóm tắt - Ngữ văn lớp 11

Hai đứa trẻ (Thạch Lam)

I. Đôi nét về tác giả Thạch Lam

Quảng cáo

- Thạch Lam tên khai sinh là Nguyễn Tường Vinh (sau đổi thành Nguyễn Tường Lân)

- Sinh ra và học tập tại Hà Nội. tử nhỏ cùng chị gái sống ở quê ngoại, kí ức tuổi thơ đã lưu lại những dấu ấn sâu đậm trong sáng tác văn chương của Thạch Lam nhất là trong Hai đứa trẻ

- Bản thân Thạch Lam là con người có tâm hồn nhạy cảm, rất mực đôn hậu giàu lòng trắc ẩn đặc biệt là với người dân nghèo thành thị và những số phận trẻ thơ

- Các tác phẩm chính:

  + các tập truyện ngắn: Gió đầu mùa (1937), Nắng trong vườn (1938), Sợi tóc (1942)

  + tiểu thuyết Ngày mới (1939)

  + tập tiểu luận Theo dòng (1941)

  + tùy bút Hà Nội ba sáu phố phường (1943)

Quảng cáo

- Phong cách nghệ thuật

  + là cây bút truyện ngắn tài hoa trong nền văn học Việt Nam hiện đại

  + đặc điểm truyện ngắn của Thạch Lam

    • Sáng tác thường hướng vào cuộc sống cơ cực của những người dân thành thị nghèo và vẻ đẹp nên thơ của cuộc sống thường nhật

    • Cốt truyện đơn giản thuộc loại truyện không có truyện

    • Thạch Lam đi sâu vào thế giới nội tâm nhân vật

    • Ngôn ngữ trong sáng, giản dị, giàu chất thơ

    • Giọng văn trầm lắng nhỏ nhẹ như lời tâm tình thủ thỉ

    • Có sự hòa quyện tuyệt vời giữa hai yếu tố hiện thực và lãng mạn, tự sự và trữ tình Thạch Lam là người khai sinh ra kiểu truyện ngắn trữ tình

Quảng cáo

⇒ Dù chỉ xuất hiện trên thi đàn vẻn vẹn có năm năm nhưng Thạch Lam đã tạo được vị trí không thể nào thay thế

II. Đôi nét về tác phẩm Hai đứa trẻ (Thạch Lam)

1. Hoàn cảnh sáng tác, vị trí

- Tác phẩm có lẽ được gợi lên từ những câu chuyện cảnh đời nơi phố huyện Cẩm Giàng, Hải Dương quê ngoại nhà văn với những kỉ niệm tuổi thơ

- Hai đứa trẻ tiêu biểu cho phong cách truyện ngắn tài hoa, độc đáo của Thạch Lam. Ở Hai đứa trẻ chất hiện thực hòa quyện với lãng mạn, tự sự giao duyên với trữ tình

2. Bố cục

- Phần 1(từ đầu đến cười khanh khách): cảnh phố huyện lúc chiều xuống

- Phần 2 (tiếp đến cảm giác mơ hồ không hiểu nổi): cảnh phố huyện về đêm

- Phần 3 (còn lại): cảnh chuyền tàu đêm đi qua phố huyện

3. Tóm tắt

    Hai đứa trẻ là câu truyện về hai đứa trẻ Liên và An . Liên và An đã từng có một cuộc sống đầy đủ vui vẻ ở Hà Nội. Do gia đình sa sút, hai đứa trẻ phải về sống nơi phố huyện - một cuộc sống nghèo khổ, đơn điệu. Trong một buổi chiều tà, nhìn thấy những đứa trẻ con đi nhặt nhạnh những đồ thừa, Liên cảm thấy lòng man mác buồn. Xung quanh chị em Liên là cuộc sống tàn lụi của chị Tí, bác Siêu, bác Sẩm.... Thế nhưng chừng ấy người sống trong bóng tối vẫn hy vọng cái gì đó tươi sáng hơn. Mong ước ấy được thể hiện qua việc chờ chuyến tàu đêm chạy qua phố huyện. Chuyến tàu đêm từ Hà Nội về, ầm ầm lăn bánh qua phố huyện rồi khuất dạng, im tiếng trong trời đêm sâu thẳm. Lúc đó người buôn bán ở phố huyện mới dọn hàng sau một tối ế ẩm để trở về nhà. Còn hai đứa trẻ dần dần chìm vào giấc ngủ yên tĩnh.

4. Giá trị nội dung

- Thạch Lam đã thể hiện một cách nhẹ nhàng mà thấm thía niềm xót thương với những sống cơ cực quẩn quanh, tăm tối ở phố huyện nghèo những ngày trước Cách mạng. Đồng thời ông cũng biểu lộ sự trân trọng ước vọng đổi đời mơ hồ trong họ

5. Giá trị nghệ thuật

Quảng cáo

- Sự tinh tế của tác giả khi ông tả tâm trạng và quang cảnh phố huyện qua cách tạo dựng không khí kể chuyện của Thạch Lam

III. Dàn ý phân tích Hai đứa trẻ (Thạch Lam)

1. Bức tranh phố huyện tăm tối quẩn quanh và tâm trạng của Liên

a. Cảnh ngày tàn

♦ Dấu hiệu ngày tàn

- Âm thanh tiêng trống thu không nhỏ dần từ xa vọng lại, tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng, tiếng muỗi vo ve

- Màu sắc:

  + chân trời phương tây đỏ rực như lửa cháy và những áng mây ánh hồng như hòn than sắp tàn

  + màu đen của dãy tre làng cắt hình rõ rệt trên nền trời

⇒ Âm thanh và màu sắc gợi nỗi buồn thấm thía, cảm giác tàn lụi

- Không gian hẹp như bị chặn lại

- Từng bước chân thời gian chầm chậm bước tới chiều rồi tối

⇒ Qua ngòi bút của Thạch Lam buổi chiều như buồn hơn, ngày tàn đến nhanh hơn, phố huyện phơi bày vẻ tiêu điều xác sơ, mòn mỏi

♦ Tâm trạng của Liên

- Tâm hồn cô bé nhạy cảm, tinh tế, xao xuyến một nỗi buồn man mác: Liên không hiểu sao, nhưng chị thấy lòng buồn man mác trước cái giờ khắc của ngày tàn

b. Cảnh chợ tàn

- Hình ảnh chợ huyện lúc vãn: trên nền chợ đầy rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lá nhãn và lá mía

- Những đứa trẻ nghèo nhặt rác, chúng nhặt nhạn thanh nứa, thanh tre hay bất cứ cái gì có thể dùng được.....

- Tâm trạng Liên: động lòng thương cảm

c. Những con người nơi phố huyện

- Mẹ con chị Tí:

  + ngày ngày mò cua bắt ốc, đem đến lại lầm lũi dọn hàng nước

  + khách hàng toàn là những người dưới đáy xã hội

  + dẫu chả kiếm được bao nhiêu nhưng đêm nào mẹ con chị Tí cũng dọn hàng

⇒ Mẹ con chị đang cầm cự trong sự sống

- Chị em Liên với của hàng tạp hóa sơ sài.... chẳng đáng là bao

- Bà cụ Thi là nhân vật điển hình cho số phận tàn tạ trong cái đêm đen của xã hội ấy

⇒ Diễn biến tâm trạng Liên thể hiện một tâm hồn tinh tế nhạy cảm và đồng cảm với những con người không tương lai, không hạnh phúc

2. Tâm trạng của Liên trong đêm tối và trước những ngọn đèn

a. Cảnh phố huyện về đêm

♦ Khung cảnh

- Bóng tối bao la phủ trùm tất cả, cả phố huyện chìm trong bóng tối

- Ánh sáng nhỏ bé yếu ớt chỉ là quầng , là khe, là vệt, là chấm và cuối cùng chỉ là hột sáng thưa thớt

⇒ Có sự đối lập giữa ánh sáng và bóng tối, hình ảnh ngọn đèn leo lét nơi quán hàng chị Tí là biểu tượng cho kiếp sống nhỏ nhoi lay lắt, mù tối của những người cùng khổ trong biển đêm mênh mông của cuộc đời. Ngọn đèn ấy tuy yếu ớt nhưng vẫn là niềm lạc quan sống của những kiếp người nhỏ bé vô danh, vô nghĩa không tương lai, hạnh phúc trong xã hội cũ

♦ Sinh hoạt của con người

- Các nhà đóng của im lìm

- Gánh phở của bác Siêu so với mẹ con chị Tí có phần khấm khá hơn nhưng lại đứng trước nguy cơ đáng sợ hơn: thất nghiệp. Bởi ở vùng quê này thứ quà của bác Siêu là một thứ quà xa xỉ

- Vợ chồng bác Sẩm sống trong cảnh màn trời chiếu đất trông chờ vào của bố thí ở nơi đây là sự trông chờ trong vô vọng

- Mẹ con chị Tí

- Chị em Liên

⇒ Nghèo khổ, nhàm chán, tẻ nhạt, vô vị

b. Tâm trạng của Liên

- Đêm tối với Liên quen lắm, chúng chẳng đáng sợ

- Rồi Liên hoài tưởng về quá khứ tươi đẹp ở Hà Nội, nơi có một vùng sáng rực và lấp lánh

- Như mọi người dân trong phố huyện Liên luôn mong chờ một cái gì đó mới mẻ, tươi sáng sẽ đến xua tan đi đêm đen âm u lụi tàn ở phố huyện

⇒ Bằng trái tim đôn hậu, dịu dàng Thạch Lam đã phát hiện ra những rung động sâu xa, những khao khát thầm kín trong cuộc đời những con người tưởng như hoàn toàn cam phận ấy

3. Tâm trạng đón đợi tàu

a. Tâm trạng chờ đợi

- Cậu bé An dù buồn ngủ ríu cả mắt nhưng vẫn đặn chị tàu đến nhớ đánh thức em

- Còn Liên ngồi yên không động đậy ngắm nhìn sao trời....

b. Tâm trạng đón tàu

- Nhìn thấy ánh đèn ghi từ xa nghe tiếng còi vọng lại Liên đã vội vã goi em dậy

- Rồi tàu đến Liên dắt em đứng dậy để nhìn đoàn xe vụt qua

c. Tâm trạng khi tàu đi qua

- Ngẩn ngơ nuối tiếc

- An băn khoăn ngĩ ngợi: Tàu hôm nay không đông chị nhỉ? Còn Liên lặng theo mơ tưởng

d. Ý nghĩa của việc đợi tàu

- Đợi tàu là nếp sống nhu cầu không thể thiếu của chị em Liên

- Đợi tàu để được cháy lên khao khát đổi đời

- Qua việc đợi tàu Thạch Lam thể hiện thái độ vừa cảm thương xót xa trước cuộc sống lay lắt bế tắc của những kiếp người nhỏ bé nhất là những đứa trẻ vừa nâng niu trân trọng khát vọng vươn ra ánh sáng, khát vọng đổi đời ở những con người ấy

4. Nghệ thuật

- Cốt truyện đơn giản như không có truyện

- Miêu tả nội tâm chân thực, tinh tế

- Chất liệu hiện thực hòa quyện cùng lãng mạn, yếu tố tự sự đan cài với trữ tình tạo nên nét đặc sắc khó lẫn cho tác phẩm

- Sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa tả cảnh và diễn tả tâm trạng

Ngân hàng trắc nghiệm lớp 11 tại khoahoc.vietjack.com

KHÓA HỌC GIÚP TEEN 2003 ĐẠT 9-10 THI THPT QUỐC GIA

Tổng hợp các video dạy học từ các giáo viên giỏi nhất - CHỈ TỪ 499K cho teen 2k3 tại khoahoc.vietjack.com

Nếu thấy hay, hãy động viên và chia sẻ nhé! Các bình luận không phù hợp với nội quy bình luận trang web sẽ bị cấm bình luận vĩnh viễn.

tac-gia-tac-pham-lop-11.jsp

Khóa học 11