Lý thuyết Địa Lí 9 Kết nối tri thức Bài 11: Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ
Với tóm tắt lý thuyết Địa Lí 9 Bài 11: Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ sách Kết nối tri thức hay nhất, ngắn gọn sẽ giúp học sinh lớp 9 nắm vững kiến thức trọng tâm, ôn luyện để học tốt môn Địa 9.
Lý thuyết Địa Lí 9 Kết nối tri thức Bài 11: Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ
1. Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ
♦ Vị trí địa lí:
- Tiếp giáp với Đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung.
- Tiếp giáp nước Trung Quốc, Lào, có nhiều cửa khẩu quốc tế quan trọng như Hữu Nghị, Lào Cai, Tây Trang,…
=> Thuận lợi trong việc thúc đẩy giao thương quốc tế và kết nối với các vùng khác trong cả nước, ý nghĩa quan trọng về quốc phòng an ninh.
♦ Phạm vi lãnh thổ:
- Diện tích hơn 95 nghìn km2, chiếm 28,7% cả nước.
- Có 14 tỉnh chia 2 khu vực:
+ Khu vực Đông Bắc gồm 10 tỉnh là Hà Giang, Cao Bằng, Lào Cai, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Yên Bái, Thái Nguyên, Phú Thọ, Bắc Giang;
+ Khu vực Tây Bắc gồm 4 tỉnh là: Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Hòa Bình.
LƯỢC ĐỒ TỰ NHIÊN CỦA VÙNG TRUNG DU VÀ MIỀN NÚI BẮC BỘ
2. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên
a) Phân hóa thiên nhiên giữa Đông Bắc và Tây Bắc
|
|
Đông Bắc |
Tây Bắc |
|
Địa hình |
- Núi trung bình, núi thấp chiếm diện tích lớn, hướng cánh cung là chủ yếu; khu vực trung du có địa hình đồi bát úp. Địa hình các-xtơ phổ biến (Cao Bằng, Hà Giang,…). |
- Địa hình cao, dãy Hoàng Liên Sơn cao nhất nước ta, hướng nghiêng chung của địa hình là hướng tây bắc - đông nam; địa hình chia cắt và hiểm trở; xen kẽ là các cao nguyên. |
|
Khí hậu |
- Nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh nhất nước ta |
- Nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh, có sự phân hóa theo độ cao rõ rệt, đầu mùa hạ chịu ảnh hưởng mạnh của gió Tây khô nóng. |
|
Thủy văn |
- Sông ngòi dày đặc, giá trị về giao thông và thủy lợi. |
- Sông ngòi có độ dốc lớn, lưu lượng nước dồi dào, tiềm năng lớn về thủy điện, điển hình là sông Đà, sông Mã. |
|
Khoáng sản |
- Phong phú chủng loại: a-pa-tít, sắt, chì - kẽm, đá vôi, than,… |
- Có một số loại trữ lượng lớn như: đất hiếm, đồng,... |
|
Sinh vật |
Phong phú, gồm sinh vật nhiệt đới và cận nhiệt đới. |
Nhiều loài sinh vật nhiệt đới, cận nhiệt đới, ôn đới núi cao. |
b) Thế mạnh để phát triển kinh tế
- Địa hình:
+ Chủ yếu là đồi núi, thuận lợi phát triển lâm nghiệp.
+ Một số cao nguyên xen các đồi núi thấp với đất feralit có thể phát triển vùng chuyên canh cây công nghiệp, cây ăn quả, chăn nuôi đại gia súc.
+ Một số cánh đồng Than Uyên, Nghĩa Lộ, Điện Biên, Bảo Lạc,… có đất phù sa thuận lợi trồng lúa, cung cấp lương thực tại chỗ.
+ Núi cao với nhiều hang động các-xtơ, thắng cảnh thuận lợi phát triển du lịch.
Địa hình vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ chủ yếu là đồi núi thấp
- Khí hậu:
+ Có mùa đông lạnh, phân hóa theo độ cao tạo thế mạnh đặc biệt phát triển cây công nghiệp nguồn gốc cận nhiệt và ôn đới; cây ăn quả; rau và hoa,…
+ Thế mạnh cho phát triển du lịch.
- Nguồn nước:
+ Hệ thống sông ngòi dày đặc kết hợp địa hình chia cắt mạnh tạo cho vùng trữ năng thủy điện lớn nhất cả nước.
+ Các hồ tự nhiên và nhân tạo như Ba Bể, Thác Bà,… giá trị phát triển nuôi trồng, đánh bắt thủy sản, du lịch.
+ Nguồn nước khoáng phong phú, thuận lợi phát triển du lịch.
- Tài nguyên khoáng sản đa dạng, một số loại trữ lượng đáng kể như than, sắt, a-pa-tít là cơ sở quan trọng để phát triển công nghiệp khai khoáng, chế biến khoáng sản và nhiều ngành công nghiệp khác.
- Tài nguyên rừng dồi dào, tạo thế mạnh phát triển lâm nghiệp, công nghiệp khai thác và chế biến gỗ. Hệ thống các vườn quốc gia, khu bảo tồn có nhiều loài sinh vật đặc hữu là tài nguyên đặc sắc để phát triển du lịch sinh thái.
3) Dân cư, xã hội
a) Thành phần dân tộc
- Năm 2021, vùng có số dân là 12,9 triệu người, chiếm 13,1% cả nước; tỉ lệ tăng tự nhiên là 1,05%.
- Thành phần dân tộc đa dạng, các dân tộc như Kinh, Thái, Mường, Dao, HMông, Tày, Nùng,… Dân tộc thiểu số chiếm hơn 50% tổng số dân toàn vùng.
- Sự phân bố dân tộc thay đổi theo hướng đan xen nhưng vẫn có khu vực cư trú đặc trưng: người Thái, Mường sống nhiều hơn ở khu vực Tây Bắc; người Tày, Nùng,… sống nhiều hơn ở vùng Đông Bắc.
- Văn hóa, phong tục tập quán đa dạng. Người nông dân có nhiều kinh nghiệm canh tác trên đất dốc, kết hợp sản xuất nông nghiệp với lâm nghiệp, chăn nuôi đại gia súc, trồng cây dược liệu và rau quả ôn đới.
Dân tộc Thái ở Nghĩa Lộ, Yên Bái
b) Phân bố dân cư
- Mật độ dân số thấp hơn mức trung bình cả nước (136 người/km2 năm 2021).
- Dân cư phân bố khác nhau giữa các khu vực: Đông Bắc có mật độ dân số cao hơn Tây Bắc (gấp 1,9 lần); các tỉnh khu vực trung du có mật độ dân số cao hơn các tỉnh khu vực miền núi (Bắc Giang 481 người/km2 , Lai Châu 53 người/km2 ).
- Dân cư chủ yếu sinh sống ở nông thôn, số dân nông thôn chiếm 79,5% số dân toàn vùng (2021). Các đô thị có mật độ dân số tương đối cao.
c) Chất lượng cuộc sống
- Đời sống người dân được cải thiện, trình độ dân trí được nâng lên
- Tỉ lệ hộ nghèo giảm, từ 29,4% năm 2010 giảm còn 13,4% năm 2021.
- Thu nhập bình quân đầu người tăng lên, từ 0,9 triệu đồng (20210 tăng lên 2,8 triệu đồng (2021).
- Tuổi thọ trung bình tăng lên, từ 70,0 năm (2010) tăng lên 71,2 năm (2021)
- Tỉ lệ người lớn biết chữ tăng, từ 88,3% (2010) tăng lên 90,6% (2021)
4) Sự phát triển và phân bố kinh tế
a) Nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản
♦ Nông nghiệp phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa, áp dụng khoa học công nghệ tiên tiến trong sản xuất và chế biến, ưu tiên phát triển nông nghiệp an toàn và nông nghiệp hữu cơ.
- Trồng trọt:
+ Lúa và ngô là các cây lương thực chính.
▪ Lúa trồng nhiều ở các cánh đồng thung lũng, nhiều vùng đất dốc được cải tạo thành ruộng bậc thang để trồng lúa. Việc trồng lúa góp phần giải quyết cơ bản nhu cầu lương thực của vùng.
▪ Diện tích trồng ngô lớn nhất cả nước, các địa phương có diện tích ngô nhiều là Sơn La, Hà Giang, Cao Bằng,…
Cánh đồng Mường Thanh, Điện Biên
+ Thế mạnh trong trồng cây công nghiệp, cây ăn quả và cây dược liệu. Phát triển các khu vực sản xuất tập trung như: chè (Thái Nguyên, Phú Thọ, Hà Giang, Tuyên Quang), hồi (Lạng Sơn), quế (Yên Bái), thảo quả (Hà Giang, Lào Cai,…), cây ăn quả (Bắc Giang, Sơn La, Hòa Bình, Lạng Sơn),…
Mận được trồng nhiều ở Sơn La, Yên Bái
- Chăn nuôi:
+ Thế mạnh về chăn nuôi gia súc.
▪ Số lượng trâu, lợn lớn nhất cả nước, chiếm 55,1% tổng đàn trâu, 24% tổng đàn lợn cả nước năm 2021).
▪ Đàn bò có xu hướng tăng, đứng thứ 2 cả nước (chiếm gần 19% cả nước năm 2021).
▪ Đàn bò sữa được chú trọng phát triển ở Sơn La, Bắc Giang,…
+ Chăn nuôi phát triển theo hình thức trang trại, ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất.
Trung du và miền núi Bắc Bộ có đàn trâu lớn nhất cả nước
♦ Lâm nghiệp là ngành có thế mạnh, tổng diện tích rừng khoảng 5,4 triệu ha (chiếm hơn 36% diện tích rừng cả nước).
- Khai thác, chế biến lâm sản:
+ Sản lượng gỗ khai thác ngày càng tăng, gỗ được khai thác từ diện tích rừng trồng.
+ Các lâm sản khác như măng, mộc nhĩ, dược liệu,… được khai thác nhiều, tăng thu nhập, cải thiện sinh kế.
- Trồng rừng, khoanh nuôi và bảo vệ rừng:
+ Chính sách giao đất và giao rừng góp phần tạo công ăn việc làm, ổn định đời sống người dân, góp phần bảo vệ, phát triển rừng. Diện tích rừng trồng đạt 1,5 triệu ha (2021).
+ Công tác khoanh nuôi, bảo vệ rừng được chú trọng, đặc biệt ở các vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên như Hoàng Liên, Du Già, Xuân Sơn, Phia Oắc - Phia Đén,…
♦ Thủy sản:
- Hoạt động khai thác thủy sản trên hệ thống sông, hồ đem lại nguồn thu nhập đáng kể cho một bộ phận người dân.
- Nuôi trồng thủy sản ở các sông, hồ ngày càng có hiệu quả, góp phần cung cấp thực phẩm cho người dân trong vùng, tạo ra các mặt hàng đặc sản có giá trị kinh tế cao. Nhiều trang trại nuôi thủy sản được đầu tư công nghệ cao với quy mô lớn.
b) Công nghiệp
- Sự phát triển và phân bố của ngành công nghiệp: tăng trưởng vượt bậc, cơ cấu ngành đa dạng
+ Công nghiệp khai khoáng: có ở hầu hết các tỉnh, sản phẩm chủ yếu là quặng sắt (Yên Bái, Hà Giang,…), a-pa-tít (Lào Cai), đá vôi (Lạng sơn, Hà Giang,…), nước khoáng (Hòa Bình, Tuyên Quang), than (Thái Nguyên, Lạng Sơn),…
Khai thác than ở Bãi Cháy, Quảng Ninh
+ Sản xuất điện là ngành đóng góp quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội. Phát triển các thủy điện và nhiệt điện. Các nhà máy thủy điện lớn như Sơn La, Hòa Bình, Lai Châu, Tuyên Quang,…. Một số nhà máy nhiệt điện trong vùng là Sơn Động, Na Dương, An Khánh...
Nhà máy thủy điện Sơn La - Thủy điện có công suất lớn nhất nước ta
+ Công nghiệp sản xuất, chế biến thực phẩm phát triển, gồm chế biến sữa, chế biến hoa quả, chế biến chè,… trên cơ sở sử dụng nguồn nguyên liệu dồi dào trong vùng. Các địa phương phát triển là Phú Thọ, Sơn La, Thái Nguyên,…
+ Công nghiệp sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính; dệt và sản xuất trang phục,… phát triển nhanh tại các tỉnh Thái Nguyên, Bắc Giang, Phú Thọ,… nhờ thu hút đầu tư trực tiếp từ nước ngoài.
- Các trung tâm công nghiệp: Bắc Giang; Thái Nguyên; Việt Trì; Hòa Bình
c) Dịch vụ
- Sự phát triển chung: dịch vụ ngày càng phát triển, đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của vùng. Tổng sản phẩm năm 2021 chiếm 34,5% GRDP vùng, các lĩnh vực giao thông vận tải, thương mại, du lịch được chú trọng phát triển ở tất cả các địa phương.
+ Giao thông vận tải:
▪ Kết nối với vùng Đồng bằng sông Hồng, nước Trung Quốc bằng đường ô tô, đường sắt, đường sông, đường hàng không.
▪ Đường quốc lộ, cao tốc được nâng cấp và xây dựng, tạo động lực thúc đẩy phát triển các hành lang kinh tế như: cao tốc Hà Nội - Lạng Sơn, Hà Nội - Lào Cai…
▪ Phát triển đồng bộ dịch vụ hỗ trợ vận tải, hiện đại hóa các phương tiện vận tải, nâng cao chất lượng dịch vụ.
+ Thương mại:
▪ Nội thương ngày càng phát triển, đa dạng hình thức, mạng lưới phân phối hàng hóa được mở rộng ở các địa phương, hệ thống chợ, điểm mua bán, siêu thị gia tăng.
▪ Ngoại thương chú trọng khai thác thế mạnh kinh tế cửa khẩu, với các khu kinh tế cửa khẩu: Đồng Đăng - Lạng Sơn, Thanh Thủy - Hà Giang, Lào Cai, Tây Trang,… đẩy mạnh giao thương với các tỉnh Vân Nam, Quảng Tây (Trung Quốc) và các tỉnh khu vực Thượng Lào.
+ Du lịch: trở thành thế mạnh kinh tế, nhiều loại hình và điểm du lịch nổi tiếng.
▪ Du lịch sinh thái phát triển ở các vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, các danh lam thắng cảnh, như: hồ Núi Cốc, hồ Thác Bà, thác Bản Giốc, Sa Pa,…
▪ Du lịch văn hóa gắn với các điểm di tích như: hang Pác Bó, cây đa Tân Trào và An toàn khu, Đền Hùng, di tích Điện Biên Phủ,…
▪ Một số điểm du lịch nổi tiếng: cao nguyên đá Đồng Văn, hang Pác Bó, cây đa Tân Trào, thác Bản Giốc, hồ Ba Bể, núi Mẫu Sơn, Đền Hùng, Sa Pa,…
Sa Pa, Lào Cai - Điểm du lịch hấp dẫn du khách trong và ngoài nước
Xem thêm tóm tắt lý thuyết Địa Lí lớp 9 Kết nối tri thức hay khác:
Lý thuyết Địa Lí 9 Bài 10: Thực hành: Tìm hiểu xu hướng phát triển ngành thương mại, du lịch
Lý thuyết Địa Lí 9 Bài 13: Thực hành: Tìm hiểu về Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ
Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 9 hay khác:
TÀI LIỆU CLC DÀNH CHO GIÁO VIÊN VÀ PHỤ HUYNH LỚP 9
Bộ giáo án, bài giảng powerpoint, đề thi file word có đáp án 2026 tại https://tailieugiaovien.com.vn/
Hỗ trợ zalo: VietJack Official
Tổng đài hỗ trợ đăng ký: 084 283 45 85
Công cụ giáo viên (2048.VN)
Tạo- trộn đề thi miễn phí từ file PDF, Word, Giao bài nhanh chóng, Hoàn toàn Free
Loạt bài giải sgk Địa Lí 9 của chúng tôi được biên soạn bám sát nội dung sgk Lịch Sử và Địa Lí 9 Kết nối tri thức (NXB Giáo dục).

