183+ Dẫn chứng nghị luận văn học cho học sinh giỏi (siêu hay)

Dẫn chứng nghị luận văn học cho học sinh giỏi điểm cao, hay nhất được chọn lọc từ những đoạn văn NLVH hay của học sinh trên cả nước giúp bạn có thêm đoạn văn hay để tham khảo từ đó viết văn NLVH hay hơn.

183+ Dẫn chứng nghị luận văn học cho học sinh giỏi (siêu hay)

I. Khái niệm dẫn chứng trong văn bản nghị luận

- Dẫn chứng là những sự kiện, số liệu, hiện tượng, ví dụ cụ thể được đưa vào bài viết nhằm làm sáng tỏ và tăng sức thuyết phục cho luận điểm.

- Nói cách khác, dẫn chứng chính là “bằng chứng thực tế” giúp người viết chứng minh rằng ý kiến của mình không chỉ là nhận định chủ quan mà có cơ sở xác đáng, cụ thể, khách quan.

- Vai trò của dẫn chứng:

+ Cụ thể hóa luận điểm (tránh nói chung chung, mơ hồ)

+ Tăng độ tin cậy và sức thuyết phục

+ Làm cho bài viết sinh động, giàu tính thực tiễn

II. Khái niệm dẫn chứng nghị luận văn học

- Dẫn chứng trong nghị luận văn học là những chi tiết, hình ảnh, câu văn, đoạn thơ, ngoại hình và tâm lí nhân vật, tình huống… được trích từ tác phẩm văn học để phân tích, chứng minh cho nhận định về nội dung hoặc nghệ thuật của tác phẩm.

- Đặc điểm:

+ Xuất phát từ tác phẩm văn học cụ thể

+ Gắn với phân tích (không chỉ kể lại)

+ Phải chọn lọc tiêu biểu, chính xác và có giá trị làm sáng tỏ vấn đề nghị luận

- Ví dụ:

+ Khi phân tích nhân vật, dẫn chứng có thể là hành động, lời nói, tâm lí của nhân vật trong tác phẩm văn học.

+ Khi phân tích nghệ thuật, dẫn chứng có thể là hình ảnh, biện pháp tu từ, ngôn ngữ trong tác phẩm văn học.

- Phân biệt: Có thể phân biệt hai loại dẫn chứng cơ bản: 

+ Dẫn chứng nội tại là những chi tiết, hình ảnh, câu chữ trực tiếp lấy từ tác phẩm đang được nghị luận. Đây là loại dẫn chứng quan trọng nhất, bắt buộc phải có và cần được phân tích kĩ.

+ Dẫn chứng liên hệ là những ví dụ ngoài tác phẩm như tác phẩm khác, sự kiện đời sống, hay ý kiến của nhà phê bình, được dùng để mở rộng và làm sâu sắc thêm vấn đề.

III. Các hình thức nêu dẫn chứng trong bài văn nghị luận văn học

1. Dẫn nguyên văn cả câu, đoạn, văn bản ngắn.

Đây là cách nêu dẫn chứng được sử dụng phổ biến nhất trong các văn bản văn nghị luận đặc biệt trong nghị luận văn học. Khi đưa ra dẫn chứng là một câu thơ, câu văn hay một đoạn, một bài văn ngắn người ta thường dùng cách nêu dẫn chứng này và thường được sử dụng viết thành một đoạn văn riêng. Việc trích dẫn nguyên văn cả câu, đoạn, văn bản ngắn đòi hỏi việc trích dẫn mang tính chính xác cao vì thế người viết phải nắm được, hiểu được và thuộc dẫn chứng. Nếu sử dụng dẫn chứng ở nhiều bài khác nhau người ta phải chú thích dẫn chứng (Dùng ngoặc đơn để ghi tên tác giả, tác phẩm của dẫn chứng).

Ví dụ: Tạo hóa đã ban tặng cho con người một đặc quyền thiêng liêng – đó là sống. Van-gốc đã từng thốt lên rằng: “Đối với tôi không có gì tốt đẹp hơn là cuộc sống”. Dù cho ai nói với bạn điều gì đi chăng nữa, hãy vững tin rằng cuộc sống xung quanh ta chứa đầy hạnh phúc và niềm vui. Xuân Diệu, “thi sĩ mới nhất trong các nhà thơ mới” (Hoài Thanh), đã hơn một lần khẳng định lối sống “vội vàng” của mình:

Mau với chứ, vội vàng lên với chứ,

Em, em ơi, tình non đã già rồi

(Giục giã – Xuân Diệu).

2. Trích từ ngữ tiêu biểu.

Khi làm bài văn nghị luận, đôi khi người viết có thể trích dẫn các từ ngữ tiêu biểu. Lúc ấy các dẫn chứng được kết hợp vào trong lời văn nghị luận của người viết.

Ví dụ: Quê hương Việt Nam qua bức tranh thôn Vĩ Dạ của xứ Huế sao mà xinh xắn thế, mơ mộng và trữ tình đến thế. Bằng những hình ảnh bình dị, thân thương như “nắng hàng cau” trong khu vườn “mướt” “xanh như ngọc”, nhà thơ cho chúng ta thêm yêu và trân trọng xứ Huế. Những “bến sông trăng” với con thuyền “chở trăng” gợi lên chất mộng, chất thơ nhưng cũng rất thực. Đấy chính là tấm lòng của nhà thơ đối với quê hương, với thiên nhiên đất nước. Ta có thể nhận thấy ngay các dẫn chứng trong đoạn văn trên là những từ ngữ tiêu biểu được trích dẫn bằng cách đặt trong ngoặc kép, hòa vào lời văn của người viết như:“nắng hàng cau”, “mướt”, “xanh như ngọc”, “bến sông trăng”, “chở trăng”.

3. Tóm lược nội dung chính.

Đây là cách trích dẫn dẫn chứng theo hình thức gián tiếp và khá phổ biến trong văn nghị luận, người viết chỉ dẫn ý của câu thơ, câu văn, lời nói, tóm lược nội dung câu chuyện… và không cần đặt trong ngoặc kép để đưa vào văn nghị luận.

Ví dụ: Mở đầu tác phẩm, Nam Cao đã đảo lộn thời gian tuyến tính, không đi từ quá khứ mà xuất phát từ tương lai, đẩy ngay Chí Phèo ra giữa sân khấu cuộc đời bằng những tiếng chửi sặc mùi rượu. Ban đầu hắn chửi trời, rồi hắn chửi đời, hắn chửi ngay tất cả làng Vũ Đại. Nhưng không ai đáp lời thằng say rượu. Tức mình, hắn phải chửi cha đứa nào không chửi nhau với hắn, đến cuối cùng hắn đau đớn, hắn nghiến răng vào mà chửi cái đứa đã đẻ ra Chí Phèo.

IV. Chọn lọc và sử dụng dẫn chứng nghị luận văn học hiệu quả

Để sử dụng dẫn chứng hiệu quả trong bài nghị luận văn học, người viết cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản theo trình tự logic. Trước hết là chọn lọc dẫn chứng: không phải chi tiết nào trong tác phẩm cũng có giá trị như nhau, vì vậy cần ưu tiên những chi tiết tiêu biểu, giàu ý nghĩa, có khả năng làm nổi bật trực tiếp luận điểm. Việc ghi nhớ có chọn lọc các “chi tiết đắt giá” sẽ giúp bài viết chủ động và chính xác hơn.

Tiếp đó, dẫn chứng phải đảm bảo tính chính xác. Khi trích dẫn cần đúng từ ngữ, đúng nội dung; nếu không nhớ nguyên văn, có thể diễn đạt lại nhưng vẫn phải giữ đúng ý nghĩa cốt lõi. Sự sai lệch trong dẫn chứng sẽ làm giảm độ tin cậy của lập luận.

Bên cạnh đó, việc đưa dẫn chứng cần theo trình tự hợp lí: có lời dẫn để giới thiệu, nêu dẫn chứng ngắn gọn, và quan trọng nhất là phân tích. Dẫn chứng chỉ thực sự có giá trị khi được phân tích rõ ràng nhằm làm sáng tỏ luận điểm; nếu chỉ nêu mà không phân tích, bài viết sẽ trở nên kể lể, thiếu chiều sâu.

Trong quá trình phân tích, cần kết hợp nội dung và nghệ thuật, không chỉ chỉ ra ý nghĩa mà còn làm rõ cách tác giả thể hiện qua hình ảnh, ngôn ngữ hay biện pháp tu từ. Đồng thời, cần sử dụng dẫn chứng với số lượng hợp lí: chọn ít nhưng tiêu biểu và tập trung phân tích sâu để tránh lan man.

Ngoài ra, có thể liên hệ mở rộng ở mức độ vừa phải với tác phẩm khác hoặc đời sống để tăng chiều sâu, nhưng vẫn phải đảm bảo trọng tâm là dẫn chứng từ tác phẩm chính.

Tóm lại, sử dụng dẫn chứng hiệu quả đòi hỏi người viết phải biết chọn đúng, trích đúng, đưa đúng và phân tích sâu. Khi đó, bài văn nghị luận sẽ trở nên chặt chẽ, thuyết phục và có giá trị cao.

V. Một số dẫn chứng nghị luận văn học cho học sinh giỏi

A. Nhận định hay về người sáng tác

Chủ đề: Quan điểm sáng tác và phong cách nghệ thuật

1. “Đi ra, lấy cuộc đời dân làm cuộc đời mình

Cơn nắng, cơn mưa làm điều suy nghĩ

Một tiếng chim gù cũng đến nơi rừng lạ để mà nghe.”

(Chế Lan Viên)

2. “Điều quan trọng hơn hết trong sự nghiệp của những nhà văn vĩ đại ấy là cuộc sống, trường đại học chân chính của thiên tài.”

(Đặng Thai Mai)

3. “Sáng tác của nhà văn là để cho cái đẹp của trái đất, cho lời kêu gọi đấu tranh vì hạnh phúc, cho niềm vui tự do, cho cái cao rộng của tâm hồn, cho sức mạnh của trí tuệ sẽ chiến thắng bóng tối, để chúng vĩnh viễn rực rỡ như một mặt trời không bao giờ tắt.”

(Pautôpxki)

4. “Tôi hãy còn một trái tim, một dòng máu nóng để yêu thương, cảm thông và chia sẻ.”

(Dostoevki)

5. “Một nghệ sĩ chân chính phải là một nhà văn nhân đạo từ trong cốt tủy.”

(A.P.Chekhov)

6. “Nhà văn là người cho máu.”

(Elsa Triolet)

7. “Nhà văn phải đứng trong lao khổ, mở hồn ra đón lấy mọi vang động của cuộc đời.”

(Nam Cao)

8. “Cái quan trọng trong tài năng văn học là tiếng nói của mình, là cái giọng riêng biệt của chính mình không thể tìm thấy trong cổ họng của bất kì một người nào khác.”

(Tuốc-ghê-nhép)

9. “Người viết văn là một người rất nặng nợ với đời. Cuộc đời của anh ta là một cuộc đời không bao giờ được phép ngừng lăn lộn trong cuộc sống thực tế, không bao giờ ngưng nghiên cứu và quan sát.”

(Nguyễn Minh Châu)

10. “Một vầng trăng in trong gương

Vẫn là một vầng trăng.

Một vầng trăng qua lòng mắt nghệ sĩ

Có thể thành vô vàn nét đẹp.”

(Phạm Thiên Thư)

11. “Nhà văn tồn tại ở trên đời trước hết để làm công việc giống như kẻ nâng giấc cho những người cùng đường, tuyệt lộ, bị cái ác hoặc số phận đen đủi dồn đến chân tường, bênh vực cho những con người không còn được ai bênh vực.”

(Nguyễn Minh Châu)

Chủ đề: Vai trò và nhiệm vụ của người sáng tác

1. “Mỗi văn nghệ sĩ cần bám sát hiện thực cuộc sống để sáng tạo, làm sao cho mỗi tác phẩm của mình phản ánh chân thực cuộc sống, làm cho người đọc sau khi gấp sách lại đều cảm thấy mạch đời đập dưới bìa sáng đóng như mạch máu đập dưới làn da.”

(Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng)

2. “Thiên chức của nhà văn là suốt đời đi tìm những hạt ngọc ẩn giấu trong bề sâu tâm hồn con người.”

(Nguyễn Minh Châu)

3. “Niềm vui của nhà văn chân chính là niềm vui của người dẫn đường đến xứ sở cái đẹp.”

(Pautopsky)

4. “Công việc của nhà văn là phát hiện cái đẹp ở chỗ không ai ngờ tới, tìm cái đẹp kín đáo và che lấp của sự vật, để cho người đọc bài học trông nhìn và thưởng thức.”

(Thạch Lam)

5. “Nhà văn phải biết khơi lên ở con người niềm trắc ẩn, ý thức phản kháng cái ác; cái khát vọng khôi phục và bảo vệ những cái tốt đẹp.”

(Chyngyz Aitmatov)

6. “Nếu tác giả không có lối đi riêng thì người đó không bao giờ là nhà văn cả, và nếu anh không có giọng riêng, anh khó trở thành nhà văn thực thụ.”

(Sê-khốp)

7. “Tác phẩm văn học là một công trình sáng tạo nghệ thuật bởi lao động của người nghệ sĩ đúng là lao động sáng tạo.”

(Nguyễn Minh Châu)

8. “Người cầm bút phải biết rất nhiều nhưng không phải biết để biết hay cất đi, mà để sáng tạo ra cái chưa bao giờ có, không những trong văn học trước đó mà trong cuộc đời cũng chưa bao giờ cho, hoặc chưa bao giờ hoàn hảo đến thế.”

(Nguyễn Minh Châu)

Chủ đề: Nhận định về người sáng tác

1. “Anh chớ ngại con đường gian khổ nhất

Đau nỗi đau của mỗi trái tim người

Để thơ anh mang lửa đến cho đời

Trên chữ “tài”, chữ “tâm” kia phải “lớn”

(Lưu Quang Vũ, trích Giấc mộng đêm)

2. “Người vẫn còn mang vết thương đã toan đi chữa lành vết thương cho người khác. Tôi nghĩ nghề viết cũng đơn giản như vậy, chữa lành, an ủi những vết thương của người đời để làm dịu vết thương của chính mình.”

(Nguyễn Ngọc Tư)

3. “Tôi muốn làm nhà văn chân thật chân thật trọn đời

Đường mật công danh không làm ngọt được lưỡi tôi

Sét nổ trên đầu không xô tôi ngã

Bút giấy tôi ai cướp giật đi

Tôi sẽ dùng dao viết văn lên đá.”

(Phùng Quán, trích “Lời mẹ dặn”)

4. “Văn chương muôn đời là mảnh đất bí ẩn cần được khai thác và sứ mệnh của người nghệ sĩ là, phải chắt chiu từng những hạt bụi vàng giữa cuộc đời để đúc nên “bông hồng vàng”.

(J.W.Goethe)

5. “Phong cách là chỗ độc đáo về tư tưởng cũng như nghệ thuật có phẩm chất thẩm mĩ thể hiện trong sáng tác của những nhà văn ưu tú.”

(Phương Lựu)

6. Cái đẹp của người nghệ sĩ bắt nguồn từ đời sống nhưng quan trọng và trực tiếp hơn cả là cái đẹp trong chính người nghệ sĩ.

(Khuyết danh)

7. “Người nghệ sĩ tự tôi luyện mình trong sự giao lưu không ngừng với kẻ khác, ở cái vị trí luôn luôn nằm giữa, một bên là cái đẹp anh ta không thể thiếu và bên kia là cái cộng đồng anh ta không thể dứt bỏ.”

(Albert Camus)

8. “Quá trình sáng tạo nghệ thuật chân chính bao giờ cũng là một quá trình kép: vừa sáng tạo ra thế giới, vừa kiến tạo nên bản thân mình.”

(Lev Tolstoy)

9. “Đọc một vài đoạn văn của Thạch Lam đôi khi tôi có cảm tưởng ông là một hệ thống dây tơ nhạy bén đến độ có thể thu nhận được sự thay đổi về cường độ ánh sáng hay âm sắc của lại lá khi khô rụng va vào đất.”

(Thế Uyên)

10. “Nhà văn không phải là diễn viên trên sàn diễn. Nhà văn không phải là loài có cánh. Nhà văn phải đứng bằng hai chân giữa mặt đất đầy hiểm họa, giữa thập loại chúng sinh.”

(Nguyễn Minh Châu)

B. Nhận định về chức năng của văn học

Chủ đề: Chức năng nhận thức

1. “Khi đọc những kiệt tác văn học, tôi trở thành hàng ngàn con người khác nhau nhưng vẫn đồng thời vẫn là chính tôi.”

(C.S. Lewiss)

2. “Văn học là tấm gương phản chiếu cuộc sống.”

(L. Tolstoi)

3. “Văn học không quan tâm đến những câu trả lời do nhà văn đem lại, mà quan tâm đến những câu hỏi do nhà văn đặt ra, và những câu hỏi này luôn luôn rộng hơn bất kì một câu trả lời cặn kẽ nào.”

(Claudio Magris)

4. “Văn chương không phải là liều thuốc an thần ru con người ta vào giấc ngủ uể oải mà là sắt nung bỏng rát thức tỉnh con người.”

(Virginia Woolf)

5. “Văn học chỉ phơi bày thực trạng đời sống con người, nêu lên những vấn đề nhân bản của nó.”

(Cao Hành Kiện)

6. “Tác phẩm nghệ thuật sẽ chết nếu nó miêu tả cuộc sống chỉ để miêu tả, nếu nó không phải là tiếng thét khổ đau hay lời ca tụng hân hoan, nếu nó không đặt ra những câu hỏi hoặc trả lời những câu hỏi đó.”

(Belinxki)

7. “Vạt áo của triệu nhà thơ không bọc hết vàng mà đời rơi vãi. Hãy nhặt lấy chữ của đời mà góp nên trang.”

(Chế Lan Viên)

Chủ đề: Chức năng giáo dục

1. “Văn nghệ giúp con người được sống phong phú hơn và tự hoàn thiện nhân cách tâm hồn mình.”

(Nguyễn Đình Thi)

2. “Tôi tin văn chương không chỉ đem lại mỹ cảm mà đó còn là một phương tiện tuyệt vời để khám phá một vùng đất, thấu hiểu một quốc gia và cảm mến một dân tộc.”

(Nguyễn Nhật Ánh)

3. “Truyện không chỉ tái hiện lịch sử đời sống mà còn là hành trình đi tìm con người trong con người.”

(M. Bakhtin)

4. “Muốn viết được những trang văn như hoa thì phải lao động miệt mài như ong làm mật, phải xót lòng, đeo bòng như trai làm ngọc.”

(Nguyễn Tuân)

5. “Nghệ thuật là sự vươn tới, sự hướng về, sự níu giữ mãi mãi hình người cho con người.”

(Nguyễn Ngọc)

Chủ đề: Chức năng thẩm mỹ

1. “Nghệ thuật là những câu trả lời đầy thẩm mĩ cho con người, thay đổi, cải thiện thế giới tinh thần cho con người, nâng con người lên.”

(Tố Hữu)

2. “Đã là văn thì phải đẹp.”

(Nguyễn Ngọc)

3. “Nghệ thuật là những câu trả lời đầy thẩm mĩ cho con người, thay đổi, cải thiện thế giới tinh thần cho con người, nâng con người lên.”

(Tố Hữu)

4. “Cái đẹp của văn chương chính là cái mang nhiều dấu ấn của chủ thể sáng tạo, là cái riêng cái độc đáo.”

(Đoàn Cầm Thi)

5. “Nhà văn là người dẫn đường đến xứ sở của cái đẹp.”

(Pautopxki)

6. “Văn học chinh phục trái tim con người bằng vẻ đẹp của ngôn từ.”

(Pau-top-sky)

C. Nhận định hay về văn chương

Chủ đề: Nhận định chung về văn chương

1. “Văn học là nhân học.”

(M.Gorki)

2. “Nghệ thuật không phải là ánh trăng lừa dối. Nghệ thuật chỉ có thể là tiếng đau khổ ngoài kia thoát ra từ những kiếp lầm than.”

(Nam Cao)

3. “Văn chương bất hủ cổ kim đều viết bằng huyết lệ.”

(Lâm Ngũ Đường)

4. “Văn học đối với tôi là một hiện tượng đẹp đẽ nhất trên thế giới.”

(Pau-tốp-xki)

5. “Nghệ thuật chỉ đạt đến đỉnh cao của nó khi được chắt lọc từ những nỗi đau đích thực của cuộc đời.”

(Lê Huy Bắc)

6. “Cuộc đời và nghệ thuật là hai vòng tròn đồng tâm mà tâm điểm là con người.”

(Nguyễn Minh Châu)

7. “Cái cốt lõi của văn học là lòng nhân ái.”

(Rasul Gamzatop)

8. “Giá trị của một tác phẩm nghệ thuật trước hết là ở giá trị tư tưởng của nó. Nhưng là tư tưởng đã được rung lên ở các cung bậc và tình cảm chứ không phải là tư tưởng nằm thẳng đơ trên trang giấy.”

(Nguyễn Khải)

9. “Văn học, đó là tư tưởng đi tìm cái đẹp trong ánh sáng.”

(Charles DuBos)

10. “Văn chương sinh ra trong cuộc sống và vỗ về cuộc sống.”

(Ki Ju Lee)

11. “Tác phẩm nghệ thuật nào cũng xây dựng bằng những vật liệu mượn ở thực tại.”

(Nguyễn Đình Thi)

12. “Văn học là tấm gương phản chiếu đời sống xã hội.”

(Standal)

13. “Văn chương có loại đáng thờ và không đáng thờ. Loại không đáng thờ là loại chuyên chú ở văn chương. Loại đáng thờ là loại chuyên chú ở con người.”

(Nguyễn Văn Siêu)

14. “Tất cả mọi nghệ thuật đều phục vụ cho một nghệ thuật vĩ đại nhất là nghệ thuật sống trên Trái đất.”

(Béc-tôn Brếch)

15. “Nghệ thuật mà không gắn với đời sống thì nó chỉ là một bông hoa ác mà thôi.”

(Nguyễn Huy Tưởng)

16. “Mỗi trang văn đều soi bóng thời đại mà nó ra đời.”

(Tô Hoài)

17. “Văn chương là hình dung của sự sống muôn hình vạn trạng.”

(Hoài Thanh)

18. “Tác phẩm vừa là kết tinh của tâm hồn người sáng tác, vừa là sợi dây truyền cho mọi người sự sống mà nghệ sĩ mang trong lòng.”

(Nguyễn Đình Thi)

19. “Cuộc đời là điểm khởi đầu và là điểm đi tới của văn học.”

(Tố Hữu)

20. “Mỗi tác phẩm phải là mỗi phát minh về hình thức và khám phá về nội dung.”

(Lêonit Lêonop)

21. “Văn chương không cần những người thợ khéo tay, làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho. Văn chương chỉ dung nạp những người biết đào sâu, biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi, và sáng tạo những cái gì chưa có…”

(Nam Cao)

22. “Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có, luyện những tình cảm ta sẵn có.”

(Hoài Thanh)

23. “Cái đẹp mà văn học mang lại không phải cái gì khác hơn là cái đẹp của sự thật đời sống được khám phá một cách nghệ thuật.”

(Hà Minh Đức)

24. “Chỉ có cuộc đời rộng rãi, chỉ có trường đời vô thường định mới dạy cho người ta biết được những câu đẹp đẽ.”

(Nguyễn Tuân)

25. “Văn học giống như một tờ báo, và nhiều lúc, giống như một tờ báo lá cải về cuộc sống, với những tính chất thường tình nhỏ nhặt và da diết của nó.”

(Magris)

26. “Văn học không quan tâm đến những câu trả lời do nhà văn đem lại, mà quan tấm đề những câu hỏi do nhà văn đặt ra và những câu hỏi này luôn rộng hơn bất kì câu trả lời cặn kẽ nào.”

(Claudio Magris)

Chủ đề: Vai trò của văn chương

1. “Đối với tôi văn chương không chỉ là cách đem đến cho người đọc sự thoát ly hay sự quên; trái lại văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực mà chúng ta có, để vừa tố cáo và thay đổi một cái thế giới giả dối, tàn ác, vừa làm cho lòng người đọc thêm trong sạch và phong phú hơn…”

(Thạch Lam)

2. “Văn học bao giờ cũng phải trả lời những câu hỏi của ngày hôm nay, bao giờ cũng phải đối thoại với những người đương thời về những câu hỏi cấp bách của đời sống.”

(Nguyễn Minh Châu)

3. “Một tiểu thuyết thực sự hứng thú là tiểu thuyết không chỉ mua vui cho chúng ta, mà còn chủ yếu hơn là giúp đỡ chúng ta nhận thức cuộc sống, lí giải cuộc sống.”

(Giooc-giơ Đuy-a-men)

4. “Mỗi tác phẩm như rọi vào bên trong chúng ta một ánh sáng riêng, không bao giờ nhòa đi.”

(Nguyễn Đình Thi)

5. “Văn học phản ánh cuộc sống bằng hình tượng. Nhưng văn học không phản ánh máy móc, thụ động như một tấm hương mà thông qua tư tưởng, tình cảm, cách nhìn, cách đánh giá của từng nhà văn.”

(Khuyết danh)

6. “Nghệ thuật giải phóng được cho con người khỏi những biên giới của chính mình, nghệ thuật xây dựng con người, hay nói cho đúng hơn, làm cho con người tự xây dựng được.”

(Nguyễn Đình Thi)

7. “Văn học kỳ lạ thế, nó mang những phận người rất xa nhau lại gần nhau, nó kết nối những nỗi đau tưởng chửng như không thể chia sẻ.”

(Thanh Thảo)

8. “Nghệ thuật tạo vẻ đẹp cho dòng nước mắt, biến nỗi thống khổ của nhân loại thành tiếng hát vô biên.”

(Đặng Tiến)

9. “Tác phẩm nghệ thuật sẽ chết nếu nó miêu tả cuộc sống chỉ để miêu tả, nếu nó không phải là tiếng thét khổ đau hay lời ca tụng hân hoan, nếu nó không đặt ra những câu hỏi hoặc trả lời những câu hỏi đó.”

(Belinxky)

D. Nhận định chung về lý luận văn học

1. “Trong đau khổ có tư tưởng.”

(Fyodor Dostoevsky)

2. “Không có gì nâng đỡ tôi suốt cuộc đời, trong những hoàn cảnh trái ngược nhất ngoài tư tưởng nghệ thuật và bổn phận của một nhà văn”

(Albert Camus)

3. “Viết văn là một quá trình đấu tranh để nói ra sự thật”

(Tô Hoài)

4. “Trong hoàn cảnh khắc nghiệt vừa qua, không tránh khỏi có lúc chúng ta tự hỏi, văn học để làm gì, văn học cần cho ai? Văn học có cần cho người bệnh đang giành lấy từng hơi thở tàn trong bệnh viện dã chiến? Văn học có cần cho người mẹ già đẩy chiếc xe với chút tài sản bé mọn trên đường về miền Tây? Văn học có cần cho đôi vợ chồng trẻ chở con dưới mưa gió trên đỉnh đèo Hải Vân theo đoàn người trốn dịch…”

(Nhà giáo Huỳnh Như Phương)

5. “Không có tiếng nói riêng, không mang lại những điều mới mẻ cho văn chương mà chỉ giẫm theo đường mòn thì tác phẩm nghệ thuật sẽ chết.”

(Leonit Leonop)

6. “Một tác phẩm thật có giá trị, phải vượt lên bên trên tất cả các bờ cõi và giới hạn, phải là một tác phẩm chung cho cả loài người. Nó phải chứa đựng một cái gì lớn lao, mạnh mẽ, vừa đau đớn lại vừa phấn khởi. Nó ca tụng lòng thương, tình bác ái, sự công bình…Nó làm cho người gần người hơn.”

(Nam Cao)

7. “Có thể vượt qua giới hạn lớn lao của loài người không phải bằng cách tự xóa mình đi mà bằng cách mở rộng bản sắc của chính mình.”

(Tagore)

8. “Nghệ sĩ là người biết khai thác những ấn tượng riêng, chủ quan của mình, tìm thấy những ấn tượng có giá trị khái quát và làm cho những ấn tượng ấy có được hình thức riêng.”

(M.Gorki)

9. “Nhà văn là một danh hiệu lạ lùng, vừa hữu ích lại vừa phù phiếm. Nó không phải danh hiệu anh ta tự đứng ra xưng danh được, mà là một danh hiệu do độc giả đặt tên”

(Nguyễn Huy Thiệp)

10. “Nghệ thuật bao giờ cũng là tiếng nói của tình cảm con người, là sự tự giãi bày và gửi gắm tâm tư.”

(Lê Ngọc Trà)

11. “Văn học thế giới đã có trọn vẹn hai trăm năm huy hoàng của thế kỷ XIX và XX, lịch sử nhân loại đã không phụ văn học. Việc những nhà văn còn sót lại nên làm, chính là diễn xuất một cách hết sức vẻ vang vai diễn phụ của mình. Nhưng chúng ta cũng chớ quên diễn viên chính vẫn là diễn viên chính, diễn viên phụ vẫn phải diễn vai phụ mà lịch sử đã phân công. Chấp nhận sự bên lề của văn học chẳng phải một việc tồi tệ.”

(Nhà văn Diêm Liên Khoa)

12. “Văn học là thế giới hoang tưởng, ảo tưởng, hão huyền trong cuộc đời thực tẻ nhạt, dung tục, của cảm xúc nhục cảm, vớ vẩn, suy đồi, là vàng trong cát, sự bất lực thê thảm. Chúng ta làm được gì khi xây những lâu đài cát trên bờ biển xanh?”

(Nguyễn Huy Thiệp)

13. “Văn học nằm ngoài các định luật của sự băng hoại. Chỉ mình nó không thừa nhận cái chết.”

(Shchedrin)

14. “Tương lai chỉ thuộc về những ai nắm được phong cách”

(Victor Hugo)

15. “Văn chương không cần đến những người thợ khéo tay làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho. Văn chương chỉ dung nạp những người biết đào sâu tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi và sáng tạo những gì chưa có.”

(Nam Cao)

16. “Muốn chấn hưng nền văn chương ngày nay, phải có những tàu năng tuấn tú”

(Cố Viêm Võ)

17. “Nghệ thuật không phục vụ một đảng phái nào nó chỉ phụng sự cho nỗi thống khổ và quyền tự do của con người”

(Albert Camus)

18. “Sự còn lại mất đi của số phận những tác phẩm văn học cũng như những đời văn trong độ lùi thời gian bao giờ cũng ngầm chứa đựng một sự lựa chọn đầy huyền diệu và công bằng”

(Nguyễn Minh Châu)

19. “Tác phẩm nghệ thuật sẽ chết nếu nó miêu tả cuộc sống chỉ để miêu tả, nếu nó không phải là tiếng thét khổ đau hay lời ca tụng hân hoan, nếu nó không đặt ra những câu hỏi hoặc trả lời những câu hỏi đó”

(Belinxky)

20. “Bài thơ hay là bài thơ đọc lên không còn thấy câu thơ mà chỉ còn thấy tình người và tôi muốn thơ phải thật là gan ruột của mình”

(Tố Hữu)

21. “Những chữ xơ xác nhất mà chúng ta đã nói đến cạn cùng, mất sạch tính hình tượng đối với chúng ta, những chữ ấy trong thơ ca lại lấp lánh, lại kêu giòn và tỏa hương”.

(Pautopsky)

22. “Nhân giả trí nhân” (Người có lòng nhân luôn thương con người)

(Khổng Tử)

23. “Tác phẩm văn học là sự cưới xin giữ ngoại vật và nội tâm nhà văn”

(Xuân Diệu)

24. “Nghệ thuật không tái tạo những gì ta thấy đúng hơn là nó mở mắt cho ta”

(Picasso)

25. “Khi văn xuôi đã đạt tới mức toàn Thiện Toàn Mỹ thì về bản chất nó đã thực là thơ”

(Paustovsky)

26. “Mặt trời chói lọi của trí tưởng tượng chỉ có thể cháy sáng khi được cọ xát với mặt đất. Nó không thể cháy trong khoảng trống rỗng. Trong khoảng trống rỗng nó sẽ tắt”

(Paustovsky)

27. “Cái phong phú đa dạng vô cùng vô tận của văn học nghệ thuật là ở chỗ: mỗi tác phẩm mở ra một thế giới mới lạ, không lặp lại, góp phần phản ánh thể hiện cái muôn màu muôn vẻ của đời sống và của tâm hồn con người”

(Lê Đình Kỵ)

28. “Nghệ thuật là sự vươn tới, sự hướng về, sự níu giữ mãi mãi tính người cho con người”.

(Nguyên Ngọc)

29. “Loại văn chương tột bậc của thiên hạ không ở trong cái giới hạn đóng mở kết cấu.”

(Nhữ Bá Sỹ)

30. “Văn học không quan tâm đến câu trả lời do nhà văn đem lại, mà quan tâm đến những câu hỏi do nhà văn đặt ra và những câu hỏi này luôn rộng hơn bất kì câu trả lời cặn kẽ nào”

(Claudio Magris)

31. “Nhiệm vụ của nhà văn phải là bộ dây thần kinh để cảm ứng, phải là tay chân để cung thủ. Muốn sáng tác những tác phẩm vĩ đại cho nền văn hoá tương lai, cố nhiên rất tốt, nhưng nhà văn đầu tranh cho hiện tại, đồng thời cũng đấu tranh cho tương lai nữa, bởi vì mất hiện tại làm gì có tương lai”

(Lỗ Tấn)

32. “Nhà thơ, đối với vũ trụ nhân sinh, nên bước vào bên trong mà lại nên đi ra bên ngoài. Bước vào bên trong mới có thể viết được. Đi ra bên ngoài mới có thể quan sát được. Bước vào bên trong mới có sinh khí. Đi ra bên ngoài mới đạt cao siêu”

(Vương Quốc Duy đời Thanh)

33. “Văn học chỉ phơi bày thực trạng đời sống con người, nêu lên những vấn đề nhân bản của nó”

(Cao Hành Kiện)

 34. “Ngôn ngữ của thi ca khác với ngôn ngữ của đời sống ở chỗ là nó gợi ra được những liên tưởng phong phú, khơi dậy ở tâm hồn con người những rung động sâu xa, biến những tầm thường của đời sống thành những gì lãng mạn, cao cả”

(Lâm Ngữ Đường)

35. “Đời sống xanh tươi là cội nguồn sâu xa của văn học”

(Goethe)

36. “Chỉ có cuộc đời rộng rãi, chỉ có trường đời vô thường định mới dạy cho người ta biết được những câu đẹp đẽ”

(Nguyễn Tuân)

37. “Mỗi bài thơ mà hôm nay tôi trao vào tay bạn đọc thân mến là nảy sinh cùng với mầm mống trên cái cây xao động của cuộc đời đang nở hoa. Coi thường quyển sách này sẽ là tàn nhẫn bởi vì nó gắn liền khăng khít với bản thân cuộc đời tôi.”

(Lorca)

38. “Ý nghĩa trong thơ tôi là do bạn đọc cho nó”

(P. Valery)

39. “Đọc một câu thơ hay, ta thường có cảm giác đứng trước một bến đò gió nổi, một khao khát sang sông, một thúc đẩy lên đường hướng đến những vùng trời đẹp hơn, nhân tính hơn…”

(Lê Đạt)

40. “Một câu thơ hay là một câu thơ có sức gợi”

(Lưu Trọng Lư)

41. “Trong đời sống văn học, những nhà văn có tài năng, người thì đóng góp vào một cách viết, người thì đóng góp vào cách sử dụng ngôn ngữ, có người lại chỉ cho ta thấy những thứ rất nhỏ bé, đặc sắc mà giàu giá trị. Nhưng trên tất cả, anh ta phải cho người đọc thấy được tiếng nói riêng cùa anh ta trong một vấn đề mà nhiều người đang quan tâm đến.”

(Nguyễn Minh Châu)

42. “Nhà văn không có phép thần thông để vượt ra ngoài thế giới này, nhưng thế giới này trong con mắt nhà văn phải có một hình sắc riêng”

(Hoài Thanh)

43. “Tác phẩm văn học như con quay kì lạ, chỉ có thể xuất hiện trong vận động. Muốn làm cho nó xuất hiện, cần phải có một hoạt động cụ thể là sự đọc. Và tác phẩm văn học chỉ kéo dài chừng nào sự đọc còn có thể tiếp tục. Ngoài sự đọc ra, nó chỉ còn là những vệt đen trên giấy trắng”

(J.Paul. Sartre)

44. “Nhà văn tồn tại ở trên đời trước hết để làm công việc giống như kẻ nâng giấc cho những người cùng đường tuyệt lộ bị cái ác hoặc số phận đen đủi dồn đến chân tường; để bênh vực cho những người không còn ai bênh vực”

(Nguyễn Minh Châu)

45. “Thơ không cần nhiều từ ngữ. Nó cũng không quan tâm đến hình xác của sự sống. Nó chỉ cần cảm nhận và truyền đi một chút linh hồn cùa cảnh vật thông qua linh hồn thi sĩ”

(Nguyễn Đăng Mạnh)

46. “Thơ là tiếng nói hồn nhiên nhất của tâm hồn con người trước cuộc đời”

(Tố Hữu)

47. “Cái bóng của độc giả luôn luôn cúi xuống sau lưng nhà văn, ngay khi mà nhà văn ngồi trước trang giấy trắng.”

(Aimatov)

48. “Bài thơ là sợi dậy truyền tình cảm cho người đọc”

(Nguyễn Đình Thi)

49. “Cuộc sống là cánh đồng màu mở để cho thơ bén rễ sinh sôi”

(Puskin)

50. “Câu thơ phải luôn bất ổn và xôn xao – Không thể nằm yên mà ngủ được nào”

(Chế Lan Viên)

51. “Sáng tác thơ là một việc do cá nhân thi sĩ làm, một thứ sản xuất đặc biệt và cá thể” (Xuân Diệu)

52. “Câu thơ hay là câu thơ có khả năng đánh thức bao ấn tượng vốn ngủ quên trong kí ức của con người.” (Chu Văn Sơn)

53.“Khi tác phầm kết thúc, ấy là sự sống của nó mới thực sự bắt đầu” (Aimatov)

54. “Thơ là hiện thực, thơ là cuộc đời, thơ còn là thơ nữa” (Xuân Diệu)

55. “Đụng chạm với cuộc sống hằng ngày tâm trạng nảy lên bao nhiêu hình ảnh như lúc búa đập vào sắt trên đe. Người làm thơ lượm lặt những tia sáng ấy, kết thành một bó sáng. Đó là hình ảnh thơ” (Nguyễn Đình Thi)

56. “Văn chương sẽ là hình dung của sự sống muôn hình vạn trạng” (Hoài Thanh)

57. “Nhà văn là người đi tìm, gắng đi tìm những hạt ngọc ẩn giấu trong bề sâu tâm hồn con người” (Nguyễn Minh Châu)

58. “Ý hết mà lời dừng, ấy là lời rất mừng trong thiên hạ. Nhưng lời dừng mà ý chưa hết lại càng hay tuyệt” (Lê Quý Đôn)

59. “Khi sáng tạo ra chữ, những chữ nảy mầm mới là những chữ đích thực” (Berton Brech)

60. “Những tình cảm rất quý có thể trở nên tầm thường khi diễn đạt ra thành lời” (Gogon)

61. “Tình huống là cái sống còn của truyện ngắn” (Nguyễn Minh Châu)

62. “Tác phẩm văn học là đơn vị sáng tác của nhà văn, là đối tượng thưởng thức của người đọc, là kết quả của trình độ ý thức xã hội, ý thức thẩm mĩ thời đại, là chỉnh thể trung tâm của hoạt động văn học” (Lê Lưu Oanh)

63. “Chủ đề là một ý tưởng nảy mầm trong vốn kinh nghiệm của tác giả, do cuộc sống mách bảo cho tác giả, nhưng vẫn còn ẩn náu trong cái vốn ấn tượng của anh ta dưới một dạng thức chưa hình thành và đòi hỏi phải được thể hiện trong những hình tượng, thúc đẩy tác giả tìm cách hình tượng hóa nó” (M. Gorky)

64. “Thơ là một bức họa để cảm nhận thay vì để ngắm” (Leonardo DeVinci)

65. “Nhà thơ gói tâm tình mình vào trong thơ. Người đọc mở ra bỗng thấy tâm tình của chính mình” (Lưu Quý Kỳ)

66. “Tôi thấy văn chương của mình (và cả bản thân mình) sao giống trái sầu riêng quá trời, có người thích, khen thơm, có người bưng mũi quay đi vì chê nó nặng mùi. Nhưng khi bắt đầu kết trái, sầu riêng đâu định trước sẽ dâng tặng cho riêng ai, nên chẳng bẻ mình bẻ mẩy để lấy lòng người…” (Nguyễn Ngọc Tư)

67. “Người vẫn còn mang vết thương đã toan đi chữa vết thương cho người khác. Tôi nghĩ nghề viết và người viết cũng đơn giản vậy, chữa lành, an ủi những vết thương của người đời để làm dịu vết thương của chính mình” (Nguyễn Ngọc Tư)

68. “Tình yêu này của người nghệ sĩ vừa là một niềm hân hoan say mê, vừa là một nỗi đau đớn, khắc khoải, một mối quan hoài thường trực về số phận, hạnh phúc của những người chung quanh mình” (Nguyễn Minh Châu)

69. “Thơ là mở ra được một cái gì mà trước câu thơ đó, trước nhà thơ đó, vẫn như là bị phong kín” (Nguyễn Tuân)

70. “Thơ ca, nếu không có người tôi đã mồ côi” (Rasul Gamzatov)

71. “Mỗi người viết văn chỉ có khả năng thành công qua những cái mình thông thuộc” (Tô Hoài)

 72. “Làm thơ có lúc như lấy người điếc lác ù tai làm bạn tri âm,

 Cứ phải hét vào tai những tiếng nói thầm.

Làm thơ có lúc là thi sĩ câm

Ra hiệu bằng tay, bằng mắt, bằng toàn thân

Đóng kịch để nói điều rất thật”

(Tri âm – Chế Lan Viên)

73. “Ôi! chỉ cần một độc giả dù vô tâm đến mấy

Là cũng đủ cho nhà thơ thoát khỏi vạc dầu

Và bay lên chín tầng cao”.

(Sợ nhất – Chế Lan Viên)

 74. “Những phong thư anh gửi cho hư vô đều bị trả về

 Dù tem vẽ các vĩ nhân, thần thánh.

 Chi bằng anh đưa cho cô hàng xóm ở hàng rào bên cạnh

 Viết cho người độc giả bình thường gần gụi đọc thơ anh”

(Chế Lan Viên)

75. “Nghệ thuật là những câu trả lời đầy thẩm mĩ cho con người, thay đổi, cải thiện thế giới tinh thần cho con người, nâng con người lên” (Tố Hữu)

76. “Thơ là sự thể hiện con người và thời đại một cách cao đẹp.” (Sóng Hồng)

77. “Thơ là âm nhạc của tâm hồn, nhất là những tâm hồn cao cả, đa cảm”. (Voltaire)

78. “Chi tiết làm nên bụi vàng của tác phẩm. (Pauxtopxki)

79. “Con người đến với cuộc sống từ nhiều nẻo đường, trên muôn vàn cung bậc phong phú nhưng tiêu điểm mà con người hướng đến vẫn là con người” (Đặng Thai Mai)

80. “Văn chương có loại đáng thờ và không đáng thờ. Loại không đáng thờ là loại chuyên chú ở văn chương. Loại đáng thờ là loại chuyên chú ở con người” (Nguyễn Văn Siêu)

81. “Sống đã rồi hãy viết, hãy hòa mình vào cuộc sống vĩ đại của nhân dân” (Nam Cao)

82. “Những gì tôi viết ra là những gì thương yêu nhất của tôi, những ước mong nhức nhối của tôi” (Nguyên Hồng)

83. “Văn chương giúp ta trải nghiệm cuộc sống ở những tầng mức và chiều sâu đáng kinh ngạc. Nó giúp cho con người sống người hơn, sống tốt hơn nếu ta biết tìm trong mỗi cuốn sách những vệt sáng, những nguốn sáng soi rọi vào những góc khuất của con người và cuộc đời” (Thanh Thảo)

84. “Quan trọng nhất của truyện ngắn là tạo ra một tình huống nào đấy. Từ một tình huống ấy bộc lộ bản chất tính cách nhân vật hoặc bộc lộ tâm trạng” (Nguyễn Đăng Mạnh)

85. “Truyện hay đến một mức nào đó thì thành thơ” (Paustovsky)

86. “Nhà thơ là phu chữ” (Lê Đạt)

87. “Đọc một câu thơ tức là ta gặp gỡ một tâm hồn con người” (Antone France)

88. “Những con chữ ấy phải như những đóa hoa tu từ” (Nguyễn Tuân)

89. “Điều quan trọng nhất của một nhà văn không phải cái anh ta viết được nhiều mà là sáng tạo ra cái mới” (Trần Đình Sử)

90. “Nhà thơ phải nếm trải chua cay mặn ngọt của đời thì thơ mới có dư vị” (Goethe)

91. “Chân lý cuộc sống trong sáng tác nghệ thuật không tồn tại bên ngoài cái nhìn nghệ thuật có tính cá nhân đối với thế giới, vốn có ở từng nghệ sĩ thực thụ”. (Khrapchenko).

92. “Người đọc thơ muốn rằng thơ phải xuất phát từ thực tại, từ đời sống, nhưng phải đi qua một tâm hồn, một trí tuệ và khi đi qua như vậy, tâm hồn, trí tuệ phải in dấu vào đó thật sâu sắc, càng cá thể càng độc đáo, càng hay” (Xuân Diệu)

93. “Văn học bao giờ cũng phải trả lời những câu hỏi của ngày hôm nay bao giờ cũng phải đối thoại với những người đương thời với những câu hỏi cấp bách của đời sống.” (Nguyễn Minh Châu)

94. “Thơ ca đồng hành với con người và thực hiện thức tỉnh những lương tri đang ngủ” (Evtusenko)

95. “Hãy biết rằng chính trái tim bạn đang lên tiếng và rên rỉ khi tay bạn viết.” (Alfret de Musse)

96. “Bài thơ hay là một sinh vật có thân xác. Mỗi câu, mỗi từ đều có lý do. Kỹ thuật làm thơ cũng nghiêm túc như  người lính  trong quân đội. Đổi  một câu, một chữ là sai ở trọng tâm bài thơ, bài thơ sai lệch, sa ngã” (Xuân Diệu)

97. “Thơ không phải lời cũng không phải lời, có ý thức mà không phải ý thức, vô thức nhưng không hẳn là vô thức. Thơ là sự thể hiện cao nhất của nhà thơ” (Thanh Thảo)

98. “Thơ đưa tôi đến những bến bờ không thể chạm tới” (Lưu Quang Vũ)

99.“Con đường thơ gồm nhiều con đường khác nhau của mỗi người. Không có một con đường chung cho tất cả. Có thể nói, con đường thơ chính là số mệnh của  nhà thơ.” (Lê Đạt)

100. “Thơ là cái nhụy của cuộc sống, nên nhà thơ phải đi hút cho được cái nhụy ấy và phấn đấu làm sao cho cuộc đời của mình cũng có nhụy.” (Phạm Văn Đồng)

101. “Chỉ cần một số ít trang văn xuôi mà họ (các bậc thầy về truyện ngắn) có thể làm nổ tung trong tình cảm và ý nghĩ người đọc những điều rất sâu xa và da diết của con người, khiến người đọc phải nhớ mãi, suy nghĩ mãi, đọc đi đọc lại vẫn không thấy chán”. (Nguyễn Minh Châu)

Xem thêm những đoạn văn nghị luận văn học đạt điểm cao của học sinh trên cả nước hay khác:

• Dẫn chứng nghị luận văn học tiêu biểu
• Dẫn chứng nghị luận văn học lớp 9
• Dẫn chứng nghị luận văn học lớp 12
• Dẫn chứng nghị luận văn học về tuổi trẻ

---