10+ Phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Tây tiến (điểm cao)

Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Tây tiến điểm cao, hay nhất được chọn lọc từ những bài văn hay của học sinh trên cả nước giúp bạn có thêm bài văn hay để tham khảo từ đó viết văn hay hơn.

10+ Phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Tây tiến (điểm cao)

Dàn ý Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Tây tiến

1. Mở bài

- Giới thiệu về nhà thơ Quang Dũng, bài thơ Tây Tiến.

2. Thân bài

a. Nỗi nhớ của Quang Dũng về núi rừng Tây Bắc hùng vĩ và Tây Tiến anh hùng

- “Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi”: Sông Mã là con sông quen thuộc của núi rừng Tây Bắc. Mở đầu bài thơ, Quang Dũng nhắc đến con sông này cho thấy nỗi nhớ của tác giả dường như đã trải dài khắp con sông Mã. Kết hợp với cụm từ “Tây Tiến” là chỉ một đoàn quân cùng với từ “ơi” lại vang lên thật trìu mến.

- “Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”: cảm xúc chủ đạo của bài thơ, diễn tả nỗi nhớ đến trống vắng, hụt hẫng.

- Các địa danh “Sài Khao, Mường Lát, Pha Luông”: gợi nhớ về những cuộc hành quân, để lại nhiều ấn tượng về sự xa xôi và heo hút.

- “Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm: Những con dốc cứ dựng đứng giữa trời đầy nguy hiểm để rồi họ vẫn phải cố gắng vượt qua.

- “Heo hút cồn mây súng ngửi trời”: Mũi súng trên vai của của người chiến binh được nhân hóa tạo thành hình ảnh “súng ngửi trời” vừa diễn tả được độ cao nhất, hoang sơ, lạ lẫm vừa hàm chứa vẻ đẹp tâm hồn người lính.

- Hình ảnh đoàn binh hành quân trong mưa: “Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi” thật dữ dội mà nên thơ.

- “Chiều chiều oai linh thác gầm thét/Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”: tiếng thác nước dữ dội hòa với tiếng hú man dại, ghê gớm của thú rừng mang âm hưởng của đại ngàn.

 - “Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói/Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”: Người lính dừng chân bên xóm làng sau những đêm hành quân gian khổ, mùi thơm hương nếp mới và ấm tình quân dân đã xua tan bao nhọc nhằn gian khổ.

b. Đêm vui liên hoan văn nghệ và bức tranh sông nước miền Tây Bắc hư ảo

* Đêm vui liên hoan văn nghệ:

- Ngọn đuốc rừng thắp sáng đêm liên hoan văn nghệ truyền thống đã thành “hội đuốc hoa” khiến khung cảnh tuy thiếu thốn mà rực rỡ lung linh bao ước mơ, hạnh phúc.

- Hai chữ “kìa em” thể hiện sự ngạc nhiên đến ngỡ ngàng của người lính. Những cô gái Tây Bắc trong bộ xiêm áo đang múa điệu múa truyền thống trong.

- Tiếng khèn mang linh hồn của núi rừng càng trở nên lôi cuốn. Tâm hồn các chiến sĩ mộng mơ, lãng mạn.

* Bức tranh sông nước miền Tây Bắc hư ảo:

- Thiên nhiên Tây Bắc đầy thơ mộng: Khung cảnh Châu Mộc trong một buổi chiều sương phủ trên dòng nước mênh mông, đầy hoang dại, huyền ảo.

- “Hoa đong đưa” vừa là hình ảnh tả thực: những bông hoa khẽ lay động đong đưa làng duyên trên dòng nước lũ; vừa là hình ảnh ẩn dụ, gợi tả vẻ đẹp của các cô gái Tây Bắc.

c. Chân dung người lính Tây Tiến hào hùng mà vẫn lãng mạn hào hoa, sự hy sinh mất mát

- Hình ảnh thật chân thực về binh đoàn Tây Tiến:

+ “Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc”: hóa chất bom đạn của kẻ thù đã làm cho mái tóc người lính không còn đẹp nữa, nhưng cũng có thể là người lính chủ động cắt tóc để thuận tiện cho sinh hoạt.

+ “Quân xanh màu lá dữ oai hùm”: màu xanh của lớp áo ngụy trang lẫn với màu xanh của lá cây, nhưng đó cũng được hiểu là khuôn mặt xanh xao của người lính khi bị sốt rét rừng.

=> Sự khó khăn, gian khổ của người lính Tây Tiến trong hoàn cảnh chiến tranh. - mạnh mẽ là thế, nhưng cũng có đôi lúc người lính cũng đầy thơ mộng

+ “Mắt trừng gửi mộng qua biên giới”: đôi mắt đang theo dõi kẻ thù với sự căm giận và quyết tâm

+ “Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm”. nhớ đến những cô gái Hà Nội với vẻ đẹp thướt tha thanh lịch.

- Sự mất mát hy sinh của người lính:

+ “Rải rác biên cương mồ viễn xứ”: đó không phải là một cái chết mà rất nhiều cái chết.

+ “Áo bào thay chiếu anh về đất”: hình ảnh “áo bào” chính là chiếc áo lính các anh đang mặc, “về đất” cách nói giảm nói tránh gợi sự hy sinh của người lính.

+ Hình ảnh cuối cùng “sông Mã gầm lên khúc độc hành” là sự thành kính đưa tiễn các anh.

d. Khái quát những ngày Tây Tiến và những kỷ niệm không thể nào phai

- “Tây Tiến người đi không hẹn trước/Đường lên thăm thẳm một chia phôi”: sự ra đi mà không có lời hẹn trước, tinh thần sẵn sàng chiến đấu cho tổ quốc.

- “Ai lên Tây Tiến mùa xuân ấy/Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi”: Gợi nhắc về những kỉ niệm của đoàn quân Tây Tiến không thể nào phai mờ.

3. Kết bài

- Khẳng định giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ Tây Tiến.

Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Tây tiến - mẫu 1

Đâu là một tình yêu cho tổ quốc thiêng liêng, giữa hàng trăm thứ cảm xúc đang làm dao động trái tim mỗi con người? Có lẽ, lời hồi đáp ấy nên để mọi người chúng ta tự cảm nhận, tự hiểu và tự trả lời. Hơn ai hết, càng nghĩ ta lại càng thấu cho tình yêu đất nước của những người lính Tây Tiến trong bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng. Chính chàng trai xứ Đoài mây trắng năm ấy cũng là một thành viên trong đoàn quân. Hiểu cho sự mất mát, hy sinh của đồng đội, bài thơ ra đời như phần nào nói lên nỗi lòng tác giả và các chiến sĩ Tây Tiến.

Ngay tại đoạn mở đầu bài thơ, tiếng lòng của những chàng tuổi vừa đôi mươi đã thốt lên bởi nhiều cung bậc cảm xúc khác nhau, dấu ấn kỷ niệm đọng lại qua câu chuyện đời bao tâm hồn yêu nước thầm lặng:

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

…

Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi.”

Một bài thơ viết về nỗi nhớ Tây Tiến, thế mà hai câu mở đầu của đoạn lại có ý nhắc về “sông Mã” trước nhất. Phải chăng dòng sông Mã uốn quanh nơi đại ngàn Tây Bắc là hình ảnh đã đi sâu vào lòng người chiến sĩ?

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”

Đây chắc hẳn là nơi đã gắn bó với các anh bằng những kỉ niệm đẹp nhất của thời trai trẻ, nơi mở đường cho những chiến dịch yêu thương, thắp cháy lên ngọn lửa của khát vọng tự do dân tộc hào hùng. Tiếng gọi nơi mái trường xin tạm dừng khép lại, dấu chân ai in dày trên những đỉnh núi cao, băng qua cánh rừng xanh những lá. Đoạn hành trình dài còn đó những gian truân, khó khăn và muôn vàn thử thách. Ở chốn xa, chỉ có tình đồng chí sống mãi, dìu dắt nhau vượt qua ngàn phong ba, bão táp.

Chính những hình ảnh tưởng chừng như bình thường ấy đã khiến các anh phải trở nên “chơi vơi” khi quay đầu nhìn lại. Thông qua cách sử dụng hai từ “chơi vơi” đặc biệt của tác giả, một nỗi nhớ da diết, triền miên được thổ lộ theo cách nhẹ nhàng nhưng khó phai nhất. Tâm tư kia như được khắc trong tim, được vẽ lên đá, tồn tại với thời gian qua nhiều dáng vẻ, hình thù khác nhau. Đồng thời, khi kết hợp cùng với từ cảm thán “ơi” ở câu trên càng nhấn mạnh nên một cảm xúc khó tả, một chút xuyến xao trong lòng của toàn đoàn quân Tây Tiến, trong đó có cả Quang Dũng.

Nếu như hai câu đầu của đoạn thơ sẽ là khúc dạo đầu của hồi ức kỷ niệm thì hai câu thơ tiếp theo có lẽ lại là những miêu tả về đoạn hành trình đã được lưu dấu:

“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi”

Giữa những dãy sương mù dày đặc, giữa đêm gió rừng gào thét, đoàn quân vẫn miệt mài đi qua dù đang mỏi mệt, vất vả. Chút lãng mạn, nét đẹp thư sinh vẫn còn đó khi giữa đêm thâu nhận ra được hương hoa rừng lan tỏa. Bên cạnh mùi súng đạn tàn khốc, bên tiếng pháo, tiếng bom ngày đêm vang vọng, món quà nhỏ bé từ thiên nhiên ấy đã được các anh đón nhận thật chân thành nơi dải đất “Mường Lát” phảng phất hương thơm.

“Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”

Nối tiếp những cung bậc cảm xúc ở phía trên, việc sử dụng những từ láy có tác dụng gợi hình như: khúc khuỷu, thăm thẳm, heo hút của tác giả đã khắc họa nên bức tranh hành trình hiểm trở thêm phần sắc nét. Con dốc cao sừng sững ngất trời đầy gian nan, cách trở với đường đi quanh co, gập ghềnh khiến cho mỗi con người khi cất bước đi lên gặp nhiều nguy hiểm khôn xiết.

Ấy thế mà, dù băng qua gió, đi trong mây, nét hóm hỉnh của những chàng trai trẻ trong đoàn quân vẫn còn đó. Phải chăng phép nhân hóa “súng ngửi trời” kia của tác giả là minh chứng rõ ràng nhất trong bài thơ? Trước núi rừng hùng vĩ mây phủ quanh năm, giữa bộn bề nguy khó, sinh tử cận kề, tinh thần lạc quan của các anh vẫn luôn được gìn giữ. Cách gọi “súng ngửi trời” nghe sao thật ngộ nghĩnh, hồn nhiên, nhưng càng gọi lại lại càng thấy thương vô cùng. Thương cho cái gian truân, vất vả, thương cho bao gian khổ, khó khăn của chốn rừng thiêng nước độc mà những người lính trẻ xa nhà phải chịu đựng.

Là “ngàn thước lên cao ngàn thước xuống”, ngẫm phép đối mà mới hay cho cảnh sắc thiên nhiên nơi đất trời Tây Bắc, người ở dưới nhìn lên như chốn tiên lạc xa xăm, kẻ ở trên nhìn xuống mịt mờ mây và sương mù che kín. Những ngọn núi, đồi cao, quanh năm không dấu chân người qua lại, “heo hút”, trùng trùng điệp điệp nay đã có các anh đi qua, mang theo cùng mùi sương vị gió.

Tạm dừng những câu thơ kết hợp nhiều thanh trắc miêu tả cảnh dốc đồi, tác giả đã viết nên một câu thơ với vần bằng xuyên suốt hết câu “Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”. Một thoáng mênh mang đã tái hiện lên giữa cuộc hành quân, khi các anh dừng chân nơi ngọn đèo xa lạ, nhìn thấy bản Pha Luông cùng với những ngôi nhà. Tiếng “nhà” gọi lên nghe chiều bâng khuâng, làm xao xuyến mỗi tâm hồn, một tiếng khẽ thôi nhưng chứa nhiều nỗi man mác khôn nguôi, khó tả. Là vì lẽ đứng trước nơi chốn lạ trông thấy cảnh vật xa xăm mà gần gũi? Hay là vì nỗi nhớ nhà vẫn luôn gìn giữ nơi tim mỗi chàng trai Hà Thành cả một thời thơ dại chưa bao giờ rời xa mảnh đất cố hương?

“Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ bỏ quên đời!

Chiều chiều oai linh thác gầm thét

Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”

Nơi núi rừng Tây Bắc hoang dã, là những ngọn núi ngất trời, những cánh rừng sâu đầy dã thú, con dốc cao sừng sừng cản bước chân người. Hành quân nơi địa hình hiểm trở như thế ranh giới của sự sống và cái chết thật thật mong manh và khó đoán. Đã có các anh phải kiệt sức vì chặng đường khắc nghiệt, gian nan, bỏ lại sau lưng chí hướng, những đồng đội trên đường. Thương những con người “dãi dầu không bước nữa”, để rồi “gục lên súng mũ bỏ quên đời” bởi cái cảnh mưa ngàn, thú dữ, tiếng cọp hoang văng vẳng đêm đêm nơi xứ Mường Hịch, tiếc thác chảy thét gầm trong những chiều hoàng hôn phủ lặng…

Sau những chặng đường dài nguy khó, hai câu thơ cuối kết thúc đoạn một đã khiến người đọc cảm nhận lại được chút ấm áp, dịu nhẹ bên những kỷ niệm chan chứa tình người nơi các anh lính trẻ đi qua

“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”

Gác lại phút trắc trở băng rừng, lội suối, các anh dừng lại, ngồi bên nhau quây quần nơi bản làng xa lạ nào đó. Mùi khói bếp xông lên xen lẫn tình đồng đội, đồng chí thiêng liêng, nồng ấm tựa anh em một nhà. Là hương nếp xôi nơi đất Mai Châu đã giữ dấu ân tình, là buổi chuyện trò trong những bữa cơm ngạt thơm vị khói đã làm đậm nên những kỷ niệm không phai, khó mờ.

Đoạn thơ thứ hai có 8 câu mang vẻ đẹp như một bài hành nói về 2 nỗi nhớ: nhớ hội đuốc hoa và nhớ chiều sương Châu Mộc:

“Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa

Kìa em xiêm áo tự bao giờ

Khèn lên man điệu nàng e ấp

Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ”.

Đuốc hoa là cây nến thắp lên trong phòng tối tân hôn. “Truyện Kiều” có câu: “Đuốc hoa chẳng thẹn với chàng mai xưa” (3096). Quang Dũng sáng tạo thành “hội đuốc hoa” để nói về đêm liên hoan lửa trại giữa các cán bộ chiến sĩ đoàn binh Tây Tiến với đồng bào các bản mường. Chữ “bừng” vừa chỉ ánh lửa, ánh đuốc sáng bừng lên, vừa tả âm thanh tiếng nói, tiếng cười, tiếng hát, tiếng khèn vang lên tưng bừng rộn rã trong hội đuốc hoa. Đêm lửa trại, đêm liên hoan chắc là có múa sạp, có múa xòe của các cô gái Mường, cô gái Thái tham gia? Chữ “kìa” là đại từ để trỏ một đối tượng (người, vật) từ xa; trong văn cảnh thể hiện sự ngạc nhiên, niềm vui thích, tình tứ của chàng lính trẻ Tây Tiến khi nhìn thấy các “em”, các “nàng” đến dự hội đuốc hoa trong bộ xiêm áo xinh đẹp. Hình ảnh “nàng e ấp” là một nét vẽ tài hoa và có hồn đã gợi tả vẻ đẹp duyên dáng, kín đáo, tình tứ của các thiếu nữ miền Tây. Ánh lửa, tiếng hát, tiếng khèn, màu xiêm áo rực rỡ, vẻ đẹp kiều diễm của các “em”, các “nàng” như đã “xây hồn thơ” các chàng lính trẻ. Con người thì trẻ chung, xinh đẹp, hào hoa, đa tình; ngòi bút của thi nhân cũng rất tài hoa, lãng mạn. Qua hội đuốc hoa, ta càng thấy đời sống tinh thần vô cùng phong phú của đoàn binh Tây Tiến nơi chiến trường miền Tây gian khổ ác liệt.

Bốn câu thơ tiếp theo dòng hồi tưởng “trôi” về một miền đất lạ, đó là Châu Mộc thuộc tỉnh Sơn La, nơi có những bãi cỏ bát ngát mênh mông, nơi có dãy núi Pha Luông cao 1880m, nơi có bản Pha Luông sầm uất của người Thái. Quang Dũng người lính chiến với tâm hồn thi sĩ đã khám phá ra bao vẻ đẹp kì thú miền Châu Mộc. Năm tháng đã trôi qua, cảnh và người miền đất lạ ấy đã trở thành một mảnh tâm hồn của bao người:

“Người đi Châu Mộc chiều sương ấy

Có thấy hồn lau nẻo bến bờ

Có nhớ dáng người trên độc mộc

Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa”.

“Chiều sương ấy” là chiều thu 1947. Sương trắng phủ mờ núi rừng chiến khu chiều thu ấy in đậm hồn người; hoài niệm càng trở nên mênh mang. Chữ “ấy” câu trên bắt vần với chữ “thấy” câu dưới tạo nên một vần lưng giàu âm điệu, như một tiếng khẽ hỏi “có thấy” cất lên trong lòng. Hồn lau là hồn mùa thu. Hoa lau nở trắng cờ, lá lau kêu xào xạc trong gió thu “nẻo bến bờ”, nơi bờ sông bờ suối. Với tâm hồn thi sĩ tài hoa, Quang Dũng đã cảm nhận vẻ đẹp thơ mộng của thiên nhiên Châu Mộc qua cảnh sắc “chiều sương” và “hồn lau nẻo bến bờ”. Những thi liệu ấy đã tạo nên vẻ đẹp cổ điển bức tranh suối rừng nơi miền đất lạ. Thấp thoáng trong vần thơ “Tây Tiến” là những câu cổ thi tuyệt bút:

“Sương đầu núi buổi chiều như dội,

Nước lòng khe nẻo suối còn sâu…”

(Chinh phụ ngâm)

Các thi sĩ xưa nay vẫn gọi hồn thu là hồn lau:

“Ngàn lau cười trong nắng

Hồn của mùa thu về

Hồn mùa thu sắp đi

Ngàn lau xao xác trắng”.

(Lau mùa thu – Chế Lan Viên)

Điệp ngữ “có thấy” và “có nhớ” làm cho hoài niệm về chiều sương Châu Mộc thêm phần man mác, bâng khuâng. Nhớ cảnh rồi nhớ đến người. Trong chia phôi còn “có nhớ”. “Có nhớ” con thuyền độc mộc và “dáng người” chèo thuyền độc mộc? “Có nhớ” hình ảnh “hoa đong đưa” trên dòng nước lũ? “Hoa đong đưa” có phải là hoa rừng “đong đưa” làm duyên trên dòng nước lũ như giáo sư Phan Cự Đệ đã nói? Hay “Hoa đong đưa” là hình ảnh ẩn dụ gợi tả các cô gái miền Tây xinh đẹp lái thuyền độc mộc duyên dáng, uyển chuyển như những bông hoa rừng đang “đong đưa” trên sông suối. Bài hát “Sơn nữ ca” của nhạc sĩ Trần Hoàn, “Nụ cười sơn cước” của nhạc sĩ Tô Hải cho ta cảm nhận ấy. Phải có “tay lái ra hoa” mới có thể “đong đưa” được như vậy.

Những dòng hồi tưởng trên đây về cảnh sắc và con người nơi suối rừng miền Tây, nơi cao nguyên Châu Mộc đã được thể hiện một cách tuyệt đẹp qua bút pháp tài hoa và hồn thơ lãng mạn. Thuở ấy, núi rừng Tây Bắc vô cùng hoang vu, là chốn rừng thiêng liêng nước độc, nhưng Quang Dũng với tâm hồn lạc quan và yêu đời của một khách chinh phu thời đại mới đã cảm nhận và phát hiện bao vẻ đẹp thơ mộng, xinh tươi của cảnh sắc thiên nhiên và con người Tây Bắc.

Hoài niệm, kỉ niệm về chiến trường núi rừng miền Tây như được chắt lọc qua tâm hồn. Nhà thơ có gắn bó với cảnh vật và con người Tây Bắc, có vào sinh ra tử với đồng đội mới có kỉ niệm đẹp và sâu sắc như vậy, mới có thể viết nên những vần thơ sáng giá như thế.

Mọi cuộc chiến tranh rồi sẽ qua đi, bụi thời gian có thể phủ dày lên hình ảnh của những anh hùng vô danh. Nhưng văn học với sứ mệnh thiêng liêng của nó đã khắc tạc một cách vĩnh viễn vào tâm hồn người đọc hình ảnh những người con anh hùng của đất nước đã ngã xuống vì nền độc lập của Tổ quốc trong suốt trường kỳ lịch sử. Và trong thơ Quang Dũng cũng đã dựng lên một bức tượng đài bất tử như vậy về người lính cách mạng trong cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược nước ta. Đó là bức tượng đài đã làm cho những người chiến sĩ yêu nước từng ngã xuống trong những tháng năm gian khổ ấy bất tử cùng thời gian:

“Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc

Quân xanh màu lá dữ oai hùm

Mắt trừng gửi mộng qua biên giới

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm

Rải rác biên cương mồ viễn xứ

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

Áo bào thay chiếu anh về đất

Sông Mã gầm lên khúc độc hành”

Bức tượng đài người lính Tây Tiến trước hết được khắc hoạ lên từ những đường nét nhằm tô đậm cuộc sống gian khổ của họ. Nếu như ở những đoạn thơ trước đó người lính mới chỉ hiện ra trong đoàn quân mỏi trong câu: “Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi”, nay trong khung cảnh hết sức lãng mạn trong đêm liên hoan, đêm lửa trại thắm tình cá nước thì ở đây là hình ảnh đoàn binh không mọc tóc da xanh như lá rừng. Cảm hứng chân thực của Quang Dũng đã không né tránh việc mô tả cuộc sống gian khổ mà người lính phải chịu đựng. Những cơn sốt rét rừng làm tóc họ không thể mọc được (chứ không phải họ cố tình cạo trọc để đánh giáp lá cà cho dễ như nhiều người từng nói). Cũng vì sốt rét rừng mà da họ xanh như lá cây (chứ không phải họ xanh màu lá ngụy trang), vẻ ngoài dường như rất tiều tụy. Nhưng thế giới tinh thần của người lính lại cho thấy họ chính là những người chiến binh anh hùng, họ còn chứa đựng cả một sức mạnh áp đảo quân thù, họ dũng mãnh như hổ báo, hùm beo. Cái giỏi của Quang Dũng là mô tả người lính với những nét khắc khổ tiều tụy nhưng vẫn gợi ra âm hưởng rất hào hùng của cuộc sống. Bởi vì câu thơ “Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc” với những thanh trắc rơi vào trọng âm đầu của câu thơ như ‘tiến”, “mọc tóc”. Nhờ những thanh trắc ấy mà âm hưởng của câu thơ vút lên. Chẳng những thế, họ còn là cả một đoàn binh. Hai chữ "đoàn binh" âm Hán Việt đã gợi ra một khí thế hết sức nghiêm trang, hùng dũng. Và đặc biệt hai chữ "Tây Tiến" mở đầu câu thơ không chỉ còn là tên gọi của đoàn binh nữa, nó gợi ra hình ảnh một đoàn binh dù đầu không mọc tóc vẫn đang quả cảm tiến bước về phía Tây. Thủ pháp tương phản mà Quang Dũng sử dụng ở câu thơ "Quân xanh màu lá dữ oai hùm" không chỉ làm nổi bật lên sức mạnh tinh thần của người lính mà còn thấm sâu màu sắc văn hoá của dân tộc. Ở đây, nhà thơ không chỉ muốn nói rằng những người lính Tây Tiến như chúa sơn lâm, không phải muốn "động vật hoá" người lính Tây Tiến mà muốn nói tới sức mạnh bách chiến bách thắng bằng một hình ảnh quen thuộc trong thơ văn xưa. Phạm Ngũ Lão cũng ca ngợi người anh hùng vệ quốc trong câu thơ:

“Hoành sóc giang san cáp kỷ thu

Tam quan kỳ hổ khí thôn ngưu”

Và ngay cả Hồ Chí Minh trong “Đăng sơn” cũng viết:

“Nghĩa binh tráng khí thôn ngưu đẩu

Thể diện sài long xâm lược quân”

Có thể nói Quang Dũng đã sử dụng một mô típ mang đậm màu sắc phương Đông để câu thơ mang âm vang của lịch sử, hình tượng người lính cách mạng gắn liền với sức mạnh truyền thống của dân tộc. Đọc câu thơ: “Quân xanh màu lá dữ oai hùm” ta như nghe thấy âm hưởng của một hào khí ngút trời Đông A.

Trước hết đó là một vẻ đẹp tấm lòng luôn hướng về tổ quốc, hướng về thủ đô. Người lính dẫu ở nơi biên cương hay viễn xứ xa xôi mà lòng lúc nào cũng hướng về Hà Nội. Ta bỗng nhớ đến câu thơ của Huỳnh Văn Nghệ:

“Từ thuở mang gươm đi mở nước

Nghìn năm thương nhớ đất Thăng Long”

Người lính Tây Tiến dẫu “mắt trừng gửi mộng qua biên giới” mà niềm thương nỗi nhớ vẫn hướng về một “dáng kiều thơm”. Đã một thời, với cái nhìn ấu trĩ, người ta phê phán thói tiểu tư sản, thực ra nhờ vẻ đẹp ấy của tâm hồn mà người lính có sức mạnh vượt qua mọi gian khổ, người lính trở thành một biểu tượng cho vẻ đẹp của con người Việt Nam. Quang Dũng đã tạo nên một tương phản hết sức đặc sắc - những con người chiến đấu kiên cường với ý chí sắt thép cũng chính là con người có một đời sống tâm hồn phong phú. Người lính Tây Tiến không chỉ biết cầm súng cầm gươm theo tiếng gọi của non sông mà còn rất hào hoa, giữa bao nhiêu gian khổ, thiếu thốn trái tim họ vẫn rung động trong một nỗi nhớ về một dáng kiều thơm, nhớ về vẻ đẹp của Hà Nội - Thăng Long xưa.

Nếu như ở bốn câu thơ trên, người lính Tây Tiến hiện ra trong hình ảnh một đoàn binh với những bước chân Tây tiến vang dội khí thế hào hùng và một thế giới tâm hồn hết sức lãng mạn thì ở đây bức tượng đài người lính Tây Tiến được khắc tạc bằng những đường nét nổi bật về sự hy sinh của họ. Nếu chỉ đọc từng câu thơ, chỉ phân tích từng hình ảnh riêng rẽ độc lập, người ta dễ cảm nhận một cách bi luỵ về cái chết của người lính mà thơ ca kháng chiến thuở ấy rất ít khi nói đến. Bởi thơ ca kháng chiến phần lớn chỉ quan tâm đến cái hùng mà không quan tâm đến cái bi. Nhưng nếu đặt các hình ảnh, các câu thơ vào trong chỉnh thể của nó, ta sẽ hiểu Quang Dũng đã mô tả một cách chân thực sự hy sinh của người lính bằng cảm hứng lãng mạn, hình tượng vì thế chẳng những không rơi vào bi lụy mà còn có sức bay bổng.

Có thể thấy câu thơ: “Rải rác biên cương mồ viễn xứ” nếu tách riêng ra rất dễ gây cảm giác nặng nề bởi đó là câu thơ nói về cái chết, về nấm mồ của người lính Tây Tiến ở nơi “viễn xứ”. Từng chữ từng chữ dường như mỗi lúc một nhấn thêm nốt nhạc buồn của khúc hát hồn tử sĩ. Chẳng phải thế sao? Nói về những nấm mồ, lại là những nấm mồ "rải rác" dễ gợi sự hoang lạnh, lại là “rải rác” nơi “viễn xứ”, những nấm mồ ấy càng gợi sự cô đơn côi cút. Quang Dũng muốn nói tới nơi yên nghỉ của những người đồng đội

“Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ bỏ quên đời

Trong Chinh phụ ngâm:

Hồn tử sĩ gió về ù ù thổi

Mặt chinh phu trăng rõi rõi soi

Chinh phu tử sĩ mấy người

Nào ai mạc mặt nào ai gọi hồn”

Tuy nhiên với câu thơ thứ hai, ta lại thấy hình ảnh những nấm mồ rải rác nơi biên cương đã trở về với sự ấm cúng của niềm biết ơn của nhân dân, của đất nước. Bởi đó chính là nấm mồ của những người con anh dũng “Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”. Đồng thời cũng chính câu thơ thứ hai đã làm cho những nấm mồ rải rác kia được nâng lên những tầng cao của đài tưởng niệm, của Tổ quốc đối với người lính đã vì tiếng gọi của chiến trường mà hiến dâng tuổi xanh của mình. Trong thơ Quang Dũng luôn là một sự nâng đỡ nhau của nhiều hình ảnh như vậy.

Sự hy sinh của người lính còn được tráng lệ hoá trong câu thơ “áo bào thay chiếu anh về đất”. Bao nhiêu thương yêu của Quang Dũng trong một câu thơ như vậy về một đồng đội của mình. Ai bảo Quang Dũng không xót thương những người đồng đội của mình ra đi trong cách tiễn đưa ấy, cảnh tiễn đưa với bao thiếu thốn, khó khăn, cái thuở những người lính Tây Tiến chết vì sốt rét nhiều hơn chết vì chiến trận. Lại trong cảnh kháng chiến còn rất khó khăn nên tiễn đưa người chết không có cả một chiếc quan tài. Hoàng Lộc trong “Viếng bạn” cũng đã viết về cảnh tiễn đưa như thế:

“Ở đây không manh ván

Chôn anh bằng tấm chăn

Của đồng bào Cứa Ngàn

Tặng tôi ngày sơ tán”

Chỉ có điều câu thơ của Quang Dũng không dừng lại ở mức tả thực mà đẩy lên thành cảm hứng tráng lệ, coi chiếu là áo bào để cuộc tiễn đưa trở nên trang nghiêm, cổ kính. Cũng có người hiểu đến chiếc chiếu cũng không có, chỉ có chính tấm áo của người lính. Dù hiểu theo cách nào thì cũng phải thấy Quang Dũng đã tráng lệ hoá cuộc tiễn đưa bi thương bằng hình ảnh chiếc áo bào và sự hy sinh của người lính đã được coi là sự trở về với đất nước, với núi sông. Cụm từ “anh về đất” nói về cái chết nhưng lại bất tử hoá người lính, nói về cái bi thương nhưng lại bằng hình ảnh tráng lệ. Mạch cảm xúc ấy đã dẫn tới câu thơ đầy tính chất tráng ca:

“Sông Mã gầm lên khúc độc hành.”

Ở đoạn thơ cuối cùng, tác giả mang đến lời thơ gắn bó với Tây Tiến dẫu chỉ bằng hồi ức:

“Tây Tiến người đi không hẹn ước

Đường lên thăm thẳm một chia phôi

Ai lên Tây Tiến mùa xuân ấy

Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi.”

Đoạn thơ ngắn nhưng giàu ý nghĩa. Cách đảo ngữ “Tây Tiến người đi” nhấn mạnh tư thế chủ động, dứt khoát của người lính: đã ra đi là không ngoái lại. Hình ảnh “đường lên thăm thẳm một chia phôi” cùng từ láy “thăm thẳm” gợi không gian xa xôi, khắc nghiệt và những chia ly không hẹn ngày gặp lại, qua đó làm nổi bật cái giá của chiến tranh. Đại từ “ai” mở rộng thành tinh thần chung của cả đoàn quân, còn “mùa xuân ấy” gợi thời điểm tràn đầy hi vọng. Dù xa đơn vị, người lính vẫn một lòng gắn bó, để lại dư âm vừa lãng mạn vừa bi tráng.

Từ sự kết hợp một cách hài hòa giữa cái nhìn hiện thực với cảm hứng lãng mạn, Quang Dũng đã dựng lên bức chân dung, một bức tượng đài người lính cách mạng vừa chân thực vừa có sức khái quát, tiêu biểu cho vẻ đẹp sức mạnh dân tộc ta trong thời đại mới, thời đại cả dân tộc đứng lên làm cuộc kháng chiến vệ quốc thần kỳ chống thực dân Pháp. Đó là bức tượng đài được kết tinh từ âm hưởng bi tráng của cuộc kháng chiến ấy. Đó là bức tượng đài được khắc tạc bằng cả tình yêu của Quang Dũng đối với những người đồng đội, đối với đất nước của mình. Vì thế từ bức tượng đài đã vút lên khúc hát ngợi ca của nhà thơ cũng như của cả đất nước về những người con anh hùng ấy.

Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Tây tiến - mẫu 2

Quang Dũng là một nhà thơ đa tài trong nhiều lĩnh vực như sáng tác thơ, vẽ tranh, viết văn. Những tác phẩm của ông thể hiện tâm hồn của con người hào hoa, lãng mạn, đầy trữ tình. Tây Tiến là tác phẩm tiêu biểu thể hiện cho phong cách sáng tác thơ ca của ông với hình ảnh người lính hào hoa nhưng không kém phần lãng mạn.

Tây Tiến được sáng tác vào thời kì đấu tranh ác liệt của dân ta năm 1948 và được in trong tập Hoa dọc chiến hào. Bài thơ miêu tả vẻ đẹp thiên nhiên Tây Tiến và ngợi ca người chiến sĩ với tinh thần anh dũng, bi tráng.

Mở đầu bài thơ là vẻ đẹp của thiên nhiên Tây Tiến với một tiếng gọi từ hiện tại về đến quá khứ rất thân thương:

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi,

Mường Lát hoa về trong đêm hơi.”

Thán từ “ơi” được ngân dài tha thiết với thanh bằng gợi sự dịu êm. Nhớ chơi vơi chính là nỗi nhớ không thể định hình mà lại bâng khuâng bao trùm cả không gian, thời gian. Hai câu đầu của bài thơ tác giả nhớ lại về những gì thân thuộc trong trí nhớ về Tây Tiến. Một hành trình gian khó, nhọc nhằn, khó khăn hiện ra. Vùng núi Tây Bắc với nhiều địa danh nổi tiếng: Sông Mã, Sài Khao, Mường Lát, Mường Hịch, Pha Luông, Mai Châu gợi lên những miền rừng núi hùng vĩ đầy hoang sơ. Nhà thơ ngắt nhịp 3/4 tạo nên sự phân định rạch ròi hai hướng lên xuống trên con đường hành quân Tây Tiến. Những từ ghép, từ láy giàu được sử dụng để đặc tả sự gian nan.

“Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm,

Heo hút cồn mây, súng ngửi trời.”

Khi chinh phục được tưởng chừng như con người đang bồng bềnh đứng giữa biển mây. Độ cao bầu trời chỉ còn trong tầm mũi súng. Độ rộng rãi thoáng đạt của không gian ùa tới. Ý thơ của Quang Dũng không chỉ tả cảnh mà còn tả ý chí tâm hồn của người lính. Người lính Tây Tiến không bị chìm đi trước thiên nhiên khắc nghiệt mà lại như trỗi dậy đầy thử thách.

“Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống,

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi.”

Chinh phục được đỉnh núi rồi ta lại phát hiện về độ cao “heo hút cồn mây súng ngửi trời”. Cồn mây cho thấy mây núi chồng chất dựng lên thành cồn thành dốc, dốc núi cao đến mức con đường lẫn vào mây khiến con đường hành quân của càng cheo leo, phức tạp. Ngửi trời là cách nói vui đùa của người lính qua đó nhà thơ cho thấy tâm hồn trẻ trung không sợ khó khăn, vất vả của người lính. Giữa mạch thơ với cái dữ dội của thiên nhiên là một ánh nhìn bay bổng: Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi, đây là một phép liên tưởng thú vị. Giữa núi rừng trùng điệp, ngôi nhà ấm áp hiện lên làm xao xuyến lòng người xa quê.

Giữa phong cảnh thiên nhiên hùng vĩ ấy là sự hy sinh anh dũng của người lính Tây Tiến:

“Anh bạn dãi dầu không bước nữa,

Gục lên súng mũ bỏ quên đời!

Chiều chiều oai linh thác gầm thét,

Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người.”

Núi rừng Tây Tiến đầy thử thách khiến chúng ta nghe thấy rõ ràng hơi thở nặng nhọc của người lính trên mỗi chặng hành quân. Họ là những gương mặt dãi dầu sương gió rồi cuối cùng “gục lên súng mà bỏ quên đời”. Từ láy “dãi dầu” diễn tả tất cả sự vất vả của các anh lính trên chặng đường chiến đấu. Người lính không thể tiếp tục bước đi cùng đồng đội. Bên cạnh đó Quang Dũng còn tả về sự ngang tàng, anh dũng của những người chiến sĩ không sợ quân thù.

“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói,

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi.”

Kết thúc hành trình gian khổ là hình ảnh cuộc sống thanh bình, êm đềm.

Làn khói lam và mùi hương nếp xôi quyến rũ gợi về một cuộc sống yên bình đáng mơ ước. Mai Châu bỗng trở nên thân thuộc biết bao nhờ câu thơ và cách diễn đạt nỗi nhớ không thể của Quang Dũng: nhớ ôi Tây Tiến...

Tây Tiến thơ mộng, trữ tình dưới ngòi bút Quang Dũng:

“Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa,

Kìa em xiêm áo tự bao giờ.

Khèn lên man điệu nàng e ấp,

Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ.”

Buổi liên hoan văn nghệ thật vui vẻ với ánh sáng rực rỡ của đêm hội đuốc hoa và bừng lên tỏa sáng trong cái nhìn ngạc nhiên của người chiến sĩ. Mang điệu bí ẩn, say đắm, ngọt ngào làm mê hoặc lòng người. Vẻ đẹp của cô gái mềm mại, e ấp bên cạnh tiếng khèn rộn ràng. Người lính Tây Tiến chiêm ngưỡng say đắm vẻ đẹp của đêm văn nghệ với tâm hồn trẻ trung, vui vẻ.

“Người đi Châu Mộc chiều sương ấy,

Có thấy hồn lau nẻo bến bờ?

Có nhớ dáng người trên độc mộc,

Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa?”

Nhà thơ đang hướng cảm xúc của mình về miền tây sông nước. Dòng người mềm mại, duyên dáng băng băng trên độc mộc thể hiện sự lãng mạn trong hồn thơ Quang Dũng và vẽ được cái hư ảo của hoài niệm, sự tinh tế của tình cảm.

“Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc,

Quân xanh màu lá dữ oai hùm.”

Đoàn binh Tây Tiến xuất hiện với tư thế oai phong "dữ oai hùm”. Tuy nhiên sự thật là người lính đang phải hứng chịu những trận sốt rét khủng khiếp trong hoàn cảnh thiếu thốn thuốc men, vật chất. Đoàn quân ấy đang phải đối mặt với bao khó khăn, gian nguy, thiếu thốn.

“Mắt trừng gửi mộng qua biên giới,

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm.”

Giữa khung cảnh khắc nghiệt, người lính vẫn giữ tâm hồn lãng mạn đã mơ về hình ảnh yêu kiều của người con gái Hà Nội. Giấc mơ về Hà Nội yên bình vô cùng bay bổng lãng mạn và cũng là động lực tinh thần cho đoàn quân Tây Tiến.

Khát vọng chiến thắng, sự hy sinh anh dũng của người lính Tây Tiến được thể hiện qua câu thơ:

“Rải rác biên cương mồ viễn xứ,

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh.

Áo bào thay chiếu anh về đất

Sông Mã gầm lên khúc độc hành.”

Khát vọng của họ là được ra đi và xả thân. Đó cũng là lý tưởng cao cả nhất trong cuộc hành trình gian khổ của người chiến sĩ. “Áo bào thay chiếu anh về đất” chỉ sự hy sinh cao cả của người lính. Con sông Mã gắn với tiếng gầm thể hiện cái chết oai hùng mang tầm sử thi.

“Tây Tiến người đi không hẹn ước,

Đường lên thăm thẳm một chia phôi.

Ai lên Tây Tiến mùa xuân ấy,

Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi.”

Bài thơ kết thúc đầy xúc cảm. Đường lên Tây Tiến, đường đến với chiến thắng quả thật rất gian nan, thăm thẳm, xa cách và chẳng có một lời hứa hẹn chắc chắn nào. Nhưng với tinh thần, ý chí chiến đấu của người lính chắc chắn sẽ đập tan quân thù. Bài thơ sử dụng bút pháp lãng mạn để miêu tả vẻ đẹp của thiên nhiên và hiện thực khốc liệt nơi chiến trường qua đó cho thấy vẻ đẹp tâm hồn, ý chí cao cả của người lính Tây Tiến.

Tây Tiến sẽ mãi là bài thơ lưu trữ những ký ức đẹp đẽ của dân tộc, của một thời chiến đấu để đạt được cuộc sống ấm no, hạnh phúc như ngày hôm nay.

Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Tây tiến - mẫu 3

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những dư vang dư hình của nó thì vẫn luôn còn đó, sống mãi bên đời. Người ta sẽ chẳng thể quên “có cái chết đã hóa thành bất tử” khi gặp ở trang thơ Tố Hữu, càng không thể quên hình ảnh người chiến sĩ “đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới” đã in sâu trong thơ Chính Hữu. Tự bao giờ, người lính đã trở thành những tượng đài bất tử như thế trong thơ? Đi qua gian khó, bước tới vinh quang, những người lính Tây Tiến cũng trở thành những hình tượng “còn mãi”, “sống mãi”, “đẹp mãi”. Ta gặp lại họ trong những vần thơ thấm đẫm cảm xúc mà Quang Dũng gửi lại đoàn quân, cùng theo đó là bao nỗi nhớ…

Vốn là một trong những chiến sĩ của đoàn quân, Quang Dũng viết bài thơ bằng tất cả nỗi nhớ một người đồng chí, một người từng cộng khổ và sánh vai, chứ không phải của một người miền xuôi từng lên thăm miền ngược. Nỗi nhớ gửi từ Phù Lưu Chanh gọi về bao cảm xúc…

Nhớ về Tây Tiến, trước hết là nhớ về những tháng ngày đoàn quân ròng rã trên chặng đường hành quân. Nỗi nhớ trào dâng ngay từ những câu mở đầu:

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

Tiếng gọi thân thương đi cùng bước chân kí ức. Sông Mã – nơi chứng kiến và chia sẻ những buồn vui. Sông Mã – nơi đựng đầy những kỉ niệm và hoài ức. Hành hương về quá khứ, Quang Dũng đã nhắc tới sông Mã như một biểu tượng đầu tiên của nỗi nhớ. Nỗi nhớ trải rộng theo thời gian và ngút ngàn trong không gian, theo những cung đường Tây Bắc.

Hiện lên trong nỗi nhớ là bức tranh về núi rừng Tây Bắc vừa hoang vu, hiểm trở, lại vừa thơ mộng, trữ tình. Cái hoành tráng dữ dội hiện lên ngay ở những cái tên mới mẻ lạ lẫm: Sài Khao, Mường Lát, Pha Luông, Mường Hịch; ở những hình ảnh thiên nhiên độc đáo, lạ thường: sương lấp, cồn mây, heo hút, khúc khuỷu…Bằng lối diễn tả độc vận, lối phối thanh bằng trắc linh hoạt, Quang Dũng đã diễn tả thành công cái thế heo hút của đèo cao, cái thế mênh mang của mây rừng. Đọc những câu thơ, ta như mường tượng ra những nơi thâm sơn cùng cốc, nơi hang cùng thủy tận, nơi đoạn đường trúc trắc, nơi đèo cao gồ ghề mà đoàn quân từng đi qua. Trong câu thơ Quang Dũng viết: “Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống”, ta nhìn thấy cả một dốc núi mở ra, hai miền không gian đối cực nới dài, cao chót vót và sâu khôn cùng. Những hiểm trở ấy của cảnh rừng từng có lần ta gặp trong thơ Thế Lữ:

Nhớ cảnh sơn lâm bóng cả cây già

Với tiếng gió gào ngàn, với giọng nguồn hét núi

Với khi thét khúc trường ca dữ dội.

Nơi rừng thiêng nước độc cũng từng có bao tuổi xanh phải bỏ lại, bao mất mát hi sinh luôn còn đó, để khi nhớ lại người ta vẫn phải nhói lòng:

Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ bỏ quên đời

Hai chữ “dãi dầu” dồn tụ trong đó bao nhiêu gian lao. Nói đến hi sinh, nhà thơ không tô đậm cái buồn thương mà nhấn vào cái kiêu bạc của những người lính vốn xuất thân từ Hà Thành hoa lệ. Bởi thế mà dẫu là bỏ lại tuổi trẻ nơi chiến trường khi đầu hãy còn xanh thì những người lính vẫn phải nhìn thấy trong đó những động lực để bước tiếp.

Và như một lẽ tất nhiên, với những con người nhạy cảm như người lính Tây Tiến, không khi nào họ chỉ nhìn thấy cái khốc tàn của núi rừng. Ngay trong sự hoang vu, hiểm trở, những vẻ đẹp trữ tình vẫn ngời lên lấp lóa dưới đôi mắt tinh tế của những chàng trai Hà Thành. Đó là kí ức “Mường Lát hoa về trong đêm hơi”, là nỗi nhớ thấp thoáng về “nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”. Một đêm hơi với hoa về trong tay, nó lãng mạn biết nhường nào. Là “đêm hơi” chứ không phải đêm khuya, cũng không phải đêm sương, dường như nó vừa gợi thời gian, vừa gợi một cảm giác mờ ảo – mờ đi trong tâm hồn người chiến sĩ. Câu thơ “Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi” được buông nhẹ ra bởi một loạt những thanh bằng như làm dịu lại nhịp thơ, gợi cảm giác bâng khuâng, nhè nhẹ, vừa gần gũi, vừa ấm áp tình thân, tựa bước chân dừng nghỉ sau những chặng đường dài. Nhớ về cái nên thơ ấy, nhà thơ không bỏ quên cảm giác ấm áp tỏa ra từ hương vị riêng của núi rừng, được gợi lên từ thứ “cơm lên khói” vẫn đượm mùi “thơm nếp xôi”.

Kí ức chiến tranh không chỉ lưu giữ những chiến công, những tàn tích, mà còn lưu giữ bao kỉ niệm đẹp về tình quân dân thắm thiết, về những chặng đường dừng chân yêu thương ngọt ngào. Tây Tiến trên những chặng đường dừng chân sau bao ngày hành quân nhọc nhoài tự bao giờ cũng trở thành một phần không thể bỏ quên trong nỗi nhớ. Hồi ức về những đêm liên hoan dần dần sống dậy:

Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa

Kìa em xiêm áo tự bao giờ

Khèn lên man điệu nàng e ấp

Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ

Đoạn thơ lung linh, rộn rã với đuốc, hoa, với nếp xiêm áo dịu dàng của các cô gái vùng cao đang uốn lượn theo tiếng khèn dìu dặt, bổng trầm như nâng lên hồn rừng sâu núi thẳm. Hai chữ “bừng lên” thật giàu ý nghĩa, giàu sức gợi. Bừng lên trong những ngọn đuốc sáng, bừng lên trong niềm vui người lính Hà Thành đến từ xứ lạ phương xa, bừng lên trong tiếng reo vui khi người phụ nữ bất ngờ hiện ra vừa lộng lẫy, vừa tình tứ. “Đuốc hoa” mà người lính mang về trên tay, là hoa lửa đuốc thắp sáng như ngọn đèn rừng, hay là chúc hoa vẫn rọi sáng niềm tin người chiến sĩ? Những đêm liên hoan cứ ấm nồng như thế không chỉ rực rỡ sắc màu của lửa đuốc, của xiêm áo mà còn rộn rã âm thanh của “khèn lên”, của “nhạc về”. Những câu thơ thắm tình quân dân, tựa như cá gặp nước, tựa như con một nhà. Từng hơn một lần ta gặp thứ tình cảm ấm nồng êm đẹp đó trong thơ:

Các anh về mái ấm nhà vui

Tiếng hát câu cười rộn ràng xóm nhỏ

Hay:

Thương nhau chia củ sắn lùi

Bát cơm sẻ nửa chăn sui đắp cùng

Nhưng nếu những câu thơ của Hoàng Trung Thông và Tố Hữu viết bằng cảm hứng hiện thực với những hình ảnh dịu dàng thì câu thơ của Quang Dũng lại mang một vẻ đẹp bay bổng lãng mạn. Âm hưởng lãng mạn đó còn tiế tục ngân dài ở những câu thơ sau:

Người đi Châu Mộc chiều sương ấy

Có thấy hồn lau nẻo bến bờ

Có nhớ dáng người trên độc mộc

Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa.

Xa Tây Tiến, nhà thơ không bao giờ quên những nét đặc trưng của cảnh, của người nơi đèo cao núi thẳm. Những chiều sương bảng lảng hoàng hôn, bạt ngàn sắc trắng hoa lau, những ngọn lau phơ phất như bàn tay vẫy gọi dáng người trên độc mộc. Âm điệu thơ ở đây thay đổi, không còn vui tươi như trong đêm liên hoan lửa trại mà dần trở nên man mác bâng khuâng. Hình ảnh thơ cũng không còn rực rỡ tươi sáng mà trở nên ảo mờ, mơ hồ. Những nét dáng mảnh mai duyên dáng từ lâu đã trở thành linh hồn riêng của Tây Bắc. Một Mai Châu mênh mang sương sớm, phơ phất hồn lau, đong đưa dòng nước. Sự quyện hòa giữa cảnh và người qua vài nét chấm phá đã đủ gọi về không khí Tây Bắc đầy lãng mạn, đọng lại trong nỗi nhớ bao cảm xúc chơi vơi. Thấm đẫm trong từng nét vẽ là một hoài niệm sâu nặng khó quên, bâng khuâng không nói hết. Tất cả đã thay bằng lời “có thấy”, “có nhớ” ngọt ngào chân thành.

Tây Tiến nhìn từ chiều sâu kỉ niệm thật có những hồi ức khó quên. Những có lẽ đậm sâu nhất lòng Quang Dũng là dáng dấp người lính Tây Tiến từ lâu được khắc tạc thành những anh hùng bất tử trong trí nhớ. Bắt đầu là nhớ về hình ảnh những đoàn binh không mọc tóc:

Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc

Quân xanh màu lá dữ oai hùm

Bài thơ làm sống dậy hình ảnh của một đoàn quân Vệ quốc. Bước chân họ in trên khắp các nẻo đường đất nước. Họ tình nguyện dấn thân vào cuộc kháng chiến, gian khổ lắm lúc vượt quá sức chịu đựng của những chàng trai Thủ đô mới từ giã mái trường, góc phố. Một sự thật trần trụi và khắc khổ về người lính thời chiến hiện ra: Họ sống và chiến đấu nơi rừng sâu núi thẳm, thiếu ăn, thiếu thuốc, sốt rét liên miên đến rụng tóc, trọc đầu, da xanh tái. Quang Dũng chỉ phản ánh lại hiện thực chứ không hề cường điệu. Đâu phải riêng Quang Dũng mới nhắc về sự thật ấy. Tố Hữu cũng từng đau lòng mà viết: “Giọt giọt mồ hôi rơi/ Trên má anh vàng nghệ”. Nhưng vốn mang trong mình khí chất của người chinh phu tráng sĩ, Quang Dũng nói về cái bi chỉ cốt để gợi cái tráng. Người chiến sĩ chủ động “không mọc tóc” chứ không phải “tóc không mọc”. Ta nghe trong đó chút dí dỏm tươi vui, cũng là niềm lạc quan không ngại khổ ngại khó.

Quyết tâm giết giặc, gian khổ đói rét không làm giảm chất lãng mạn vốn có trong từng chiến sĩ. Giữa những cuộc hành quân chiến đấu, họ vẫn dành riêng cho mình dăm ba phút để nhớ về quê hương, nhớ về những bóng dáng thân yêu: “Mắt trừng gửi mộng qua biên giới/ Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm.” Tâm hồn lãng mạn đưa các anh về cùng những giấc mơ. Là mơ chứ không phải nhớ, là cảm xúc nằm trong tiềm thức chứ không phải trong ý thức, đó là động lực để cho các anh cầm chắc tay súng, như nhà thơ Nguyễn Đình Thi từng nói về cảm xúc ấy:

Những đêm dài hành quân nung nấu

Bỗng bồn chồn nhớ mắt người yêu.

Nhớ về đồng đội, Quang Dũng cũng không né tránh những mất mát hi sinh, nhưng hẳn rằng Tây Tiến là một trong số ít bài thơ viết về điều đó một cách thấm thía bằng cảm hứng bi tráng:

Rải rác biên cương mồ viễn xứ

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

Áo bào thay chiếu anh về đất

Sống Mã gầm lên khúc độc hành.

Chốn biên cương nơi bom rơi đạn nổ đã lấy đi bao xương máu, để lại những nấm mồ xanh đã hóa thành bất tử. Nhìn thẳng vào sự thật, ta thấy ở đó bao mất mát hi sinh. Nhưng nhìn xa hơn sự thật, ta thấy đằng sau sự hi sinh là chí khí người anh hùng “chẳng tiếc đời xanh”, dám quyết tử cho tổ quốc quyết sinh. Đời xanh là tuổi trẻ với bao nhiêu hoa mộng. Đẹp là thế, hứa hẹn nhiều là thế nhưng các chiến sĩ ta chẳng tiếc mà nhiệt thành hiến dâng cho Tổ quốc. Hỏi có sự hi sinh nào cao quý hơn, đáng ca ngợi hơn? Một lần nữa, Quang Dũng khắc tả được tinh thần của những chinh phu tráng sĩ thời xưa:

Chí làm trai dặm nghìn da ngựa

Gieo thái sơn nhẹ tựa hồng mao

Ngày xưa, người tráng sĩ chọn cái chết hiên ngang nơi trận mạc với da ngựa bọc thây và coi đó là vinh quang tột đỉnh, còn chiến sĩ Tây Tiến thì “áo bào thay chiếu anh về đất.” Nhịp điệu câu thơ chậm rãi và trang trọng. Một chi tiết rất thực được nhắc đến trong câu thơ thấp thoáng phong vị cổ này là hình ảnh áo bào thay chiếu. Không có manh chiếu, các anh “về đất” bằng chiếc áo bào. Ta không thấy ở đó sự thiếu thốn mà chỉ thấy khí chất của người anh hùng sánh ngang tầm với non sông. Âm thanh của sông Mã gầm lên vừa như tiếng khóc của thiên nhiên đất trời, vừa như khúc nhạc kì vĩ đưa cái chết của người lính vào cõi trường cửu.

Những câu thơ cuối khép lại bài được viết như những dòng thường ghi trên mộ chí, cũng là lời hẹn thế của một người lính từng gắn bó sâu nặng với đoàn quân:

Tây Tiến người đi không hẹn ước

Đường đi thăm thẳm một chia phôi

Ai lên Tây Tiến mùa xuân ấy

Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi.

Đã ra đi là không ước hẹn ngày về, đã ra đi là quyết tâm tới đích. Cái tinh thần “một đi không trở lại” thấm nhuần trong tư tưởng và tình cảm của cả đoàn quân Tây Tiến. Không vấn vương, bịn rịn chuyện riêng tư, tất cả cho nhiệm vụ cứu nước. Tây Tiến mùa xuân ấy đã trở thành điểm hẹn cho mọi trái tim nhung nhớ luôn muốn trở về.

Tây Tiến là vừa là khúc tráng ca, vừa là khúc trầm ca, vừa mang vẻ đẹp hào hoa, vừa chứa vẻ đẹp hào hùng. Quang Dũng đã góp thêm cho nền thi ca kháng chiến một tuyệt phẩm về người lính mà ai đi qua cũng phải lưu lại những ấn tượng cho riêng mình.

Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Tây tiến - mẫu 4

Viết về Tây Tiến - Quang Dũng viết bằng dòng hồi ức. Và trong dòng hồi ức ấy nỗi nhớ đồng đội luôn xao động, gợi về những kỉ niệm, hình ảnh thân thương, tha thiết, sâu lắng. Ta bắt gặp dòng hoài niệm về đồng đội, về những tình cảm, nỗi lòng người lính Tây tiến qua đoạn thơ:

... Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc,

Quân xanh màu lá dữ oai hùm.      

Mắt trừng gửi mộng qua biên giới,   

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm.    

Rải rác biên cương mồ viễn xứ,      

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh,

Áo bào thay chiếu anh về đất,        

Sông Mã gầm lên khúc độc hành.  

 Từ bối cảnh rừng núi hoang vu, hiểm trở trong đoạn đầu bài thơ đến đây hiện lên rõ nét hình ảnh của đoàn chiến binh Tây Tiến:

Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc,

Quân xanh màu lá dữ oai hùm.    

Thoạt đầu, câu thơ tưởng như chỉ mang một chút ngang tàng, một chút nghịch đầy chất lính, nhưng càng đọc mới càng thấy hiện thực khắc nghiệt, mới thấy hết những gian nan, khổ ải của đoàn quân Tây Tiến. Không mọc tóc – đó là hậu quả của những cơn sốt rét rừng run người làm tiều tuỵ, làm rụng hết cả tóc của các chiến sĩ. Rồi nước độc, rừng thiêng, bệnh tật hành hạ... tất cả như vắt kiệt sức lực khiến cho “quân xanh màu lá dữ oai hùm”. Hai câu thơ cho ta thấy được hình ảnh rất thực của các chiến sĩ Tây Tiến khi phải đối phó với bệnh tật: ốm đau, rụng tóc, thiếu thốn thuốc men, ... Nhưng không phải vì thế mà họ mất đi vẻ oai phong dữ dội bởi hình ảnh “mắt trừng gửi mộng qua biên giới” đã cho thấy khí phách hiên ngang của họ.

Đoàn quân mỏi, xanh tựa lá mà vẫn mang oai linh rừng thẳm. “Mắt trừng” dữ dội là để “gửi mộng” vượt biên cương và “đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm”. Những người lính Tây Tiến hầu hết là những chàng trai thị thành khoác áo lính, nên dù ra đi chiến đấu, dấn thân vào gian khổ, họ vẫn luôn mang trong mình một tâm hồn hào hoa, thanh lịch, đa tình, đầy chất thơ. Mơ “dáng kiều thơm” là mơ về vẻ đẹp kiều diễm, thanh lịch của những người con gái Hà Nội. Có ý kiến cho rằng câu thơ này là “mộng rớt”, không phù hợp với hoàn cảnh kháng chiến, nhưng thực chất đây lại là tình cảm rất chân thật, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện khát vọng về một cuộc sống hòa bình, hạnh phúc – chính là động lực để người lính ra đi chiến đấu.

Trong bốn câu thơ, ba câu đầu mang sắc thái dữ dội, khác thường, thì câu cuối lại mềm mại, trữ tình. Đoạn thơ phản ánh hiện thực khắc nghiệt nhưng không đi theo lối tả thực thuần túy, mà được thể hiện bằng bút pháp lãng mạn, làm nổi bật hình ảnh người lính không tiều tụy mà oai phong, kiêu hùng. Những hình ảnh như “không mọc tóc”, “dữ oai hùm”, “mắt trừng” đã khắc họa rõ tư thế chủ động, ngang tàng của người lính Tây Tiến. Gian khổ, hiểm nguy của núi rừng không làm họ chùn bước mà càng hun đúc ý chí, quyết tâm. Bên cạnh cái bi của hoàn cảnh là cái tráng của tinh thần và ngoại hình.

Bằng thủ pháp đối lập, Quang Dũng đã khắc họa thành công vẻ đẹp vừa hào hùng, kiêu dũng, vừa hào hoa, đa cảm của người lính. Núi rừng miền Tây hùng vĩ, hoang sơ như tiếp thêm sức mạnh để họ vững bước vượt qua gian khổ, hi sinh:

Rải rác biên cương mồ viễn xứ,

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh...

Người lính Tây Tiến ra đi không tiếc tuổi trẻ, sẵn sàng hi sinh cho Tổ quốc. Họ mang theo cả những giấc mơ riêng, và khi ngã xuống thì “áo bào thay chiếu anh về đất”. Hai chữ “áo bào” đã nâng tầm vẻ đẹp của người lính, khiến họ như những tráng sĩ xưa, làm vơi đi sự thiếu thốn nơi chiến trường. “Anh về đất” gợi một cái chết nhẹ nhàng, thanh thản, như trở về với quê hương. Tiếng “Sông Mã gầm lên khúc độc hành” là âm thanh bi tráng, dồn nén nỗi đau, thay lời tiễn đưa.

Cả đoạn thơ nói đến cái chất thật bi mà cũng thật hùng. Những người lính Tây Tiến đã được nhà thơ khắc họa với nỗi nhớ thương tha thiết, với vẻ đẹp hoang sơ, dữ dội như vẻ đẹp của núi rừng. Hình ảnh những người lính, tình cảm đồng đội, đồng chí vốn xuất hiện trong thơ ca kháng chiến. Ta vẫn thường bắt gặp những người lính chân chất giản dị, gần gũi trong thơ Chính Hữu:

Áo anh rách vai,          

Quần tôi có vài mảnh vá.

Miệng cười buốt giá

Chân không giầy...        

Hay trong bài thơ Hồng Nguyên:

Lũ chúng tôi,                         

Bọn người tứ xứ,                     

Gặp nhau hồi chưa biết chữ,       

Quen nhau từ buổi “một, hai” ...  

Nhưng với Tây Tiến của Quang Dũng, bài thơ đã khắc hoạ không phải là những người lính xuất thân từ những người nông dân cày sâu cuốc bẫm mà là những chàng trai, những học sinh, sinh viên thành thị khoác áo lính. Với Tây Tiến, Quang Dũng đã đưa người đọc ngược lên một miền thăm thẳm, nơi núi rừng, thiên nhiên mang nét đẹp hoang dại, hiểm trở. Và nổi bật lên trên nền núi rừng miền Tây Bắc ấy là hình ảnh những người lính Tây Tiến vượt lên trên mọi khổ ải, gian lao, toả sáng ý chí anh hùng. Với tám câu thơ chan chứa niềm thương nỗi nhớ da diết, Quang Dũng đã đưa người đọc trở lại một thời Tây Tiến với biết bao đồng đội mến thương của nhà thơ... Tất cả đã giúp Quang Dũng tái tạo và khắc họa hình ảnh oai hùng về người lính Tây Tiến.

Với bút pháp tài hoa và gợi hình gợi cảm, nhà thơ đã xây dựng hình ảnh những chiến binh Tây Tiến không chỉ mang vẻ dữ dội, mãnh liệt mà còn mang vẻ đẹp hào hoa, hào hùng thật bi tráng. Và Tây Tiến không chỉ phổ đúng hồn thơ Quang Dũng mà còn sáng lên chất thẩm mĩ hiếm thấy của thơ ca kháng chiến cách mạng chống Pháp.

 Thật ra số phận của Tây Tiến cũng khá truân chuyên. Đã có lúc Tây Tiến được trích dẫn như một dẫn chứng để phê phán cái xu hướng gọi là “tiểu tư sản” trong thơ kháng chiến, một “đối chứng” để khẳng định những gì nên có trong thơ mới. Nhưng rồi Tây Tiến cuối cùng được nhớ lại như một kỷ niệm đẹp của kháng chiến, một tiếng thơ bi tráng của một nền thơ.

Thành công đầu tiên của Quang Dũng là đã chọn cho bài thơ một thể thơ rất hợp: thể bảy chữ, nhưng không phải bảy chữ Đường luật mà là bảy chữ thể hành; một đoạn thơ ăn theo một vần bằng, cứ một câu vần bằng lại một câu vần trắc. Điệu thơ ấy, lại cộng với cách dùng từ hơi cổ kính một chút của Quang Dũng, khiến cho bài Ihơ ngay khi vừa đọc lên, đã có một không khí vừa man mác bâng khuâng vừa lãng mạn hào hùng. Nếu Quang Dũng sử dụng một thể thơ khác, kể cả thất ngôn tứ tuyệt trường thiên như ở Mắt người Sơn Tây, điệu thơ sẽ khác đi, không khí bài thơ cũng sẽ khác đi, sẽ buồn hơn, và sẽ không còn là Tây Tiến nữa. Nhưng ở đây không phải là vấn đề lựa chọn, cảm hứng nghệ thuật của Quang Dũng, nhu cầu bên trong của nhà thơ, đã tìm đúng cái dạng hình phải có cho sự thổ lộ của mình, để Tây Tiến ra đời và sống cuộc đời đầy thăng trầm nhưng mãnh liệt của nó.

Hình như có lúc nhan đề bài thơ gồm những ba chữ kia: Nhớ Tây Tiến. Cái nhan đề ấy hơi thừa nhưng lại rõ nghĩa. Tây Tiến là một cảm hứng bắt nguồn từ kỷ niệm, kỷ niệm về một đoạn đời chiến đấu, về một miền đất, kỷ niệm về những người đồng đội, cả những kỷ niệm khó quên về chính mình. Trong đời có những lúc nào đó, kỷ niệm bỗng sống dậy với những đường nét và sắc màu nóng bỏng để gợi lên những cảm xúc và hoài niệm vô tận. Kỷ niệm về Tây Tiến, về cuộc hành quân tiến về tây đánh giặc bên kia biên giới Việt - Lào, đã bắt đầu như thế

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

Nhớ chơi vơi! Hai tiếng “chơi vơi” dùng ở đây thì thực là đắc địa. Nhớ chơi vơi là nỗi nhớ không có hình, không có lượng, hình như nhẹ tênh tênh mà nặng vô cùng, bởi không đo nó được, không cân nó được, chỉ biết lửng lơ, đầy ấp, mênh mông, nó ám ảnh tâm trí mình, nó da diết thương nhớ vô cùng. “Nhớ chơi vơi” ít ai nói như thế; hình như trong bài ca dao cũng có và chỉ có một lần nỗi nhớ như thế xuất hiện: Ra về nhớ bạn chơi vơi...

Trong bài thơ Quang Dũng, hai liếng chơi vơi này lại ăn vần với tiếng “ơi” ở câu trên, nên càng bộc lộ hết sắc thái ngữ nghĩa và sức khơi gợi của chúng, càng trở nên như một tiếng vang tức thời bật lên từ cõi nhớ: nhớ Tây Tiến nhớ ngay về rừng núi.

Ấn tượng sâu đậm nhất về Tây Tiến là về rừng núi. Cả một đoạn thơ đầu gồm 14 câu đều dành cho kỷ niệm về rừng núi một vùng bát ngát miền Tây, một vùng biên giới Việt Lào. Mà rừng núi mới dữ dội, khắc nghiệt làm sao: núi cao, dốc thẳm, sương dày, mưa mịt mù trời đất, thác gầm, cọp dữ, ... Miền Tây, ấy là nơi ngự trị của vẻ thâm u, hoang dã, những thử thách gớm ghê đặt ra trước con người, thiên nhiên ở đây luôn là một mồi đe dọa, một sức mạnh sẵn sàng vồ lấy con người, nuốt chửng con người. Ta chớ quên rằng, vào cái mùa xuân Tây Tiến ấy, những người lính Tây Tiến như Quang Dũng chỉ vừa mới ra đi từ một mái trường hoặc một góc phố nào đó của Hà Nội - Thăng Long, nơi có Hồ Gươm, Tháp Búp, Tháp Nghiên, có liễu Hồ Tây, có ba mươi sáu phố phường, cả những cuộc chiến đấu trên chiến lũy ác liệt mà vẩn pha nét hào hoa... Ấn tượng trước miền Tây vì thế càng ghê gớm:

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơ

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây, súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao, ngủn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi...

Từng chi tiết: sương dốc, mây, mưa... đều được Quang Dũng đưa về với ấn tượng mạnh nhất của nó. Sương thì dày đến “lấp” cả đoàn quân, dốc thì đã 'khúc khuỷu” lại “thăm thẳm”, đã nghìn thước lên cao lại “nghìn thước xuống”, “cồn mâv’í thì heo hút và cao đến “súng ngửi trời", mưa đến mức những ngôi nhà như bồng bênh trên biển khơi... Những từ địa danh như Sài Khao, Mường Lát, Pha Luông, Mường Hịch xa lạ càng làm tăng ấn tượng xa ngái, hoang sơ lên mệt bậc nữa.

Đọc mấy câu thơ sau đây:

Dốc lên khúc khuỷu đốc thủm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống

Tự nhiên thấy rợn cả người, cứ như đọc mấy câu thơ trong “Thục dạo nan” của Lý Bạch:

Thục dạo chi nan, nan ư thướng thanh niên!

(Đường xứ Thục khó đi, khó hơn cả lên trời xanh.)

hoặc như khi đọc Chinh phụ ngâm mà đến câu:

Hình khe thế núi gần xa

Đứt thôi lại nối, thấp đà lại cao...

Tây Tiến là một cuộc hành quân cực kỳ gian khổ, gian khổ đến độ:

Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ bỏ quên đời!

Chiều chiều oai linh thác gầm thét

 Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người.

Gian khổ tưởng chừng như đã vượt qua giới hạn chịu đựng của con người. Những người gục xuống trên đường đi, gục xuống khi chân còn đi, chỉ khi “không bước nữa", không thể bước lên nữa mới “gục lên súng mũ”, và thế là “bỏ quên đời” chứ không phải nằm xuống, ngã xuống. Cái ý thơ này dẫu buồn mà vẫn không bi đát, bởi vì ở đây con người vẫn vượt lên mình, dẫu không áp đảo được khó khăn nhưng không khuất phục, và cho đến khi chết, vẫn chết trong cuộc hành trình. Thật là một hình ảnh vừa bi vừa hùng. Nó đúng với cái không khí thời đại của đất nước đang bước vào một cuộc chiến đấu mà mỗi người chỉ có hai tay không và một tấm lòng, phải đương đầu với súng đạn bom pháo của kẻ thù và chiến đấu cho một lời thề thiêng liêng: “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”. Mỗi cuộc ra đi đều không hẹn ngày về, giống như lời một bài hát rất thịnh hành ngày đó:

Đoàn vệ quốc quân một lần ra đi

Là có sá chi đâu ngày trở về...

Đừng đưa những tiêu chuẩn tinh thần lạc quan cách mạng hay gì gì đó của những những năm sau này mà đo đạc hay phê phán tinh thần của lớp người ấy. Bởi vì ở họ, ở mỗi người chiến sĩ lên đường ngày ấy, đều có một hình ảnh và một lâm trạng của Kinh Kha sang Tần:

Phong tiêu tiêu hề Dịch thủy hà

Tráng sĩ nhất khứ hề bất phục hoàn

(Gió hiu hắt chờ sông Dịch lạnh tanh

Tráng sĩ một đi chừ, chẳng trở về)

Ôi cái lãng mạn đẹp đẽ của một thời! Đừng gọi đó là anh hùng cá nhân. Anh hùng thì có nhưng cá nhân thì không, bởi cái anh hùng ấy vồ tư lắm. Trong đoạn thơ đầu này, nếu Quang Dũng có nói quá lên về cái ghê gớm của núi rừng (mà sự thật là không quá) thì cũng chỉ là để nói lên cái hào hùng cùa con người chứ không phải để hạ thấp nó.

Rồi giữa những kỷ niệm khổ và đau thế, đoạn thơ bỗng khép lại bằng một kỷ niộm thật ấm áp, như một tiêng hát vui bỗng vút lên. Cái khổ cái buồn thật đáng nhớ, vì thế cái ngọt bùi giữa bao nhiêu buồn khổ ấy lại càng đáng ghi nhớ hơn:

Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi

Điều vui gợi nhớ điều vui, Quang Dũng dành cả phần thứ hai gồm tám câu thơ cho những kỷ niệm về tình người xứ bạn:

Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa

Kìa em xiêm áo tự bao giờ

 Khèn lên man điệu nàng e ấp

 Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ

Hình ảnh một cuộc liên hoan văn nghệ đã thành truyền thống trong cuộc kháng chiến chống Pháp được nhắc đến với vài ba nét tiêu biểu: đuốc, hoa, điệu múa, tiếng khèn những chi tiết có màu sắc tả thực mà vẫn có chút gì đó rất mộng, rất ảo. Hai tiếng “kìa em” vừa ngỡ ngàng vừa trìu mến.

 Một nét chấm phá về nhân dân xứ bạn lại được định hình rất rõ trên tấm ảnh thời gian:

Có nhớ dáng người trên độc mộc

Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa

Quang Dũng đã dành phần cuối của bài thư cho hình ảnh anh bộ đội Tây Tiến, hình ảnh mà tác giả muốn ca ngợi một cách khác thường là sau khi đã nói đến những nét hoặc khác thường hoặc độc đáo của cuộc Tây Tiến gian khổ hào hùng:

Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc

Quân xanh màu lá dữ oai hùm.

Nếu cần sự độc đáo thì mấy từ “không mọc tóc” đã đạt đến chỗ lột cùng của độc đáo, nhưng như thế thì có chân thật không? Hình ảnh anh bộ đội có trở nên quái đản không? Không! Bởi vì, đây là hình ảnh anh “vệ trọc” nổi liếng một thời, hình ảnh như một dấu ấn không thể phai của những chàng trai từ thành phố, từ dưới các mái trường “xếp bút nghiêng” hước vào chiến đâu, với một lòng yêu nước hoàn toàn vô tư và một chút lãng mạn của một khách chính phu và một chiến sĩ “Gieo Thái Sơn nhẹ tựa hồng mao”. Hình ảnh anh bộ đội trong những năm đầu tiên của cuộc kháng chiến ấy chưa có thể hoàn toàn thoái khỏi hình ảnh người anh hùng mà văn thơ lãng mạn đã tạo nên, cả từ “Chinh phụ ngâm” của Đặng Trần Côn hay “Chí anh hùng” của Nguyễn Công Trứ. Mà đã có “đoàn binh không mọc tóc" thì tất nhiên cũng có được “quần xanh màu lá dữ oai hùm”. Hơn nữa cái vẻ “dữ oai hùm” ấy cũng hoàn toàn tương xứng một ý thơ của đoạn đầu:

Chiều chiều oai linh thác gầm thét

Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người

Hình ảnh anh bộ đội Tây Tiến đã được dựng lên như thế thì tất phải có hai câu thơ này:

Mắt trừng gửi mộng qua biên giới

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm

Mấy câu thơ sau thì thật buồn:

Rải rác biên cương mồ viễn xứ

Chiến trường đì chẳng tiếc đời xanh

Áo bào thay chiếu anh về đất

Sông Mã gầm lên khúc độc hành

Đó là hình ảnh tất nhiên của một cuộc chiến tranh. Câu thơ đầu đọng lại như một hức tranh buồn thảm bởi tất cả bảy tiếng – “rải rác - biên cương - mồ viễn xứ” đều hàm chứa một lương thông tin lớn. Cậu thơ này nếu đứng một mình thì ấn tượng bi thảm thật đến vô cùng. Nhưng từ cái bi thảm ấy, những câu thơ sau lại nâng nó lên thành bi tráng chứ không còn bi thảm nũa. Nó tráng bởi Quang Dũng đã nói được một điều cốt lõi trong nhân cách của người đã chết:

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

Cách nhìn cách phát biểu của nhà thơ cũng xuất phát từ cái tráng ấy.  Riêng chi tiết thực này: người tử sĩ được mai táng trong chính quần áo của mình (không có cả chiếu), Quang Dũng đã nói khác đi. Nhà thơ không nói áo mà nói “áo bào”, và khi nói “áo bào” thì la không còn nghĩ đến, “áo” nữa mà nghĩ đến một cái gì đó đẹp và hùng tráng hơn rất nhiều. Nói “áo bào" không phải là thi vị hóa hay “tiểu tư sản”, “mộng rớt” như có người đã nói. Vả lại “áo bào” chứ không phải “chiến bào”, chiến bào thì nghe cổ quá, không phù hợp, còn “áo bào” thì lại mới, rất đúng. (Một sự kết hợp ngẫu nhiên giữa áo và bào, coi như một đóng góp về từ vựng của Quang Dũng)- Người tráng sĩ thời phong kiến coi “da ngựa bọc thây” là một niềm vinh quang thì với người lính bảo vệ đất nước ngày nay, “áo bào thay chiếu anh về đất” là một hình ánh đầy sức mạnh ngợi ca. vả lại, Quang Dũng còn rất tinh lế khi dùng từ “về”: “anh về đất” không từ nào thay thế cho từ này được. “Về đất” không chỉ là được chôn xuống đất mà còn là hành động “tựu nghĩa” của người anh hùng đã hoàn thành nhiệm vụ, còn là niềm trân trọng yêu thương, của đất nước, của đồng đội. Bi tráng nhất là câu thơ cuối đoạn này:

Sông Mã gầm lên khúc độc hành

Buồn đấy nhưng sao mà hùng tráng quá! Quang Dũng đã kết thúc Tây Tiến bằng một khổ thơ tứ tuyệt:

Tây Tiên người đi không hẹn ước

Đường lên thăm thắm một chia phôi

Ai lên Tây Tiến mùa xuân ấy

Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi 

“Không hẹn ước” rồi lại “thăm thầm một chia phôi”, Quang Dũng khẳng định lái ý niệm “nhất khứ bất phục hoàn” trong hình ảnh anh bộ đội Tây Tiến, cũng cái ý niệm chung cả một thời kỳ, một thế hệ con người. Đã nói nhiều điều về Tùy Tiến, đã nhắc lại nhiều kỷ niệm về Tây Tiến, nhưng cuối cùng cái đọng lại iu sắc nhất, bền vững nhất về Tây Tiến là cái tinh thần ấy. Giọng thơ trầm, chậm, hơi buồn, nhưng ý

“Tây Tiến mùa xuân ấy” đã trở thành cái thời điểm một đi không trở lại của lich sử nước nhà. Sẽ không bao giờ còn cái thuở gian khó và thiếu thốn đến giường ấy nhưng cũng không lãng mạn và hào hung đến nhường ấy. Không có cái thuở ấy thì sẽ không có bài như Tây Tiến và tất nhiên không có cái hồn thơ, cái tài thơ của Quang Dũng thì cũng sẽ không có Tây Tiến.

Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Tây tiến - mẫu 5

Trong nền thơ ca kháng chiến chống Pháp, nếu Đồng chí của Chính Hữu là bài ca về những người nông dân mặc áo lính bình dị, mộc mạc, thì Tây Tiến của Quang Dũng lại dựng lên một bức tượng đài bất tử về những người lính trí thức Hà thành hào hoa, dũng cảm. Ra đời năm 1948 tại làng Phù Lưu Chanh, khi tác giả đã rời xa đơn vị, bài thơ là dòng hồi ức mãnh liệt, là sự kết hợp hài hòa giữa bút pháp hiện thực khốc liệt và cảm hứng lãng mạn bay bổng.

Mở đầu bài thơ là tiếng gọi tha thiết hướng về miền Tây – nơi từng in dấu bước chân của đoàn quân Tây Tiến:

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”

Cụm từ “nhớ chơi vơi” gợi lên một nỗi nhớ lửng lơ, da diết, lan tỏa trong cả không gian lẫn thời gian. Từ nỗi nhớ ấy, bức tranh thiên nhiên Tây Bắc dần hiện ra vừa hùng vĩ, dữ dội, vừa hiểm trở đến choáng ngợp:

“Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”

Bằng việc sử dụng các từ láy giàu giá trị tạo hình như “khúc khuỷu”, “thăm thẳm”, “heo hút” cùng nhịp thơ ngắt quãng, Quang Dũng đã tái hiện sinh động sự gập ghềnh, hiểm trở của núi rừng. Hình ảnh “súng ngửi trời” là một sáng tạo độc đáo, vừa gợi độ cao ngất ngưởng của đỉnh núi, vừa thể hiện nét tinh nghịch, kiêu bạc của người lính trẻ. Tuy nhiên, thiên nhiên Tây Bắc không chỉ có dốc cao, vực sâu mà còn mang vẻ đẹp thơ mộng, êm đềm trong làn mưa “xa khơi”, hay những kỉ niệm ấm áp tình quân dân với “đêm liên hoan” rực rỡ đuốc hoa và “dáng người trên độc mộc”.

Trên nền thiên nhiên kì vĩ ấy, hình tượng người lính Tây Tiến hiện lên với vẻ đẹp vừa lãng mạn vừa bi tráng:

“Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc

Quân xanh màu lá dữ oai hùm

Mắt trừng gửi mộng qua biên giới

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm”

Tác giả không né tránh hiện thực khốc liệt của chiến tranh. Những cơn sốt rét rừng khiến người lính “không mọc tóc”, làn da “xanh màu lá”. Thế nhưng, họ không hiện lên như những con người tiều tụy mà mang dáng vẻ oai phong, dữ dội như “oai hùm”. Cái nhìn lãng mạn đã giúp nhà thơ vượt lên trên vẻ ngoài khắc nghiệt để khám phá vẻ đẹp tinh thần bên trong. Đặc biệt, hình tượng người lính còn được khắc họa qua sự hòa quyện giữa lý tưởng chiến đấu và tâm hồn đa cảm: “mắt trừng” thể hiện ý chí quyết tâm nơi chiến trường, còn “đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm” lại hé lộ đời sống nội tâm đầy chất thơ. Những hình bóng Hà Nội không làm họ yếu đuối mà trở thành điểm tựa tinh thần, tiếp thêm sức mạnh để họ vượt qua gian khổ.

Đỉnh cao của cảm hứng bi tráng được thể hiện rõ nét trong đoạn thơ viết về sự hy sinh của người lính:

“Rải rác biên cương mồ viễn xứ

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

Áo bào thay chiếu anh về đất

Sông Mã gầm lên khúc độc hành”

Cái chết trong thơ không mang màu sắc bi lụy mà được nâng lên thành vẻ đẹp hào hùng. Cụm từ “chẳng tiếc đời xanh” như một lời thề quyết tử cho Tổ quốc. Những người lính ngã xuống nơi biên cương xa xôi, không có quan tài, không có nghi thức tiễn đưa trang trọng, chỉ có “áo bào thay chiếu” – một cách nói trang trọng hóa sự hy sinh. Họ “về đất” là trở về với lòng mẹ thiên nhiên, hòa mình vào non sông đất nước. Tiếng “gầm” của sông Mã ở cuối đoạn như một bản nhạc bi tráng, tiễn đưa linh hồn người lính về cõi bất tử.

Về nghệ thuật, bài thơ thành công nhờ ngôn ngữ giàu tính tạo hình và nhạc điệu linh hoạt. Sự phối hợp giữa thanh trắc và thanh bằng tạo nên âm hưởng khi dữ dội, khi sâu lắng. Bút pháp lãng mạn đặc trưng của Quang Dũng đã góp phần lý tưởng hóa hiện thực, biến cái bi thành cái tráng, tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt cho tác phẩm.

Tây Tiến là một khúc độc hành hào hùng về người lính trong những năm tháng kháng chiến gian khổ. Qua ngòi bút tài hoa và tình cảm sâu nặng dành cho đồng đội, Quang Dũng đã dựng nên một tượng đài nghệ thuật sống động về một thời đại oanh liệt. Dẫu thời gian đã trôi qua, âm vang của sông Mã và hình ảnh “đoàn binh không mọc tóc” vẫn còn mãi, nhắc nhở chúng ta về giá trị của hòa bình và vẻ đẹp bất diệt của tuổi trẻ Việt Nam.

Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Tây tiến - mẫu 6

Cuộc kháng chiến chống Pháp trường kỳ của dân tộc đã đi vào lịch sử như một bản anh hùng ca bất diệt, và trong bản anh hùng ca ấy, hình ảnh người lính cụ Hồ luôn là nguồn cảm hứng vô tận cho thơ ca. Bên cạnh những tác phẩm nổi tiếng như Đồng chí của Chính Hữu, Nhớ của Hồng Nguyên, Tây Tiến của Quang Dũng nổi lên như một thi phẩm đặc sắc, một khúc tráng ca hào hùng mà cũng đầy chất lãng mạn. Bài thơ không chỉ tái hiện vẻ đẹp hùng vĩ, thơ mộng của núi rừng Tây Bắc mà còn khắc họa thành công bức tượng đài người lính Tây Tiến với vẻ đẹp bi tráng, hào hoa, kiêu hùng. Ra đời năm 1948, khi đơn vị Tây Tiến vừa giải thể, bài thơ là nỗi nhớ da diết của nhà thơ về một thời gian khổ mà nghĩa tình, về những đồng đội thân thương và thiên nhiên hùng vĩ nơi rừng thiêng.

Quang Dũng (1921–1988), tên khai sinh là Bùi Đình Diệm, quê ở làng Phượng Trì, Đan Phượng, Hà Tây (nay thuộc Hà Nội), là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, viết văn, vẽ tranh và soạn nhạc. Thơ ông mang phong cách phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn và tài hoa. Năm 1947, ông gia nhập đoàn quân Tây Tiến – một đơn vị hoạt động trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống Pháp đang diễn ra ác liệt, có nhiệm vụ phối hợp với bộ đội Lào bảo vệ biên giới Việt – Lào. Đây là đơn vị có thành phần chiến sĩ chủ yếu là thanh niên Hà Nội, phải hành quân trong điều kiện vô cùng gian khổ: địa hình hiểm trở, rừng thiêng nước độc, thiếu thốn đủ bề, bệnh tật hoành hành. Năm 1948, sau khi chuyển đơn vị, nhà thơ viết bài Tây Tiến tại làng Phù Lưu Chanh (Hà Đông). Vì thế, tác phẩm là nỗi nhớ da diết và cũng là lời tri ân sâu sắc dành cho những đồng đội đã nằm lại nơi đại ngàn.

Mở đầu bài thơ là tiếng gọi tha thiết:

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi.”

Ngay từ hai câu thơ đầu, một nỗi nhớ đã tràn ngập không gian. Tiếng gọi “ơi” vang lên như một lời tha thiết, một tiếng lòng không thể kìm nén. “Sông Mã” là địa danh gắn liền với những tháng ngày hành quân gian khổ, với bao kỷ niệm không thể phai mờ. Đặc biệt, cụm từ “nhớ chơi vơi” là một sáng tạo độc đáo: “chơi vơi” vốn chỉ trạng thái lơ lửng, không điểm tựa, nay được dùng để diễn tả nỗi nhớ, khiến cảm xúc trở nên mênh mang, vô định, bao trùm cả không gian và thời gian. Hai câu thơ như một tiếng thở dài sâu lắng, mở ra toàn bộ dòng hồi ức của tác giả.

Từ nỗi nhớ ấy, bức tranh thiên nhiên Tây Bắc hiện lên trước hết với vẻ đẹp hùng vĩ, dữ dội:

“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

…

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi.”

Bằng bút pháp hiện thực kết hợp lãng mạn, Quang Dũng đã dựng nên một không gian núi rừng vừa chân thực vừa gợi cảm. Hàng loạt địa danh như Sài Khao, Mường Lát, Pha Luông… gợi sự xa xôi, hoang dại. Hình ảnh “sương lấp đoàn quân mỏi” cho thấy sự khắc nghiệt của thiên nhiên và những gian lao của người lính. Đặc biệt, hình ảnh “súng ngửi trời” là một sáng tạo đầy táo bạo: vừa gợi độ cao chót vót của núi rừng, vừa thể hiện tư thế ngang tàng, tinh nghịch của người lính. Phép đối “ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống” càng làm nổi bật địa hình hiểm trở, dốc nối dốc, vực nối vực.

Tuy nhiên, thiên nhiên Tây Bắc không chỉ dữ dội mà còn mang vẻ đẹp thơ mộng, trữ tình:

“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi.”

Không gian bỗng trở nên ấm áp với “cơm lên khói”, gợi sự sum vầy, tình quân dân đằm thắm. Câu thơ “Mai Châu mùa em thơm nếp xôi” đặc biệt giàu chất thơ. Chữ “mùa” làm cho hương nếp lan tỏa trong không gian, quyện vào hình ảnh “em”, tạo nên vẻ đẹp vừa thực vừa mộng. “Em” có thể là cô gái miền núi, cũng có thể là biểu tượng của cái đẹp, của tình người, làm dịu đi sự khắc nghiệt của chiến tranh.

Trên nền thiên nhiên ấy, hình tượng người lính Tây Tiến hiện lên với vẻ đẹp hào hoa, lãng mạn:

“Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa

Kìa em xiêm áo tự bao giờ

Khèn lên man điệu nàng e ấp

Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ.”

Không gian “hội đuốc hoa” rực rỡ ánh sáng và âm thanh. Từ “bừng” diễn tả sự sống động, bất ngờ. Những chàng trai Hà Nội giữa núi rừng vẫn giữ được tâm hồn nghệ sĩ, biết rung động trước cái đẹp, “xây hồn thơ” từ chính hiện thực chiến tranh.

Vẻ đẹp của họ còn được khắc họa qua ngoại hình vừa khắc nghiệt vừa phi thường:

“Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc

Quân xanh màu lá dữ oai hùm

Mắt trừng gửi mộng qua biên giới

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm.”

Những chi tiết “không mọc tóc”, “quân xanh màu lá” phản ánh hiện thực bệnh tật khốc liệt nơi rừng thiêng. Nhưng đằng sau đó là khí chất “dữ oai hùm” – oai phong, lẫm liệt. Hình ảnh “mắt trừng” thể hiện ý chí chiến đấu mạnh mẽ, còn “đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm” lại cho thấy tâm hồn đa cảm, giàu chất thơ. Sự hòa quyện giữa chất lính và chất thi sĩ đã tạo nên vẻ đẹp rất riêng của người lính Tây Tiến.

Đỉnh cao của cảm hứng bi tráng là khổ thơ viết về sự hy sinh:

“Rải rác biên cương mồ viễn xứ

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

Áo bào thay chiếu anh về đất

Sông Mã gầm lên khúc độc hành.”

Cái chết trong thơ không bi lụy mà mang vẻ đẹp hào hùng. “Chẳng tiếc đời xanh” là lời khẳng định lý tưởng sống cao đẹp. “Áo bào thay chiếu” vừa gợi sự thiếu thốn vừa tạo sắc thái trang trọng, thiêng liêng. Các anh “về đất” – trở về với lòng mẹ thiên nhiên trong sự thanh thản. Đặc biệt, câu thơ “Sông Mã gầm lên khúc độc hành” mang âm hưởng sử thi mạnh mẽ: thiên nhiên như hòa vào nỗi đau, cất lên bản nhạc tiễn đưa người lính. Tất cả tạo nên chất bi tráng – vừa đau thương vừa hào hùng.

Khép lại bài thơ là lời thề và nỗi nhớ vẹn nguyên:

“Tây Tiến người đi không hẹn ước

Đường lên thăm thẳm một chia phôi

Ai lên Tây Tiến mùa xuân ấy

Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi.”

Người lính ra đi không hẹn ngày trở lại. “Đường lên thăm thẳm” gợi sự xa xôi, chia ly. Nhưng “hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi” lại thể hiện sự gắn bó sâu nặng với chiến trường. Đó là lời thề thủy chung, là sự bất tử của người lính trong lòng đất nước và ký ức dân tộc.

Về nghệ thuật, bài thơ là một thành công rực rỡ. Thể thơ linh hoạt, nhịp điệu biến hóa; bút pháp lãng mạn kết hợp hiện thực; ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu nhạc điệu với nhiều sáng tạo độc đáo như “nhớ chơi vơi”, “súng ngửi trời”, “mùa em thơm nếp xôi”, “áo bào thay chiếu”. Các biện pháp tu từ được sử dụng nhuần nhuyễn, góp phần tạo nên âm hưởng vừa dữ dội vừa trữ tình.

Tây Tiến của Quang Dũng không chỉ là một bài thơ hay mà còn là một tượng đài bất tử về người lính kháng chiến chống Pháp. Tác phẩm đã khắc họa thành công vẻ đẹp của núi rừng Tây Bắc và hình tượng người lính Tây Tiến – hào hoa, lãng mạn, kiên cường, sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc. Có thể nói, đây là một trong những khúc tráng ca đẹp nhất viết về người lính trong thơ ca Việt Nam hiện đại. Dẫu thời gian đã trôi qua, những vần thơ ấy vẫn còn vang vọng, vẫn lay động lòng người, bởi đó là tiếng nói của lòng yêu nước, của tình đồng đội và của một thế hệ đã hiến dâng trọn vẹn tuổi xuân cho non sông.

Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Tây tiến - mẫu 7

Quang Dũng là một nghệ sĩ vô cùng tài năng, không chỉ được biết đến với khả năng viết thơ hay mà còn có khả năng viết văn, soạn nhạc, vẽ tranh. Là một nhà thơ mang hồn thơ lãng mạn, bay bổng nên hầu như các tác phẩm của ông đều giàu chất nhạc, chất họa. Trong đó, phải kể đến bài thơ Tây Tiến do ông sáng tác năm 1948 sau khi dời đơn vị một thời gian. Bài thơ không chỉ vẽ nên bức tranh thiên nhiên miền Tây vừa thơ mộng, vừa hùng vĩ, những người lính kiên cường, bất khuất mà còn là nỗi nhớ da diết của Quang Dũng đối với nơi đây. Bên cạnh đó, bài thơ còn có sức hấp dẫn với người đọc bởi những giá trị nghệ thuật vô cùng độc đáo.

Tây Tiến là tên gọi của binh đoàn Tây Tiến được thành lập năm 1947 với nhiệm vụ phối hợp với bộ đội Lào và bảo vệ biên giới Việt Lào. Địa bàn hoạt động khá rộng, từ Mai Châu, Châu Mộc sang Sầm Nứa rồi vòng về phía Tây tỉnh Thanh Hóa. Lính Tây Tiến chủ yếu là người Hà Nội, trẻ trung, yêu nước. Quang Dũng làm đại đội trưởng ở đó một thời gian rồi chuyển sang đơn vị khác. Có lẽ cũng vì sống và chiến đấu đã lâu cùng đồng đội trên mảnh đất ấy nên mọi thứ đều vẫn in đậm và khắc sâu trong tâm trí nhà thơ. Hoài niệm của tác giả đã thôi thúc và từ đó viết nên những vần thơ này.

Mở đầu bài thơ, dải đất miền Tây hiện lên rất hoang vu, hùng vĩ và không kém phần hiểm trở.

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

Sông Mã là con sông quen thuộc của núi rừng Tây Bắc. Quang Dũng nhắc đến con sông này ngay từ câu đầu tiên đã cho thấy nỗi nhớ nơi đây dường như trải dài khắp con sông Mã. Kết hợp với cụm từ “Tây Tiến ơi” cho thấy một cảm xúc vô cùng thân thương, trìu mến. Tiếp theo đó là các địa danh “Sài Khao, Mường Lát, Pha Luông” lần lượt hiện lên một cách cụ thể, chính xác tạo nên một bức tranh tổng thể về vùng đất miền Tây giúp người đọc có thể hình dung được địa thế qua từng câu thơ.

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây, súng ngửi trời

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi

Tây Tiến dẫn con người lên đến độ cao, vào chốn âm u của biên giới. Ấn tượng đầu tiên về núi rừng Tây Bắc chính là sương, sương muối cùng sương lạnh, sương mù che phủ khắp nơi, che lấp cả đoàn quân đang vội vã hành quân. Những con dốc dựng đứng giữa trời chứa đầy những nguy hiểm nhưng đoàn quân vẫn rất kiên cường vượt qua. Mũ súng trên vai của những người lính được nhân hóa tạo thành hình ảnh “súng ngửi trời” vừa diễn tả độ cao ngất ngưởng, hoang sơ, vừa hàm chứa vẻ đẹp tâm hồn người lính.

Chiều chiều oai linh thác gầm thét

Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người

Tiếng thác nước dữ dội hòa với tiếng hú man rợ, ghê gớm của thú rừng mang âm hưởng nơi hoang dại, đầy rẫy khó khăn, trắc trở. Quả là một nơi "rừng thiêng nước độc". Bên cạnh đó, khung cảnh Châu Mộc trong một buổi chiều sương phủ trên dòng nước mênh mông vô cùng huyền ảo. Hình ảnh "hoa đong đưa" trên dòng nước lũ vừa là hình ảnh tả thực vừa là hình ảnh ẩn dụ gợi tả vẻ đẹp các cô gái Tây Bắc. Người dân miền Tây hiện lên thật giản dị, họ gắn bó với cách mạng và chở che cho những người lính Tây Tiến.

Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc

Quân xanh màu lá dữ oai hùm

Mắt trừng gửi mộng qua biên giới

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm

Có lẽ hóa chất bom đạn của kẻ thù đã làm cho mái tóc vốn đẹp của người lính không còn được như xưa nữa, nhưng cũng có thể là người lính chủ động bỏ mái tóc để thuận tiện cho đời sống sinh hoạt. Màu xanh của lớp áo ngụy trang lẫn với màu xanh của lá cây, nhưng đó cũng được hiểu là khuôn mặt xanh xao của người lính khi bị sốt rét rừng. Sự khó khăn, gian khổ của người lính Tây Tiến trong hoàn cảnh chiến tranh đã tôi luyện cho họ trở nên gai góc và mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Chúng ta có thể hình dung rõ ràng đôi mắt của họ theo dõi kẻ thù đầy sự căm giận và quyết tâm. Tuy nhiên mạnh mẽ là thế nhưng đôi lúc những người lính cũng đầy sự mơ mộng. Họ nhớ về những cô gái Hà Nội với vẻ đẹp thướt tha, thanh lịch.

Rải rác biên cương mồ viễn xứ

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

Áo bào thay chiếu, anh về đất

Sông Mã gầm lên khúc độc hành

Sự mất mát, hy sinh không phải chỉ một người mà là rất nhiều người. Hình ảnh “áo bào” chính là chiếc áo lính các anh đang mặc cùng với “về đất” là cách nói giảm nói tránh gợi sự hy sinh của người lính. Hình ảnh cuối cùng “sông Mã gầm lên khúc độc hành” chính là sự thành kính đưa tiễn các anh. Có thể thấy, người lính xem cái chết rất nhẹ nhàng, thanh thản, với họ cái chết không phải sự ra đi mà là sự trở về với đất mẹ yêu thương.

Sự kết hợp giữa bút pháp lãng mạn và hiện thực của Quang Dũng đã giúp cho chúng ta hình dung được bức tranh thiên nhiên Tây Bắc vô cùng hùng vĩ, thơ mộng cùng với hình ảnh người lính khỏe khoắn, mạnh mẽ. Ngôn ngữ sử dụng độc đáo, vừa có nét cổ kính, vừa mới lạ hấp dẫn. Giọng thơ thay đổi theo chính dòng cảm xúc phức tạp của nhà thơ, khi thì tha thiết bồi hồi với nỗi nhớ nhung vời vợi, khi thì lắng đọng bâng khuâng, bi hùng với những hình ảnh đồng đội một thời cùng chiến đấu và những mất mát, đau thương của những người ngã xuống vì đất nước. Qua đó, ta có thể thấy được vẻ đẹp riêng biệt, độc đáo trong ngòi bút tài hoa của Quang Dũng đã góp phần tạo nên sức hấp dẫn không thể bàn cãi cho tác phẩm và có chỗ đứng trong lòng người đọc.

Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Tây tiến - mẫu 8

Trong chiều dài của lịch sử văn học dân tộc, có biết bao tác phẩm văn học đã đến với người đọc như một cơn gió nhẹ thoảng qua, chẳng để lại chút hương nào. Nhưng cũng có những tác phẩm đọc lên câu chữ cứ như in dấu ấn mãi trong lòng độc giả. Tây Tiến cũng là một trong những “thanh nam châm thu hút mọi thế hệ” như thế. Bài thơ có sức hấp dẫn kì lạ bởi những giá trị nghệ thuật độc đáo và giá trị nội dung sâu sắc.

Quang Dũng bước vào làng thơ cách mạng với bài thơ Tây Tiến. Như đã có sẵn một môi duyên ràng buộc, bài thơ ấy đã gắn bó với tên tuổi của tác giả suốt bao năm tháng. Tác phẩm là một trong những tiếng thơ tâm huyết nhất của đời thơ Quang Dũng và cũng là một “kiệt tác” của nền thơ ca kháng chiến chống Pháp.

Nói đến sức hấp dẫn của một tác phẩm là nói đến cái hay, cái đẹp riêng, cái độc đáo của tác phẩm đó. Và chính những giá trị nội dung và nghệ thuật là những thước đo tinh tế, chính xác cho sức hấp dẫn tác phẩm. Xuân Diệu đã từng định nghĩa: “Câu thơ hay là phải hay cả xác lẫn hồn”. Sức hấp dẫn của bài thơ phải được tạo nên từ sự hài hòa giữa nội dung tư tưởng và hình thức nghệ thuật. Hai yếu tố ấy sẽ gắn kết với nhau để tạo nên một chỉnh thể văn học hoàn chỉnh mang giá trị thẩm mĩ cao. Bài thơ Tây Tiến có sức hấp dẫn mạnh mẽ trong lòng người cũng bởi tác phẩm có sự hài hòa, thống nhất giữa tư tưởng, nội dung và hình thức biểu hiện. Bài thơ không chỉ vẽ nên bức tranh thiên nhiên miền Tây vừa thơ mộng, thi vị, vừa hùng vĩ, hiểm trở hay tạc nên tượng đài người lính Tây Tiến mà còn thể hiện những tình cảm sâu kín trong lòng thi sĩ. Đó là tiếng thơ được bật lên từ một nỗi nhớ Tây Tiến da diết và xuất phát từ sự gắn bó máu thịt với một miền đất đã từng in dấu ấn những kỉ niệm chiến đấu của nhà thơ. Nội dung tư tưởng sâu sắc ấy đã được truyền tải qua một nghệ thuật đặc sắc với sự hài hòa của chất nhạc, chất thơ, chất họa, sự “tương giao” của bút pháp sử thi và cảm hứng lãng mạn, ngôn ngữ giàu chất tạo hình, giàu tính nhạc. Chính vẻ đẹp riêng, độc đáo trên đã làm nên sức hấp dẫn lâu bền của bài thơ Tây Tiến trong lòng người đọc.

Tây Tiến được viết khi nhà thơ đã xa đơn vị Tây Tiến một thời gian. Quang Dũng cũng là một thành viên trong đơn vị ấy. Đoàn quân Tây Tiến có nhiệm vụ phối hợp với quân đội Lào bảo vệ dải đất miền Tây. Có lẽ cũng vì đã sống và chiến đấu rất lâu trên mảnh đất ấy nên vẻ đẹp thiên nhiên miền Tây vẫn in đậm, khắc sâu trong tâm khảm nhà thơ. Vì thế khi viết bài này, hình ảnh thiên nhiên đã trở về trong hoài niệm của tác giả với vẻ đẹp vừa hùng vĩ, vừa thơ mộng.

Dải đất miền Tây vẫn hoang vu, hùng vĩ, hiểm trở đã hiện lên rất chân thực trong bài thơ. Những câu thơ gọi tên các địa danh: “Sông Mã, Sài Khao, Mường Lát” đã vẽ nên một không gian rất cụ thể, chính xác. Những dòng thơ như muốn khắc họa những nét khái quát về vùng đất miền Tây. Người đọc có thể hình dung được địa thế ấy qua từng câu thơ:

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Hình ảnh “sương lấp” đầy dữ dội, gây ấn tượng mạnh. Đó không phải là màn sương mong manh “chùng chình qua ngõ” của mùa thu như trong thơ Hữu Thỉnh mà đây là màn sương dày, phủ “lấp” không gian. Hình ảnh miền Tây hiện lên trong câu thơ thật mịt mù và dường như cái mệt mỏi của đoàn quân cũng lẫn vào sương. Câu thơ vừa tả cảnh, vừa gợi nên sự gian khó của đoàn quân Tây Tiến trong cuộc vạn lí trường chinh, vẻ đẹp hùng vĩ của miền Tây còn được cụ thể hóa trong những vần thơ:

Dốc lên khúc khuỷu, dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi.

Khổ thơ là một bằng chứng cho hiện tượng “thi trung hữu họa”, “thi trung hữu nhạc”. Chỉ bằng bốn câu thơ, Quang Dũng đã vẽ nên một bức tranh hoành tráng, diễn tả sự hiểm trở, dữ dội, hoang vu và heo hút của núi rừng miền Tây. Một loạt tính từ giàu giá trị tạo hình “khúc khuỷu”, “thăm thẳm”, “heo hút” đã diễn tả thành công sự hiểm trở và độ cao ngất trời của núi rừng Tây Bắc. Chỉ hai từ “thăm thẳm” nhưng đã vẽ nên trong tâm trí người đọc một hình ảnh rõ nét gợi một cảm giác choáng ngợp. Không phải là “cao chót vót” mà là “thăm thẳm”. Từ' “chót vót” chỉ gọi được độ cao, còn từ “thăm thẳm” lại tả được độ cao đến mịt mù như vượt khỏi tầm mắt. Đặc biệt, hình ảnh “súng ngửi trời” được nhà thơ sử dụng rất tài tình, giàu chất thơ. Câu thơ vừa tôn thêm độ cao vừa gợi vẻ đẹp tâm hồn của người lính. Họ mang tầm vóc sánh cùng đất trời, tâm hồn họ luôn yêu đời, tinh nghịch. Dòng thơ viết về sự gian khổ, vất vả, nguy hiểm nhưng không mang chút bi lụy nào. Đoạn thơ có nhiều thanh trắc khiến âm điệu câu thơ gân guốc, rắn rỏi. Đọc câu thơ, ta thấy như chính mình đang được trải nghiệm sự gồ ghề, hiểm nguy của địa thế. Nhịp thơ 4/3 kết hợp với điệp từ “dốc”, “ngàn” càng tô đậm độ cao, chiều sâu ngút ngàn của núi rừng miền Tây. Nhưng từ đỉnh cao “ngàn thước” ấy, tâm hồn người lính lại mở ra, phóng tầm mắt ra xa giữa ngút ngàn đất trời:

Nhà ai Pha Luông, mưa xa khơi Câu thơ toàn thanh bằng kết hợp với vần “ơi” ở cuối câu tạo cảm giác mênh mông, dàn trải lại vừa gợi lên một màn mưa sương mờ ảo. Từ “xa khơi” được lạ hóa rất tài tình. Nhà thơ đã dùng không gian biên đê gợi tả không gian rừng núi. Trước mắt người lính, cảnh được bao bọc trong một màn sương đẹp như một bức tranh lụa phương Đông mờ ảo, thanh nhã.

Đọc bốn câu thơ trên, ta cũng chợt nghĩ tới trường ca Từ đêm mười chín của Khương Hữu Dụng:

Đây cao vời vợi dốc Ông Mạnh

Đây ầm ầm đổ thác không tên.

Nhưng có lẽ những vần thơ nói về sự gian truân, hiểm nguy ấy không dữ dội, mạnh mẽ như trong Tây Tiến. Bức tranh miền Tây của Quang Dũng thật hùng vĩ, hiểm trở và cũng thật nên thơ.

Bức tranh thiên nhiên miền Tây còn khiến người đọc ngỡ ngàng trước vẻ đẹp mĩ lệ, thơ mộng:

Mường Lát hoa về trong đêm hơi

Câu thơ với nhiều thanh bằng tạo âm điệu nhẹ nhàng, lan tỏa gợi nét riêng của miền Tây. Cảnh nửa thực, nửa hư mờ ảo. Từ “hoa về” được lạ hóa gợi nhiều liên tưởng: hoa nở hay ai đem hoa về? Hình ảnh “đêm hơi” cứ chập chờn lay động giữa các lớp nghĩa. Đó là đêm sương, đêm khỏi hay đêm hơi? Cảnh chơi vơi như sương, như hồn người lâng lâng. Câu thơ đẹp, huyền ảo, lung linh khiến cái “mỏi” của đoàn quân ở câu trên như tan biến. Nếu “thơ là nơi biểu hiện đầy đủ nhất, sâu sắc nhất ma lực kì ảo của ngôn ngữ” thì câu thơ này cũng đúng như vậy!

Không chỉ vẽ cảnh núi rừng hiểm trở, Quang Dũng còn khắc họa cảnh sông nước thơ mộng gắn liền với kỉ niệm chia tay:

Người đi Châu Mộc chiều sương ấy

Có nhớ hồn lau nẻo bến bờ.

Câu thơ cũng hư ảo như chính cảnh vật thiên nhiên. Từ “chiều sương” gợi không gian dòng sông trong một buổi chiều giăng mắc một màn sương. Khung cảnh thiên nhiên tĩnh lặng như phảng phất một nỗi buồn man mác. Con sông ấy như chảy từ thời tiền sử, như mang nỗi niềm cổ tích của người xưa. Hình ảnh cây lau được đặt trong không gian xa vắng, mờ khuất “nẻo bến bờ” gây một ấn tượng đẹp trong lòng người. Hồn lau ấy phải chăng chính là điệu hồn người lính Tây Tiên hóa thân vào vương lại nơi đây hay đó là tình cảm tha thiết của đồng bào miền Tây gửi theo người lính Tây Tiến? Câu thơ khiến ta chợt nhớ đến ‘'hồn lau” - hồn thu trong thơ Chế Lan Viên:

Ngàn lau cười trời nắng

Hồn của mùa thu về

Hồn mùa thu sắp đi

Ngàn lau xao xác trắng.

(Lau mùa thu)

Phải chăng hồn lau đã gọi thức hồn thi sĩ khi tác giả giao cảm với cảnh? Qua những ý thơ đẹp, các thi sĩ đã bất tử hóa một loài hoa trong lòng độc giả. Quang Dũng đã vẽ nên một bức tranh sông nước miền Tây lặng lẽ, u tịch. Đó chính là vẻ đẹp mĩ lệ, thơ mộng của thiên nhiên Tây Bắc mà sau này Nguyễn Tuân đã từng tô đậm trong Người lái đò Sông Đà. Cảnh đẹp vì thế mà có sức hấp dẫn trong lòng người.

Nhớ về Tây Tiến, trong hồi ức của Quang Dũng không chỉ ghi dấu bức tranh thiên nhiên đẹp mà còn in đậm vẻ đẹp của con người miền Tây. Đó là nét đẹp kì ảo của người thiếu nữ trong đêm liên hoan:

Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa

Kìa em xiêm áo tự bao giờ

Khèn lên man điệu nàng e ấp

Nhạc về Viên Chăn xây hôn thơ.

Đêm liên hoan văn nghệ hiện cùng vẻ đẹp của người thiếu nữ vừa hư vừa thực. Câu thơ lâng lâng dìu dặt như tiếng khèn đưa lòng người về một nơi rất xa. “Bừng lên” có cái gì như đột ngột, ánh sáng như chợt nhói lên làm cho cả đoạn thơ bừng sáng. Dường như trước khoảnh khắc “bừng lên” ấy, cả không gian núi rừng còn hiện một màn đêm mịt mù. Hai chữ “kìa em” thể hiện sự ngỡ ngàng, ngạc nhiên xen lẫn với niềm thiết tha, trìu mến. Đó là ánh mắt người lính Tây Tiến đang say mê trước vẻ đẹp của người thiếu nữ. Trong ánh sáng lung linh của lửa đuốc, trong âm thanh réo rắt của tiếng khèn, cả cảnh vật và con người đều như ngả nghiêng, rạo rực, ngất ngây. Nhân vật trung tâm, linh hồn của đêm văn nghệ là những cô gái nơi núi rừng Tây Bắc bất ngờ hiện ra trong những bộ “xiêm áo” lộng lẫy, vừa e thẹn, vừa tình tứ, “nàng e ấp” trong những vũ điệu đậm màu sắc xứ lạ đã làm hồn người lính Tây Tiến và cả hồn độc giả ngất ngây. Đó phải chăng cũng là biểu hiện của tình quân dân thắm thiết, “như cá với nước”? Tất cả làm thành “Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ”. “Xây hồn thơ” và xây luôn cả nỗi nhớ trong lòng người, để rồi người lính khi chia tay vẫn bâng khuâng thốt lên “nhớ ơi” và người đọc còn cảm nhận được mã sức hấp dẫn của bài thơ Tây Tiến.

Nhưng nổi bật nhất trong bức tranh Tây Tiến là hình ảnh người lính. Họ chính là trọng tâm của nỗi nhớ, của sức hấp dẫn trong bài thơ này. Người lính Tây Tiến hiện lên với hai vẻ đẹp hài hòa: vừa hào hùng, vừa hào hoa.

Tượng đài người lính Tây Tiến trong bài thơ hiện hữu một vẻ đẹp hào hùng. Vẻ đẹp ấy được nhà thơ khám phá và tái hiện trong tương quan với thiên nhiên hùng vĩ. Trong thơ cổ, con người thường hiện lên thật nhỏ bé, bất lực trước thiên nhiên rộng lớn:

Lom khom dưới núi tiều chú

Lác đác bên sông chợ mấy nhà.

Nhưng trong Tây Tiến, hình ảnh người lính lại hiện lên trong tư thế là chủ thể trữ tình. Trên cái nền dữ dội của thiên nhiên, người lính xuất hiện với vẻ đẹp thật hào hùng đầy chất bi tráng. Người lính đã vượt qua tất cả: sự hiểm nguy của núi rừng, thú dữ:

Chiều chiều oai linh thác gầm thét

Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người.

Câu thơ nói về những hiểm nguy với giọng điệu ngang tàng, coi thường, xóa đi sư bi lụy của cảm xúc ở câu trên. “Cọp trêu người” có một cái gì vừa nghịch rất lính vừa rất ngang tàng. Đó là vẽ đẹp của người lính Tây Tiến. Trên suốt hành trình của bài thơ, vẻ đẹp ấy cứ dần dần tỏa sáng:

Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc

Quân xanh màu lá dữ oai hùng.

Quang Dũng đã chọn lọc những nét tiêu biểu nhất của người lính Tây Tiến để tạc nên bức tượng đài tập thể về người lính. Cái bi và cái hùng là hai chất liệu chủ yếu của bức tượng đài. Chúng hòa quyện với nhau để tạo nên vẻ đẹp bi tráng - cái thần thái chung của bức tượng đài. Từ “đoàn binh” gợi âm hưởng hào hùng mang màu sắc sử thi như gợi lên được cả khí thế xung trận mạnh mẽ của đoàn quân Tây Tiến. Chi tiết “không mọc tóc”, “quân xanh màu lá” không phải là sản phẩm của trí tưởng tượng mà chứa đựng dấu ấn của một giai đoạn lịch sử khi kháng chiến còn nhiều gian khổ, thiếu thốn “một viên pha uống được mười người” (Hùng Thanh). Cái vẻ xanh xao, bệnh tật ấy hiện lên qua cái nhìn của Quang Dũng lại toát lên cái oai phong, dữ dằn của những con hổ nơi rừng thiêng. Người đọc chợt nhớ tới những vần thơ của Chính Hữu:

Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh

Sốt run người vầng trán ướt mồ hôi.

Hay những hình ảnh thật cụ thể trong thơ Tố Hữu:

Giọt giọt mồ hôi rơi

Trên má anh vàng nghệ.

Đó đều là hiện thực trần trụi của cuộc kháng chiến, nhưng trong thơ Quang Dũng, người đọc còn khám phá vẻ đẹp hào hùng của những người lính:

Rải rác biên cương mồ viễn xứ

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh.

Tư thế lên đường của người lính đã in đậm vẻ đẹp hào hùng đến kì lạ. Từ “rải rác” gợi cảnh hãi hùng và thực tế là đã có bao người nằm xuống dọc đường chinh chiến - và đó là thực tế hiển hiện mà những người lính phải đối mặt. Câu thơ như thấp thoáng một cảm xúc xót xa, bi thương. Na-zim Hích-mét - nhà thơ cộng sản Thổ Nhĩ Kì - có nói: “Người ta có quyền buồn (...) nhưng không có quyền bi quan”. Đúng vậy, đọc thơ Quang Dũng, ta cũng thấy buồn nhưng không cảm thấy sự bi quan, yếu đuối. Bởi nhà thơ hiểu người lính ra đi với tư thế của một chiến sĩ anh hùng. Câu thơ vang lên như một lời thề mang khẩu khí của một bậc trượng phu và cái hùng tâm của nam nhi thời loạn. Đọc dòng thơ, người đọc thấy được thái độ đương đầu với mọi thử thách của người lính:

Tuổi xanh chẳng tiếc sá chi bạc đầu.

Vẻ đẹp kiêu hùng của người lính Tây Tiến được đẩy lên đến cực điểm khi nhà thơ nói về cái chết, sự hi sinh:

Áo bào thay chiếu anh về đất

Sông Mã gầm lên khúc độc hành.

Cách nói giảm “về đất” thể hiện thái độ đón nhận cái chết một cách nhẹ nhàng, thanh thản của người lính. Nghệ thuật nhân hóa khiến sông Mã hiện lên thật sống động, thật có hồn: sông Mã như gầm lên khúc bi phân làm vang dậy núi rừng. Dường như vẻ đẹp hào hùng của người lính không chỉ được tạc vào thơ mà còn được hòa vào cảnh vật núi rừng.

Làm nên vẻ đẹp hoàn chỉnh cho hình tượng người lính Tây Tiến phải nhắc tới vẻ đẹp hào hoa của người lính, vẻ đẹp ấy được khắc họa trong sự giao cảm với cảnh vật và con người miền Tây. Và đặc biệt là qua nỗi nhớ rất lãng mạn:

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm.

Nếu trong thơ Nguyễn Đình Thi, người ra đi luôn đem theo đôi mắt người yêu thì người lính Tây Tiến - những học sinh thủ đô lại mang theo mình một bóng dáng kiều thơm. Tâm hồn thoáng chút thơ mộng, lãng mạn phong tình ấy đã làm nên vẻ đẹp hào hoa cho hình tượng người lính. Nỗi nhớ của người lính Tây Tiến khác hẳn với nỗi nhớ mộc mạc, bình dị, “quê mùa” của Hồng Nguyên:

ít nhiều người vợ trẻ

Mòn chân bên cối gạo canh khuya.

Hay nỗi nhớ giản dị, đời thường trong thơ Chính Hữu:

Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính

Tựu trung lại, tất cả những vần thơ ấy đều bộc lộ tâm trạng, tình cảm, tình yêu của người lính. Với con mắt mới, cái nhìn mới, cách thể hiện mới, Quang Dũng đã tạc lại hoàn chỉnh vẻ đẹp của người lính. Tình cảm riêng tư là động lực giúp người lính vượt qua mọi gian khổ, thử thách. Hình ảnh người lính Tây Tiến có sự hài hòa giữa bản chất chiến sĩ và thi sĩ. Chính điều mới mẻ ấy đã tạo nên sức hấp dẫn cho bài thơ Tây Tiến để thi phẩm ấy: “vẫn sống muôn đời với núi sông”. (Giang Nam)

Đọc bài thơ, độc giả như được đứng giữa khung trời miền Tây, vừa hùng vĩ, vừa thơ mộng bởi những nét phác họa của nhà thơ về con người, thiên nhiên đều rất gợi cảm, chân thực. Để có được nét vẽ rất thực ấy, nhà thơ phải có sự “xúc động hồn thơ” với những tình cảm rất chân thật. Bài thơ không chỉ là tiếng lòng của một người mà đã nói hộ tình cảm của mọi người, của những con người đã một thời kháng chiến oanh liệt. Đó là sự gắn bó máu thịt, là tình yêu đất nước sâu sắc của mỗi người. Trong tác phẩm, Quang Dũng đã phát huy triệt để, có hiệu quả nghệ thuật tương phản, bút pháp sử thi và cảm hứng lãng mạn. Bài thơ còn minh chứng cho lời nhận định của Sóng Hồng “Thơ là thơ, đồng thời là họa, là nhạc, là chạm khắc theo một cách riêng”. Quang Dũng cũng tiêu biểu cho khả năng chiếm lĩnh, sáng tạo những hiện thực còn bỏ ngỏ của người nghệ sĩ. Tây Tiến là một trong những bài thơ hiếm hoi tiên phong trong việc khám phá miền đất vùng phía Tây xa xôi. Bài thơ đã tìm được lối đi riêng để đi vào trái tim bạn đọc bao thế hệ! Qua bài thơ, những thế hệ cầm bút đi sau cũng có một bài học quý giá: Tài năng phải gắn với tâm hồn thỉ người nghệ sĩ mới có được những tác phẩm bất diệt.

Cái chết chỉ quỳ gối trước nghệ thuật chân chính. Bài thơ Tây Tiến cũng là một tác phẩm chân chính như thế. Với một sức hấp dẫn riêng, thi phẩm này sẽ mãi làm bâng khuâng mơ mộng ngàn thế hệ mai sau.

Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Tây tiến - mẫu 9

Quang Dũng là một hồn thơ chiến sĩ của thời máu lửa oai hùng. Tây Tiến là bài thơ của người lính viết về người lính - anh Vệ quốc quân trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp. Vừa cầm súng chiến đấu, vừa cầm bút sáng tác, thơ ông vì thế chân thực mà hào sảng, giàu dư ba. Bài thơ được viết năm 1948, khi cuộc kháng chiến bước sang năm thứ ba, còn đầy gian lao thử thách.

Tây Tiến là tiếng lòng nhớ thương và niềm tự hào của nhà thơ về những đồng đội thân yêu, những con người đã cùng ông vào sinh ra tử một thời trận mạc. Mở đầu bài thơ là một tiếng gọi tha thiết:

“Sông Mã xa rồi, Tây Tiến ơi!

Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi.”

Từ “ơi” kết hợp với “chơi vơi” tạo nên âm điệu bồi hồi, sâu lắng. Điệp từ “nhớ” như những nốt nhấn gợi nỗi nhớ da diết, khôn nguôi. Từ Phù Lưu Chanh, nhà thơ nhớ về sông Mã, nhớ núi rừng miền Tây, nhớ đoàn quân Tây Tiến – đơn vị từng hoạt động ở vùng rừng núi Thanh Hóa, Hòa Bình, Sơn La, biên giới Việt – Lào. Những địa danh như Sài Khao, Mường Lát hiện lên trong sương mù và đêm lạnh:

“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi,

Mường Lát hoa về trong đêm hơi.”

Trong màn sương dày đặc và cái lạnh miền núi, đoàn quân hành quân gian khổ, mệt mỏi. Nhưng giữa gian truân ấy vẫn bừng lên vẻ đẹp lãng mạn: “hoa về trong đêm hơi”, làm dịu đi sự khắc nghiệt, nâng đỡ tâm hồn người lính.

Con đường hành quân hiện lên đầy hiểm trở:

“Dốc lên khúc khuỷu, dốc thăm thẳm,

Heo hút cồn mây súng ngửi trời...”

Những từ láy “khúc khuỷu”, “thăm thẳm”, “heo hút” tạo nên bức tranh núi rừng hùng vĩ, dữ dội. Hình ảnh “súng ngửi trời” vừa hiện thực vừa hóm hỉnh, thể hiện tinh thần lạc quan của người lính. Nhưng chiến tranh không chỉ có gian khổ mà còn có mất mát:

“Anh bạn dãi dầu không bước nữa,

Gục lên súng mũ bỏ quên đời!”

Cách nói giảm nói tránh làm dịu đi cái chết, nhưng vẫn gợi nỗi xót xa. Sự hi sinh hiện lên bi tráng: người lính ngã xuống trong tư thế chiến đấu, súng vẫn trên tay.

Giữa gian khổ, tình quân dân trở thành nguồn ấm áp:

“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói,

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi.”

Hương vị cơm nếp, tình người miền núi làm dịu đi bao nhọc nhằn, để lại dư vị ấm áp, ngọt ngào. Đến phần hai, bức tranh chuyển sang vẻ đẹp lãng mạn, trữ tình với đêm hội đuốc hoa và cảnh Châu Mộc:

“Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa,

Kìa em xiêm áo tự bao giờ...”

Không khí tưng bừng, rực rỡ ánh lửa, tiếng khèn, điệu múa đã làm nổi bật tình quân dân gắn bó. Những cô gái miền núi duyên dáng, e ấp đem đến cho người lính niềm vui và cảm hứng nghệ thuật. Cảnh Châu Mộc lại mang vẻ đẹp mơ màng:

“Người đi Châu Mộc chiều sương ấy...

Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa.”

Thiên nhiên thơ mộng, huyền ảo, phản chiếu tâm hồn lãng mạn của người lính Tây Tiến. Phần ba dựng lên tượng đài người lính:

“Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc,

Quân xanh màu lá dữ oai hùm...”

Hiện thực khắc nghiệt (sốt rét, thiếu thốn) được khắc họa qua “không mọc tóc”, “xanh màu lá”, nhưng nổi bật hơn là khí phách “dữ oai hùm”. Đặc biệt:

“Mắt trừng gửi mộng qua biên giới,

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm.”

Người lính vừa chiến đấu kiên cường vừa mang tâm hồn hào hoa. Giấc mơ về “dáng kiều thơm” không phải yếu đuối mà là biểu hiện của khát vọng sống, của tình yêu cuộc đời. Tinh thần hi sinh được nâng lên thành vẻ đẹp bi tráng:

“Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh...

Áo bào thay chiếu anh về đất.”

Cái chết không bi lụy mà trang nghiêm, cao đẹp. “Sông Mã gầm lên” như khúc tráng ca tiễn đưa. Khổ cuối khép lại bằng âm hưởng bâng khuâng:

“Tây Tiến người đi không hẹn ước,

Đường lên thăm thẳm một chia phôi...”

Đó là lời thề ra đi không trở lại, là sự hi sinh thầm lặng mà cao cả. Dẫu có mất mát, hình ảnh người lính Tây Tiến vẫn sống mãi trong lòng đất nước.

Tây Tiến là một trong những bài thơ hay nhất viết về người lính thời kháng chiến chống Pháp. Với bút pháp lãng mạn và cảm hứng bi tráng, Quang Dũng đã khắc họa thành công hình tượng người lính vừa anh dũng, kiêu hùng, vừa hào hoa, giàu cảm xúc – một vẻ đẹp mang đậm chất sử thi mà vẫn rất con người, để lại dư âm sâu sắc trong lòng người đọc.

Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Tây tiến - mẫu 10

Những cuộc chiến tranh phủi đầy bom đạn rồi cũng sẽ qua đi, nhưng kí ức về một thời khốc liệt, gian khổ và hi sinh sẽ mãi mãi đọng lại trong tâm thức những người con đất Việt từng trải qua. Rất nhiều nhà thơ, nghệ sĩ đã tái hiện lại những cuộc chiến vào trang viết của mình, trong đó có Quang Dũng với thi phẩm nổi bật nhất: Tây Tiến. Bài thơ là nỗi nhớ của tác giả về những năm tháng hành quân trên núi rừng Việt Bắc cùng binh đoàn Tây Tiến. Khổ thơ đầu là nỗi nhớ về chặng đường hành quân gian khổ, khốc liệt nơi núi rừng Tây Bắc, thông qua đó làm nổi bật hình ảnh người chiến sĩ lạc quan, can trường.

Hai câu thơ đầu là nỗi nhớ hướng về sông Mã và rừng núi:

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”

Sông Mã, Tây Tiến và rừng núi là đích đến của nỗi nhớ trong tâm hồn nhà thơ - chiến sĩ. Đó là nỗi nhớ “chơi vơi” - lửng lơ, bồng bềnh, không đầu không cuối, vừa mênh mang, sâu lắng. Đó là nỗi nhớ “chơi vơi” giữa hai bờ hư - ảo. Điệp từ nhớ kết hợp với từ láy “chơi vơi” diễn đạt nỗi nhớ tha thiết, cồn cào đến cháy bỏng.

Nhớ về chặng đường hành quân là nhớ về núi rừng Tây Bắc hoang sơ, hiểm trở những cũng rất đỗi nên thơ, trữ tình:

“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi

Dốc lên khúc khuỷu, dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây, súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”.

Sài Khao, Mường Lát, Pha Luông là những miền đất xa xôi, hiểm trở đã in đậm dấu chân những người lính. Tác giả đã dùng những từ láy có sức tạo hình cao: “khúc khuỷu”, “thăm thẳm”, “heo hút” diễn tả chân thực độ cao, sâu của dốc núi, vực thẳm Tây Bắc. Người đọc như cảm giác được đường dốc quanh co, gợi cảm giác rợn người, như nghe được những tiếng thở nặng nhọc của người chiến sĩ. Hình ảnh nhân hóa “súng ngửi trời” làm nổi bật tư thế làm chủ, đồng thời cũng thể hiện sự ngang tàn, có chút hóm hỉnh của người lính. Câu thơ “Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống” với cách ngắt nhịp 4/3 khiến câu thơ như bị bẻ đôi, vừa vút lên cao vừa đổ xuống thăm thẳm. Thiên nhiên được mở ra theo chiều không gian và thời gian, tất cả đều hoang sơ, bí hiểm, thách thức con người. Tiếp nối những gian nan của núi cao, vực thẳm là những cơn mưa rừng buốt lạnh: “mưa xa khơi”. Sau những cơn mưa mờ mịt, mối đe dọa mà miền Tây Bắc mang đến còn là những dữ dội của núi rừng, những tiếng gầm thét của thác nước và “cọp trêu người”:

“Chiều chiều oai linh thác gầm thét

Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”.

Miền Tây hoang dại với núi cao vực thẳm, còn có những thác nước gầm thét không ngơi, những cọp, beo với bước chân rình rập đầy đe dọa.

Giữa những gian nguy, hiểm trở, hình ảnh người lính Tây Tiến hiện lên với những vất vả, gian nan:

“Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ bỏ quên đời”

Cuộc hành quân “dãi dầu” khiến người lính không tránh khỏi những mỏi mên và “không bước nữa” - là phút dừng chân nghỉ ngơi, hay là giấc ngủ dài của kiếp người đã cống hiến hết mình cho Tổ quốc. Hình ảnh người chiến sĩ “gục lên súng mũ” phảng phất nét buồn nhưng không hề bi lụy. Người lính “bỏ quên đời” đầy hiên ngang, kiêu bạc. Có thể họ không thể bước nữa, nhưng đến hơi thở cuối cùng vẫn giữ trọn vẹn lời thề “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”. Các anh đã trở thành người anh hùng sống mãi trong lòng dân tộc.

Thiên nhiên Tây Bắc còn mang những vẻ đẹp lãng mạn đầy chất thơ:

“Mường Lát hoa về trong đêm hơi”

Hình ảnh “hoa về” không chỉ là hoa, sương mà còn mang hình dáng của con người. Đó là những ngọn đuốc soi đường hành quân của những người lính, nhìn từ xa như những bông hoa chập chờn, lung linh. “Hoa” còn là hương hoa rừng thơm ngát, mộc mạc, tỏa hương trong đêm. “Hoa” cũng có thể là ẩn dụ cho những người lính - những chàng trai với lí tưởng cao đẹp dành trọn cho Tổ quốc.

Câu thơ “Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi” gợi khoảng không gian mênh mang, một cảm giác bâng khuâng. Cùng với hình ảnh những ngôi nhà của người dân bản làng Pha Luông, cơn mưa rừng đã khiến cho những người lính không tránh khỏi cảm giác nhớ nhà thiết tha. Nhà thơ lựa chọn điểm nhìn từ xa để hướng về bản làng trong làn mưa nhẹ, những mái nhà dân yêu thương - nơi các anh sẽ đến, đem xương máu để bảo về, giữ gìn.

Song hành cùng sự khắc nghiệt, hoang sơ, Tây Bắc còn đọng lại trong kí ức người lính những điều ấm áp, chan chứa tình quân dân với hương nếp xôi:

“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”

Câu thơ đậm đà tình quân dân và hương vị bản mường với “cơm lên khói” và “mùa em thơm nếp xôi”. Hai tiếng “mùa em” chứa biết bao tình thương, nỗi nhớ. Sau những chặng đường hành quân giữa mưa rừng buốt lạnh, giữa núi cao vực sâu, thú dữ rình rập, phút dừng chân bên bản làng với bát cơm mới thơm ngào ngạt cùng làn khói bếp ấm áp đã đem đến cho người chiến sĩ những cảm giác thanh bình hiếm hoi thật quý giá. Giống như âm thanh tiếng gà trưa trong bài thơ của Xuân Quỳnh, hương thơm bát xôi nếp đầu mùa ở Mai Châu sẽ mãi là kỉ niệm khó quên về tình quân dân ấm áp trong cuộc đời người lính.

Mười bốn câu thơ trên đã khắc họa thành công bức tranh thiên nhiên hùng tráng, trên đó nổi bật lên hình ảnh người chiến sĩ can trường và lạc quan, đang dấn thân vào máu lửa với niềm tự hào, kiêu hãnh. Đoạn thơ để lại dấu ấn vô cùng đẹp đẽ về thơ ca kháng chiến mà sự thành công nổi bật là sự kết hợp hài hòa giữa khuynh hướng hiện thực và lãng mạn Cách mạng của Quang Dũng. Khổ thơ cũng có sự sáng tạo tài hoa về hình ảnh, ngô ngữ, giọng điệu thơ. Hình ảnh thơ chân thực, chọn lọc những nét tiêu biểu, đặc trưng cho vùng núi Tây Bắc và hành trình hành quân gian khổ của những người chiến sĩ Tây Tiến. Các biện pháp nghệ thuật được sử dụng sáng tạo kết hợp cùng hệ thống từ láy giàu giá trị biểu đạt, ... Tất cả kết hợp tạo thành chỉnh thể đoạn thơ đặc sắc, chân thực.

Bằng ngòi bút lãng mạn, hào hoa, nhà thơ đã khắc họa chân thực chặng đường hành quân vừa hiểm trở, gian nan vừa thơ mộng, trữ tình, thông qua đó làm nổi bật hình ảnh những người chiến binh Tây Tiến lạc quan, can trường, hết lòng vì sự nghiệp của Tổ Quốc. Trích đoạn thơ không chỉ là kết tinh giá trị nội dung mà còn có sự kết hợp của hình thức nghệ thuật đặc sắc.

Xem thêm những bài văn mẫu đạt điểm cao của học sinh trên cả nước hay khác:

• Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Nắng mới
• Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Xuân về
• Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Đi trong hương tràm
• Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Cảnh ngày xuân
• Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Đây thôn Vĩ Dạ
• Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ: Con đường không chọn

Để học tốt lớp 10 các môn học sách mới:

• Giải bài tập Lớp 10 Kết nối tri thức
• Giải bài tập Lớp 10 Chân trời sáng tạo
• Giải bài tập Lớp 10 Cánh diều

---