Lý thuyết Hệ sinh thái (Sinh 12 Kết nối tri thức Bài 28)

Với tóm tắt lý thuyết Sinh 12 Bài 28: Hệ sinh thái hay nhất, ngắn gọn sẽ giúp học sinh lớp 12 nắm vững kiến thức trọng tâm, ôn luyện để học tốt môn Sinh học 12.

Lý thuyết Hệ sinh thái (Sinh 12 Kết nối tri thức Bài 28)

TRẮC NGHIỆM ONLINE

I. KHÁI QUÁT VỀ HỆ SINH THÁI

1. Khái niệm

- Khái niệm: Hệ sinh thái là một cấp độ tổ chức sống bao gồm quần xã sinh vật và sinh cảnh, trong đó các thành phần cấu trúc tác động qua lại và gắn bó với nhau như một thể thống nhất tương đối ổn định.

- Ví dụ: Một hồ tự nhiên là một hệ sinh thái. Giữa các loài sống trong quần xã hồ như tảo, thực vật thuỷ sinh, động vật nổi, cá, tôm,... không những có các mối quan hệ sinh thái (hỗ trợ, cạnh tranh) hình thành nên một quần xã mà còn tương tác qua lại như một thể thống nhất với các nhân tố vô sinh của sinh cảnh (nhiệt độ, cường độ ánh sáng, nồng độ oxygen trong nước, nồng độ các muối khoáng hoà tan,...).

Hệ sinh thái ao hồ

- Đặc điểm:

+ Trong hệ sinh thái, có sự trao đổi vật chất và năng lượng giữa các sinh vật trong quần xã và giữa quần xã với sinh cảnh hình thành nên vòng tuần hoàn vật chất và dòng năng lượng.

+ Hệ sinh thái là một hệ thống mở, tự điều chỉnh, thường xuyên trao đổi vật chất, năng lượng với hệ sinh thái khác và có các cơ chế duy trì cấu trúc ở trạng thái cân bằng động.

+ Kích thước hệ sinh thái rất khác nhau, có thể nhỏ như một vườn hoa hoặc lớn như một khu rừng, hệ sinh thái lớn nhất là sinh quyển.

2. Thành phần cấu trúc của hệ sinh thái

Hệ sinh thái bao gồm sinh cảnh và quần xã sinh vật:

Thành phần cấu trúc hệ sinh thái

- Sinh cảnh: Bao gồm khí hậu (ánh sáng, nhiệt độ không khí, lượng mưa, gió,...); chất vô cơ (H₂​O, NaCl, CO₂​,...); chất hữu cơ (vật chất rơi rụng như cành và lá rụng, xác sinh vật, chất thải sinh vật, khí methane,...).

- Quần xã sinh vật: Bao gồm sinh vật sản xuất, sinh vật tiêu thụ (động vật ăn thực vật, động vật ăn thịt) và sinh vật phân giải (vi khuẩn, nấm).

II. CÁC KIỂU HỆ SINH THÁI TRÊN TRÁI ĐẤT

1. Hệ sinh thái tự nhiên

- Khái niệm: Hệ sinh thái tự nhiên là hệ sinh thái hình thành và tồn tại trong tự nhiên, ít hoặc không có sự can thiệp của con người.

- Ví dụ: rừng mưa nhiệt đới, rừng ngập mặn, rạn san hô,...

Một số hệ sinh thái tự nhiên

- Đặc điểm: số lượng loài lớn; tính ổn định cao; sử dụng nguồn vật chất, năng lượng sẵn có trong môi trường; các thành phần của hệ sinh thái tương tác chặt chẽ với nhau và tự điều chỉnh theo các quy luật tự nhiên.

- Phân loại: Hệ sinh thái tự nhiên được chia thành hai nhóm: hệ sinh thái trên cạn (rừng rụng lá ôn đới, sa mạc, đồng rêu hàn đới,...) và hệ sinh thái dưới nước (hồ, sông, rừng ngập mặn,...).

2. Hệ sinh thái nhân tạo

- Khái niệm: Hệ sinh thái nhân tạo là hệ sinh thái do con người tạo ra.

- Ví dụ: ao nuôi cá, rừng trồng, ruộng lúa, công viên, thành phố,...

Một số hệ sinh thái nhân tạo

- Đặc điểm: số lượng loài ít và chịu sự kiểm soát của con người như lựa chọn cây trồng, lựa chọn vật nuôi, diệt cỏ, diệt cá tạp,...; tính ổn định thấp và mức độ ổn định phụ thuộc vào tác động của con người,...; không chỉ sử dụng nguồn vật chất, năng lượng của môi trường mà còn được con người bổ sung thêm từ các nguồn khác như nước, ánh sáng nhân tạo, thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật,...; các thành phần của hệ sinh thái nhân tạo tương tác với nhau lỏng lẻo và chịu sự điều chỉnh của con người như cải tạo đất, dọn ao, bố trí mật độ cây trồng,...

- Khi không có sự chăm sóc của con người, hệ sinh thái nhân tạo sẽ biến đổi thành hệ sinh thái tự nhiên.

* Phân biệt hệ sinh thái tự nhiên với hệ sinh thái nhân tạo:

Tiêu chí	Hệ sinh thái nhân tạo	Hệ sinh thái tự nhiên
Nguồn gốc hình thành	Do con người tạo ra và duy trì	Hình thành và duy trì hoàn toàn tự nhiên
Vai trò của con người	Con người tạo ra và duy trì hệ sinh thái	Tồn tại không cần tác động của con người
Nguồn năng lượng và vật chất	Ngoài nguồn năng lượng và vật chất tự nhiên, con người còn bổ sung các nguồn năng lượng và vật chất khác (phân bón,…)	Nguồn năng lượng và vật chất từ tự nhiên
Mức đa dạng của thành phần loài	Ít loài, chủ yếu là cây trồng, vật nuôi, vi sinh vật	Nhiều loài
Mức phức tạp trong mối quan hệ giữa các loài	Đơn giản	Rất phức tạp với nhiều mối quan hệ của nhiều loài
Mức ổn định	Thường kém ổn định, dễ bị mất cân bằng, phụ thuộc nhiều vào con người.	Thường có tính ổn định cao, các thành phần của hệ sinh thái tương tác chặt chẽ với nhau và tự điều chỉnh theo quy luật tự nhiên.
Ví dụ	Rừng Cúc Phương, vườn quốc gia Tam Đảo,…	Ao nuôi tôm, mô hình VAC, ruộng lúa,…

TRẮC NGHIỆM ONLINE

Xem thêm tóm tắt lý thuyết Sinh học lớp 12 Kết nối tri thức hay khác:

• Lý thuyết Sinh 12 Bài 27: Thực hành: Tìm hiểu cấu trúc dinh dưỡng của quần xã trong tự nhiên

• Lý thuyết Sinh 12 Bài 29: Trao đổi vật chất và chuyển hoá năng lượng trong hệ sinh thái

• Lý thuyết Sinh 12 Bài 30: Diễn thế sinh thái

• Lý thuyết Sinh 12 Bài 31: Sinh quyển, khu sinh học và chu trình sinh - địa - hóa

• Lý thuyết Sinh 12 Bài 32: Thực hành: Thiết kế một hệ sinh thái nhân tạo

• Lý thuyết Sinh 12 Bài 33: Sinh thái học phục hồi và bảo tồn đa dạng sinh vật

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 12 hay khác:

• Giải sgk Sinh học 12 Kết nối tri thức
• Giải Chuyên đề Sinh 12 Kết nối tri thức
• Giải SBT Sinh học 12 Kết nối tri thức
• Giải lớp 12 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 12 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 12 Cánh diều (các môn học)

---