(Ôn thi Viên chức THPT) Thiết kế kế hoạch bài học môn Toán

Thiết kế kế hoạch bài học môn Toán trong bộ tài liệu ôn thi viên chức Giáo viên Toán THPT 2026 giúp bạn ôn luyện để tự tin bước vào kì thi tuyển viên chức Giáo viên Toán.

(Ôn thi Viên chức THPT) Thiết kế kế hoạch bài học môn Toán

Giáo viên quan tâm Tài liệu ôn thi viên chức Giáo viên Toán THPT 2026 đầy đủ vòng 2, có đáp án, chuẩn kiến thức, trình bày đẹp mắt, dễ dàng chỉnh sửa mời Xem thử.

THIẾT KẾ KẾ HOẠCH BÀI HỌC MÔN TOÁN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

TÓM TẮT

Để thực hiện được việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trước hết cần thiết kế được kế hoạch dạy học theo hướng này. Trong bài báo này, chúng tôi đề xuất một quy trình thiết kế kế hoạch bài học theo định hướng phát triển năng lực. Quy trình thiết kế này chú trọng thiết kế các hoạt động học tập của học sinh bởi năng lực chỉ có thể được hình thành và phát triển thông qua hoạt động. Dựa trên quy trình này, một kế hoạch bài học “Tổng n số hạng đầu của cấp số nhân” cho học sinh lớp 11 đã được xây dựng và giới thiệu.

1. Mở đầu

Hiện nay, dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh đang được triển khai thực hiện nhằm đáp ứng công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục. Dạy học theo định hướng này giúp học sinh hiểu rõ hơn ý nghĩa của việc học tập ở nhà trường phổ thông và sử dụng được các kiến thức, kĩ năng học được ở phổ thông để giải quyết các tình huống của thực tiễn. Tuy nhiên, ở phổ thông việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực còn gặp nhiều khó khăn bởi đa số giáo viên vẫn dạy học theo lối truyền thống: Giáo viên cung cấp kiến thức mới, lấy ví dụ minh họa, học sinh làm bài tập. Đặc biệt là trong môn Toán, mục tiêu chủ yếu là học sinh giải được nhiều các bài tập thuần túy toán học. Cách dạy học này rất hạn chế việc phát triển năng lực học sinh. Để thực hiện được việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trước hết cần thiết kế được kế hoạch dạy học theo hướng này. Bài viết này trình bày các bước thiết kế kế hoạch bài học theo định hướng phát triển năng lực học sinh và vận dụng vào thiết kế kế hoạch bài học về “Tổng n số hạng đầu của cấp số nhân” thuộc chương trình Đại số và Giải tích 11.

2. Nội dung

2.1. Năng lực

Có nhiều khái niệm về năng lực, tuy nhiên, nghiên cứu này dựa trên khái niệm năng  lực trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể:

Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí... thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể.

(Ministry of Education and Training, 2018)

Phân tích định nghĩa này cùng với việc tham khảo các tài liệu Nguyen (2018), Do et al. (2018), ta thấy:

Để năng lực của học sinh được hình thành và phát triển, ngoài tố chất sẵn có còn bao gồm “quá trình học tập và rèn luyện”. Không phải học sinh học tập qua một nội dung, một bài học mà có thể có được năng lực.

Năng lực cho phép con người huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân…: Kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân vừa là “nguyên vật liệu” tạo nên năng lực, vừa là thành phần của năng lực. Không thể khẳng định một học sinh có năng lực nếu không có kiến thức, kĩ năng… tương ứng. Tuy nhiên có kiến thức, kĩ năng… chưa thể khẳng định có năng lực, bởi năng lực không phải “tổng số” máy móc của các “số hạng” kiến thức, kĩ năng, thuộc tính cá nhân, mà là “hợp kim” của những yếu tố này.

Năng lực cho phép con người thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định: Năng lực chỉ được hình thành và phát triển trong hoạt động. Chỉ khi nào học sinh thực hiện thành công hoạt động nào đó thì mới khẳng định học sinh này có năng lực tương ứng.

Môn Toán ngoài việc góp phần hình thành, phát triển ở học sinh các năng lực chung còn góp phần hình thành, phát triển cho học sinh năng lực toán học bao gồm các thành phần cốt lõi là: năng lực tư duy và lập luận toán học; năng lực mô hình hoá toán học; năng lực giải quyết vấn đề toán học; năng lực giao tiếp toán học; năng lực sử dụng công cụ, phương tiện học toán.

(Ministry of Education and Training, 2018)

Có thể thấy, “con đường” để tới “đích” hình thành, phát triển năng lực chung và năng lực toán học cho học sinh phổ thông là quá trình dạy học nói chung và quá trình dạy học môn Toán nói riêng.

2.2. Các hoạt động học tập chủ yếu

Trước khi giới thiệu các bước thiết kế kế hoạch bài học, chúng tôi trình bày về các hoạt động học tập chủ yếu, bởi năng lực chỉ có thể được hình thành và phát triển thông qua hoạt động, do đó tiến trình dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh được tổ chức thành các hoạt động học tập để học sinh có thể thực hiện ở trên lớp hoặc ở nhà. Chuỗi các hoạt động học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực thường bao gồm: hoạt động khởi động; hoạt động hình thành kiến thức; hoạt động thực hành, luyện tập; hoạt động vận dụng, mở rộng.

2.2.1. Hoạt động khởi động

- Nội dung: Khởi động về tâm lý (tâm thế sẵn sàng, vui vẻ, tích cực…) hoặc khởi động về tư duy (khiến học sinh động não, suy nghĩ, nảy sinh câu hỏi, mong muốn tìm hiểu, giải quyết).

- Mục đích: Kích thích sự tò mò, khơi dậy hứng thú của học sinh về bài học sẽ học hoặc huy động những kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm đã có trong học tập và thực tiễn có liên hệ với kiến thức sắp học làm xuất hiện mâu thuẫn nhận thức.

- Cách thực hiện: Cho người học thấy rõ mục tiêu, ý nghĩa, sự cần thiết của bài học; Đặt câu hỏi, đố vui, kể chuyện, đặt một tình huống, tổ chức trò chơi… về các vấn đề liên quan đến nội dung kiến thức trong bài học.

- Ví dụ: Dạy học nội dung “Các trường hợp đồng dạng của tam giác vuông”.

Ở hoạt động khởi động, giáo viên có thể tạo mâu thuẫn nhận thức bằng cách đưa ra tình huống: Nếu có người yêu cầu bạn đo chiều cao của đồ vật không cao lắm như cái bàn hoặc bảng đen trong lớp, bạn lấy thước đo ngay. Nhưng nếu cần đo chiều cao của một cái cây thì vấn đề không dễ dàng như thế. Làm thế nào không trực tiếp đo chiều cao của cái cây mà bạn vẫn có thể xác định được chiều cao của nó biết chiều dài của bóng cây là 2,4m, chiều dài của bóng một cây gậy là 0,8m (Cây gậy dài 1m)?

2.2.2. Hoạt động hình thành kiến thức

- Nội dung: Là hoạt động trong đó học sinh tự chiếm lĩnh được kiến thức thông qua sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên. Qua đó, năng lực được hình thành và phát triển.

- Mục đích: Giúp học sinh tìm hiểu nội dung kiến thức mới của bài học, cung cấp cho học sinh cơ sở khoa học của những kiến thức mới được đề cập đến trong bài học.

- Cách thực hiện: Dùng các câu hỏi/yêu cầu gợi mở, các ví dụ, ẩn dụ để học sinh tìm kiếm thông tin, khám phá, phát hiện và lĩnh hội kiến thức mới; Học sinh tự học cá nhân, cặp đôi hoặc theo nhóm hay cả lớp thông qua sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên để tự chiếm lĩnh kiến thức mới của bài học.

- Ví dụ: Dạy học nội dung “Các trường hợp đồng dạng của tam giác vuông”.

Ở hoạt động hình thành kiến thức, giáo viên có thể yêu cầu học sinh thực hiện các nhiệm vụ sau:

1. Nhắc lại các trường hợp đồng dạng của tam giác thường.

2. Đối với hai tam giác vuông (có một cặp góc bằng 90⁰) thì chúng sẽ đồng dạng khi nào?

2.2.3. Hoạt động thực hành, luyện tập

- Nội dung: Học sinh áp dụng trực tiếp kiến thức, kĩ năng đã biết, đã học để giải quyết các tình huống/vấn đề trong học tập hoặc trong thực tiễn.

- Mục đích: Giúp học sinh củng cố, hoàn thiện kiến thức, kĩ năng vừa chiếm lĩnh được ở hoạt động hình thành kiến thức; Tạo điều kiện để học sinh diễn đạt được đúng kiến thức hoặc mô tả đúng kĩ năng đã học bằng ngôn ngữ theo cách của riêng mình.

- Cách thực hiện: Học sinh sử dụng những kiến thức vừa học để giải quyết nhiệm vụ, bài tập cơ bản của bài học; Học sinh tự học cá nhân, cặp đôi hoặc theo nhóm hay cả lớp thông qua sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên để luyện tập.

- Ví dụ: Dạy học nội dung “Các trường hợp đồng dạng của tam giác vuông”.

Ở hoạt động thực hành, luyện tập, giáo viên có thể yêu cầu học sinh áp dụng định lí chứng minh 2 tam giác vuông đồng dạng trong trường hợp đơn giản hoặc giáo viên xây dựng tình huống tương tự ở tình huống trong hoạt động khởi động nhằm yêu cầu học sinh xác định chiều cao của đồ vật khác (chẳng hạn cái cột điện).

2.2.4. Hoạt động vận dụng, mở rộng

- Nội dung: Đòi hỏi học sinh vận dụng các kiến thức, kĩ năng để giải quyết các tình huống/vấn đề mới, không giống với những tình huống/vấn đề đã được hướng dẫn hay đưa ra những phản hồi hợp lý trước một tình huống/vấn đề mới trong học tập hoặc trong cuộc sống.

- Mục đích: Giúp học sinh có khả năng vận dụng những kiến thức bài học vào tình huống, điều kiện cụ thể nào đó trong thực tiễn học tập, cuộc sống nhà trường, của cộng đồng, gia đình; qua đó bổ sung, mở rộng kiến thức bài học từ thực tiễn.

- Cách thực hiện: Xây dựng hoặc gợi ý học sinh xây dựng các bài tập theo hướng phát triển năng lực; Hướng dẫn học sinh kết nối và sắp xếp các kiến thức, kĩ năng đã học vào giải quyết thành công bài tập/tình huống/vấn đề trong thực tiễn học tập hoặc cuộc sống; Hướng dẫn học sinh trải nghiệm thực tế để hoàn thành nhiệm vụ; Hoạt động mang tính nghiên cứu, sáng tạo, vì thế cần giúp học sinh gần gũi với gia đình, địa phương, tranh thủ sự hướng dẫn của gia đình, địa phương để hoàn thành nhiệm vụ học tập.

- Ví dụ: Dạy học nội dung “Các trường hợp đồng dạng của tam giác vuông”.

Ở hoạt động vận dụng, mở rộng, giáo viên có thể yêu cầu học sinh thực hiện các nhiệm vụ sau:

3. Sử dụng sơ đồ tư duy hệ thống hóa các trường hợp đồng dạng của tam giác thường và tam giác vuông.

4. Ta có thể dùng cây gậy khác cây gậy 1m ở hoạt động khởi động không, vì sao?

5. Xác định chiều cao của tòa nhà Keangnam Hà Nội? (Học sinh có thể vận dụng tương tự hoạt động trên, tuy nhiên ở mức độ cao hơn là học sinh tự lập kế hoạch để xác định chiều cao của tòa nhà Keangnam Hà Nội, tự xác định chiều dài gậy, tự đo bóng của cây gậy…

6. Lập kế hoạch đo khoảng cách giữa hai địa điểm A và B, trong đó điểm B không tới được.

Trong một số lĩnh vực, môn học, bài học cụ thể, các hoạt động trên có thể kết hợp với nhau hoặc bớt đi một, hai hoạt động, hoặc hoạt động nào đó sẽ nổi bật hơn, hoặc các hoạt động có thể lặp lại nhiều lần tùy theo đặc trưng của từng lĩnh vực giáo dục, của từng bài học.

2.3. Thiết kế kế hoạch bài học theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Phát triển năng lực học sinh là quá trình lâu dài. Để dạy học phát triển năng học sinh đòi hỏi giáo viên phải thiết kế, tổ chức quá trình dạy học sao cho học sinh được thực hiện các hoạt động học tập phù hợp với khả năng của cá nhân, kích thích được hứng thú học tập của các em.

Thiết kế kế hoạch bài học môn Toán là công việc quan trọng của giáo viên trước khi tổ chức hoạt động học tập của học sinh ở trên lớp. Nó không đơn thuần là việc sao chép sách giáo khoa Toán mà thể hiện một cách sinh động mối liên hệ hữu cơ giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp và điều kiện dạy học.

Thiết kế kế hoạch bài học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh cần đảm bảo được về phương diện mục tiêu bài học bao gồm các chỉ số hành vi có thể quan sát, đo, đếm, đánh giá được; về phương diện phương pháp, học sinh được học tập thông qua tổ chức các hoạt động; về phương diện nội dung gắn với thực tiễn, mang tính tích hợp, nội dung thực hành được coi trọng, các vấn đề cần giải quyết phù hợp với khả năng của học sinh. Để giúp giáo viên hình dung rõ hơn về kế hoạch bài học theo hướng phát triển năng lực, tham khảo các tài liệu Ministry of Education and Training (2014), Nguyen (2018), Do et al. (2018), chúng tôi giới thiệu các bước cụ thể để thiết kế kế hoạch bài học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh như sau:

Bước 1. Xác định mục tiêu bài học

Mục tiêu của bài học là những điều (đích) mà giáo viên mong muốn học sinh đạt được sau khi học xong bài đó. Mục tiêu là yếu tố hàng đầu của việc triển khai chương trình giáo dục, chương trình môn học, bài học, hoạt động học. Mục tiêu quy định các thành tố còn lại của quá trình dạy học.

Xác định mục tiêu theo hướng phát triển năng lực không chỉ bao gồm kiến thức, kĩ năng, thái độ mà còn là cách thức, con đường đi từ kiến thức, kĩ năng, thái độ đến những kết quả đó, tức là năng lực; mục tiêu theo hướng phát triển năng lực phải là học sinh làm được gì với những kiến thức đã học. Mục tiêu bài học được cụ thể hóa bằng các mục tiêu của các hoạt động được tổ chức qua bài học. Do đó cần đảm bảo sự thống nhất giữa mục tiêu bài học và các hoạt động: Mục tiêu bài học quy định mục tiêu hoạt động, mục tiêu hoạt động phục vụ mục tiêu bài học.

Khi xác định mục tiêu bài học cần căn cứ vào:

................................

................................

................................

Giáo viên quan tâm Tài liệu ôn thi viên chức Giáo viên Toán THPT 2026 đầy đủ vòng 2, có đáp án, chuẩn kiến thức, trình bày đẹp mắt, dễ dàng chỉnh sửa mời Xem thử.

Xem thêm tài liệu ôn thi viên chức Giáo viên Toán THPT mới nhất, đầy đủ hay khác:

• (Ôn thi Viên chức THPT) 50 Câu hỏi trắc nghiệm Chủ đề Khối tròn xoay (có đáp án)

• (Ôn thi Viên chức THPT) 78 Câu hỏi trắc nghiệm Chủ đề Tọa độ trong không gian Oxyz (có đáp án)

• (Ôn thi Viên chức THPT) 111 Câu hỏi trắc nghiệm Chủ đề Toán thực tế (có đáp án)

• (Ôn thi Viên chức THPT) 100 Câu hỏi trắc nghiệm vận dụng cao Chủ đề Lượng giác (có đáp án)

• Chương trình Giáo dục Phổ thông môn Toán

• Tài liệu Tập huấn Cán bộ quản lý và Giáo viên về kĩ thuật biên soạn đề kiểm tra và câu hỏi kiểm tra đánh giá

---