Lý thuyết Địa Lí 9 Kết nối tri thức Bài 20: Vùng Đồng bằng sông Cửu Long
Với tóm tắt lý thuyết Địa Lí 9 Bài 20: Vùng Đồng bằng sông Cửu Long sách Kết nối tri thức hay nhất, ngắn gọn sẽ giúp học sinh lớp 9 nắm vững kiến thức trọng tâm, ôn luyện để học tốt môn Địa 9.
Lý thuyết Địa Lí 9 Kết nối tri thức Bài 20: Vùng Đồng bằng sông Cửu Long
1. Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ
♦ Vị trí địa lí:
- Nằm ở phía tây nam của Tổ quốc, liền kề vùng Đông Nam Bộ, giáp với Cam-pu-chia; phía tây và đông nam có một vùng biển rộng, nhiều đảo và quần đảo như đảo Phú Quốc, quần đảo Thổ Chu, Nam Du,…
- Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ tạo điều kiện thuận lợi phát triển kinh tế trên đất liền, trên biển, mở rộng mối quan hệ hợp tác với các nước trong lưu vực sông Mê Công.
LƯỢC ĐỒ TỰ NHIÊN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
♦ Phạm vi lãnh thổ:
- Diện tích hơn 40 nghìn km2, chiếm hơn 12% diện tích cả nước.
- Bao gồm thành phố Cần Thơ và 12 tỉnh: Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Trà Vinh, Hậu Giang, An Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, Kiên Giang.
2. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên
a) Thế mạnh:
- Địa hình
+ Địa hình đồng bằng thấp, bằng phẳng thuận lợi cho cư trú và sản xuất. Đất phù sa là chủ yếu chia thành ba loại chính.
+ Đất phù sa sông dọc sông Tiền, sông Hậu, là loại đất tốt, độ phì cao, thích hợp cho sản xuất nông nghiệp.
+ Đất phèn ở vùng trũng, đất mặn ở ven biển, có thể cải tạo để trồng lúa, cây ăn quả, cây thực phẩm hoặc nuôi trồng thủy sản, phát triển rừng.
- Khí hậu cận xích đạo, phân hóa mưa - khô rõ rệt, nền nhiệt cao ổn định, nhiệt độ trung bình năm trên 25°C, lượng mưa dồi dào thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp.
- Sông ngòi: Mạng lưới sông ngòi, kênh rạch dày đặc, thuận lợi cho giao thông đường thủy, sản xuất và sinh hoạt. Là nơi đánh bắt và nuôi trồng thủy sản quan trọng.
Một đoạn sông Mê Công ở Đồng bằng sông Cửu Long
- Tài nguyên sinh vật phong phú và đa dạng. Thảm thực vật điển hình là rừng ngập mặn ở ven biển; rừng tràm… Có nhiều thủy sản, các loài chim,…
- Tài nguyên biển phong phú, ngư trường trọng điểm Cà Mau - Kiên Giang với nhiều cá tôm, nhiều đảo, quần đảo, bãi tắm đẹp, tiềm năng dầu mỏ và khí tự nhiên. Ven biển có tiềm năng xây dựng cảng biển và phát triển điện gió,…
b) Hạn chế:
- Diện tích đất nhiễm phèn, nhiễm mặn lớn.
- Mùa khô kéo dài khoảng 5 tháng, từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, gây thiếu nước cho sản xuất, sinh hoạt.
- Tác động của biến đổi khí hậu làm gia tăng tình trạng xâm nhập mặn, hạn hán, lũ lụt, sạt lở bờ sông, bờ biển,…
- Trên đất liền nghèo khoáng sản.
Mùa khô ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long xảy ra hạn hán nghiêm trọng
3. Dân cư, xã hội
a) Dân cư:
- Quy mô và gia tăng dân số: quy mô dân số 17,4 triệu người, chiếm 17,7% dân số cả nước; tỉ lệ tăng dân số tự nhiên thấp, khoảng 0,55% (2021).
- Cơ cấu dân số: năm 2021, nhóm người từ 15 - 64 tuổi chiếm khoảng 69,4% dân số, đây là nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế; nhóm người dưới 15 tuổi chiếm 21,6%, nhóm từ 65 tuổi trở lên chiếm 9%.
- Thành phần dân tộc: người Kinh, Khơ-me, Hoa, Chăm,… cùng chung sống,
- Phân bố dân cư: mật độ dân số là 426 người/km2, cao hơn mức trung bình cả nước. Dân cư phân bố tập trung đông ở ven sông Tiền, sông Hậu; vùng bán đảo Cà Mau dân cư thưa hơn. Tỉ lệ dân thành thị còn thấp, mới đạt 26,4% (2021).
b) Xã hội:
- Là địa bàn cư trú của nhiều dân tộc, sự giao thoa của các cộng đồng dân tộc tạo nên nét đặc sắc về văn hóa Nam Bộ như văn hóa sông nước, lễ hội truyền thống, đờn ca tài tử,…
- Đời sống người dân ngày càng được nâng lên, thu nhập bình quân đầu người đạt 3,7 triệu đồng (2021), tuổi thọ trung bình đạt 75 năm (2021).
Người dân tộc Khơ-me ở Tây Nam Bộ
4. Sự phát triển và phân bố một số ngành kinh tế
a) Nông nghiệp và thủy sản
♦ Nông nghiệp:
- Trồng trọt: là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của cả nước, nhiều sản phẩm chủ lực, đặc biệt là lúa và cây ăn quả.
+ Là vùng sản xuất lúa lớn nhất, diện tích và sản lượng chiếm ½ cả nước. Năng suất lúa tăng nhanh, cao hàng đầu cả nước; nhiều giống lúa chất lượng cao, thích ứng biến đổi khí hậu. Lúa trồng nhiều ở Kiên Giang, An Giang, Đồng Tháp, Long An, Sóc Trăng. Bình quân sản lượng lúa theo đầu người đạt 1405,1 kg/người, gấp 3 lần trung bình cả nước.
Cánh đồng lúa ở Long An
+ Là vùng trồng cây ăn quả lớn nhất cả nước với nhiều loại như: xoài, chôm chôm, bưởi, sầu riêng,… Năm 2021, diện tích chiếm 33,2%, sản lượng chiếm 41,5% so với cả nước. Trồng nhiều ở Tiền Giang, Hậu Giang, Vĩnh Long, Đồng Tháp,… Sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, có chỉ dẫn địa lí,… Là vùng trồng nhiều dừa nhất cả nước, Bến Tre là tỉnh đứng đầu.
Đồng bằng sông Cửu Long là vùng trồng cây ăn quả lớn nhất nước
- Chăn nuôi gia cầm phát triển mạnh, nhất là vịt, vịt được nuôi nhiều ở Bạc Liêu, Cà Mau, Vĩnh Long, Trà Vinh. Ngoài ra nhiều nơi còn chăn nuôi lợn, bò,…
♦ Thủy sản:
- Sản lượng thủy sản tăng liên tục, đạt 4,92 triệu tấn, chiếm trên 55% tổng sản lượng thủy sản cả nước (2021).
- Sản lượng thủy sản nuôi trồng lớn hơn và tăng nhanh hơn sản lượng thủy sản khai thác. Đối tượng nuôi chủ yếu là cá da trơn, tôm. Việc khai thác và nuôi trồng được đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại để đáp ứng yêu cầu thị trường.
- Những địa phương có sản lượng thủy sản lớn nhất cả nước: Kiên Giang, Cà Mau, Đồng Tháp, An Giang, Bến Tre,…
b) Công nghiệp
LƯỢC ĐỒ KINH TẾ VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
- Sản xuất, chế biến thực phẩm:
+ Là ngành quan trọng, nguồn nguyên liệu dồi dào từ ngành nông nghiệp và thủy sản, nhu cầu thức ăn cho chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản lớn đã thúc đẩy ngành công nghiệp này phát triển và phân bố rộng khắp.
+ Các sản phẩm chủ yếu là gạo xay xát, thủy sản ướp đông, rau quả đóng hộp, thức ăn chăn nuôi,…
+ Ngoài việc cung cấp trong nước, một số sản phẩm còn là mặt hàng xuất khẩu quan trọng, mang lại giá trị kinh tế cao.
- Sản xuất điện:
+ Sản lượng điện tăng nhanh do nhiều nhà máy điện được xây dựng, đáp ứng nhu cầu sản xuất và sinh hoạt.
+ Bên cạnh các nhà máy nhiệt điện (ở Trà Vinh, Cà Mau, Cần Thơ,…) những năm gần đây vùng đã đẩy mạnh xây dựng các nhà máy điện gió (ở Bạc Liêu, Sóc Trăng, Cà Mau,…), điện mặt trời (ở Hậu Giang, An Giang,…).
c) Dịch vụ
- Thương mại:
+ Hoạt động nội thương phát triển đa dạng, chợ nổi trên sông trở thành nét văn hóa đặc trưng của vùng. Các trung tâm thương mại, siêu thị có ở nhiều nơi, nhất là các thành phố lớn như Cần Thơ, Long Xuyên, Mỹ Tho,…
+ Hoạt động ngoại thương được đẩy mạnh, các mặt hàng xuất khẩu chủ lực, đứng đầu cả nước là gạo, thủy sản ướp đông và rau quả.
- Tài chính ngân hàng
+ Phát triển rộng rãi, hỗ trợ các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân vay vốn đề sản xuất và kinh doanh.
+ Cần Thơ là trung tâm tài chính ngân hàng lớn nhất vùng.
- Giao thông vận tải
+ Đường thủy phát triển rộng khắp, đảm nhiệm vai trò quan trọng hàng đầu trong việc vận chuyển hàng hóa.
+ Một số tuyến đường bộ cao tốc đang được đầu tư xây dựng; các cảng hàng không, cảng biển, cảng sông cũng được nâng cấp.
- Dịch vụ logistics được chú trọng phát triển, hỗ trợ hiệu quả hoạt động giao thông vận tải, thương mại, nhất là xuất khẩu nông sản và thủy sản,… Cần Thơ là trung tâm logistics của vùng.
- Du lịch là ngành kinh tế có thế mạnh, nhất là các loại hình du lịch sông nước, miệt vườn, biển đảo. Phú Quốc, Cần Thơ là hai trung tâm du lịch của vùng có sức thu hút khách du lịch trong và ngoài nước.
Cà Mau - Điểm cực Nam của Tổ quốc
5) Vùng kinh tế trọng điểm vùng Đồng bằng sông Cửu Long
- Diện tích vùng là hơn 16 nghìn km2 (chiếm hơn 5% diện tích cả nước), số dân là 6,1 triệu người (chiếm 6,2% dân số cả nước), đóng góp khoảng 4% GDP cả nước (2021); bao gồm: TP Cần Thơ và 3 tỉnh An Giang, Kiên Giang và Cà Mau.
- Các thế mạnh nổi trội là sản xuất lương thực, thực phẩm; sản xuất điện; phát triển du lịch; giao thông đường biển, đường sông, đường hàng không,…
- Những năm qua đã trở thành trung tâm lớn về sản xuất lúa gạo, nuôi trồng, đánh bắt và chế biến thủy sản, đóng góp quan trọng vào xuất khẩu nông sản và thủy sản cả nước; thúc đẩy vùng Đồng bằng sông Cửu Long phát triển.
- Định hướng phát triển:
+ Tập trung vào tam giác Cần Thơ - An Giang - Kiên Giang, trong đó TP Cần Thơ là cực tăng trưởng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long và khu vực phụ cận;
+ Xây dựng vùng trở thành trung tâm dịch vụ, du lịch, logistics, công nghiệp phục vụ nông nghiệp;
+ Đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp phục vụ nông nghiệp, kinh tế biển,…
Cần Thơ - Trung tâm công nghiệp lớn nhất Đồng bằng sông Cửu Long
Xem thêm tóm tắt lý thuyết Địa Lí lớp 9 Kết nối tri thức hay khác:
Lý thuyết Địa Lí 9 Bài 19: Thực hành: Tìm hiểu Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam
Lý thuyết Địa Lí 9 Bài 22: Phát triển tổng hợp kinh tế và bảo vệ tài nguyên, môi trường biển đảo
Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 9 hay khác:
TÀI LIỆU CLC DÀNH CHO GIÁO VIÊN VÀ PHỤ HUYNH LỚP 9
Bộ giáo án, bài giảng powerpoint, đề thi file word có đáp án 2026 tại https://tailieugiaovien.com.vn/
Hỗ trợ zalo: VietJack Official
Tổng đài hỗ trợ đăng ký: 084 283 45 85
Công cụ giáo viên (2048.VN)
Tạo- trộn đề thi miễn phí từ file PDF, Word, Giao bài nhanh chóng, Hoàn toàn Free
Loạt bài giải sgk Địa Lí 9 của chúng tôi được biên soạn bám sát nội dung sgk Lịch Sử và Địa Lí 9 Kết nối tri thức (NXB Giáo dục).

