Soạn bài Ngôn chí - Kết nối tri thức

- Đề tài: Bài thơ viết về cuộc sống thanh nhàn, hòa hợp với thiên nhiên của con người ẩn dật; đồng thời thể hiện chí hướng, tâm hồn và quan niệm sống của tác giả Nguyễn Trãi.

- Thi liệu: Bài thơ sử dụng nhiều thi liệu quen thuộc của thơ ca trung đại như: am trúc, hiên mai, trăng, ao nước, hoa cỏ, dưa muối, áo vải,… Đây đều là những hình ảnh gắn với cuộc sống thanh bạch, giản dị và thiên nhiên thanh tĩnh của người ẩn sĩ.

- Thể loại: Bài thơ thuộc thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật viết bằng chữ Nôm, nằm trong tập Quốc âm thi tập.

- Hình tượng thiên nhiên:

+ Thiên nhiên trong bài thơ hiện lên thanh bình, giản dị mà giàu chất thơ:

“Am trúc”, “hiên mai”, “yên hà” gợi không gian sống thanh tĩnh, thoát khỏi bụi trần.

“Trì thưởng nguyệt”, “lãnh ương hoa” cho thấy cảnh sống chan hòa với thiên nhiên, gần gũi với cây cỏ, trăng nước.

+ Thiên nhiên không chỉ là khung cảnh sinh hoạt mà còn là nơi nuôi dưỡng tâm hồn thi nhân.

- Tâm trạng của nhân vật trữ tình:

+ Thể hiện tâm thế ung dung, an nhiên, thanh thản trước cuộc đời: “Thị phi nào đến cõi yên hà”.

+ Hài lòng với cuộc sống đạm bạc nhưng thanh cao:

“Con ăn dầu có dưa muối

Áo mặc nài chi gấm là”

+ Say mê, rung động trước vẻ đẹp của thiên nhiên và thi hứng:

“Trong khi hứng động vừa đêm tuyết,

Ngâm được câu thần dặng dặng ca.”

=> Qua đó cho thấy một tâm hồn thanh cao, yêu thiên nhiên và luôn giữ được niềm vui tinh thần.

- Sử dụng thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật chặt chẽ, cân đối.

- Ngôn ngữ thơ giản dị, tự nhiên, giàu sắc thái dân tộc.

- Hình ảnh thơ mộc mạc mà giàu ý nghĩa biểu tượng: am trúc, hiên mai, dưa muối, ao trăng, hoa cỏ,...

- Phép đối trong các câu thực và câu luận tạo nhịp điệu hài hòa:

“Con ăn dầu có dưa muối / Áo mặc nài chi gấm là”

“Nước dưỡng cho thanh trì thưởng nguyệt / Đất cày ngõ ải lãnh ương hoa”

- Giọng thơ nhẹ nhàng, ung dung, thể hiện phong thái của bậc hiền nhân ẩn sĩ.

- Kết hợp hài hòa giữa tả cảnh và bộc lộ tâm trạng.

Qua bài thơ, Nguyễn Trãi hiện lên với nhiều vẻ đẹp đáng quý:

- Tâm hồn thanh cao, giản dị: Không màng vật chất giàu sang, coi trọng đời sống tinh thần và sự thanh sạch của tâm hồn.

- Tình yêu thiên nhiên sâu sắc: Nhà thơ tìm thấy niềm vui trong cuộc sống hòa hợp với thiên nhiên, cảm nhận vẻ đẹp của trăng, hoa, cây cỏ bằng tâm hồn tinh tế.

- Phong thái ung dung, vượt lên thị phi: Dù từng trải qua nhiều biến cố cuộc đời, tác giả vẫn giữ được thái độ bình thản, không để danh lợi và dư luận làm vướng bận.

- Quan niệm sống đẹp: Sống thanh nhàn nhưng không trốn tránh cuộc đời; coi trọng sự an nhiên, tự do trong tâm hồn hơn những giá trị vật chất phù phiếm.