Phân biệt dấu chấm hỏi và dấu chấm than (bài tập có giải chi tiết)

Bài viết Phân biệt dấu chấm hỏi và dấu chấm than với bài tập có lời giải chi tiết nhất giúp học sinh nắm vững sự khác nhau giữa dấu chấm hỏi và dấu chấm than. Mời các bạn đón đọc:

Phân biệt dấu chấm hỏi và dấu chấm than (bài tập có giải chi tiết)

I. Dấu chấm hỏi là gì?

1. Khái niệm: 

- Dấu chấm hỏi (?) là dấu câu dùng ở cuối câu nghi vấn, nhằm:

+ Thể hiện mục đích hỏi, yêu cầu người đọc/người nghe trả lời hoặc suy nghĩ;

+ Bộc lộ thái độ thắc mắc, nghi ngờ, tò mò, dò hỏi của người nói/người viết.

- Dấu chấm hỏi giúp người đọc nhận biết rõ câu hỏi, đồng thời góp phần thể hiện sắc thái biểu cảm trong giao tiếp và văn bản.

2. Ví dụ về n>dấu chấm hỏi:

- Em đã làm xong bài tập chưa? → Câu hỏi nhằm yêu cầu trả lời.

- Vì sao chúng ta cần bảo vệ môi trường? → Câu hỏi nêu vấn đề để suy nghĩ, bàn luận.

- Ai là người đầu tiên phát hiện ra điều đó? → Câu hỏi nhằm xác định đối tượng.

- Chẳng lẽ bạn lại quên lời hứa năm ấy sao? → Câu hỏi thể hiện sự ngạc nhiên, trách móc.

3. Phân loại:

Dựa vào mục đích sử dụng, dấu chấm hỏi được chia thành các loại sau:

- Dấu chấm hỏi trong câu nghi vấn dùng để hỏi: Mục đích chính là hỏi để nhận câu trả lời.

Ví dụ:

+ Bạn tên là gì?

+ Ngày mai lớp mình có kiểm tra không?

- Dấu chấm hỏi trong câu nghi vấn dùng để bộc lộ cảm xúc: Không nhằm hỏi thật, mà dùng để thể hiện sự ngạc nhiên, trách móc, khẳng định, phủ định

Ví dụ:

+ Thế mà cậu cũng gọi là bạn sao? → Trách móc.

+ Một người hiền lành như vậy mà lại làm điều xấu ư? → Ngạc nhiên.

- Dấu chấm hỏi trong câu hỏi tu từ: Câu hỏi không cần trả lời, dùng để: nhấn mạnh ý, gợi suy nghĩ, tăng sức biểu cảm

Ví dụ:

+ Ai mà chẳng muốn sống hạnh phúc?

+ Chúng ta có thể thờ ơ trước những nỗi đau ấy sao?

II. Dấu chấm than là gì?

1. Khái niệm:

- Dấu chấm than (!) là dấu câu dùng ở cuối câu nhằm:

+ Biểu thị cảm xúc mạnh của người nói/người viết (vui mừng, ngạc nhiên, tức giận, đau xót, khen ngợi…);

+ Thể hiện mệnh lệnh, yêu cầu, lời kêu gọi, lời thúc giục với sắc thái dứt khoát.

- Dấu chấm than giúp câu văn giàu cảm xúc, làm nổi bật thái độ, tình cảm và mức độ nhấn mạnh của nội dung diễn đạt.

2. Ví dụ về dấu n>chấm than:

- Ôi, cảnh đẹp quá! → Thể hiện cảm xúc vui mừng, ngạc nhiên.

- Cẩn thận kẻo ngã! → Lời nhắc nhở, cảnh báo.

- Hãy bảo vệ môi trường ngay từ hôm nay! → Lời kêu gọi.

- Đừng làm ồn trong lớp học! → Lời yêu cầu, mệnh lệnh.

3. Phân loại:

Dựa vào mục đích sử dụng, dấu chấm than được chia thành các loại sau:

- Dấu chấm than trong câu cảm thán: Dùng để bộc lộ cảm xúc của người nói/người viết.

Ví dụ:

+ Trời ơi, lạnh quá!

+ Thật là một kỉ niệm đáng nhớ!

- Dấu chấm than trong câu cầu khiến: Dùng để thể hiện yêu cầu, mệnh lệnh, đề nghị, khuyên nhủ với sắc thái mạnh.

Ví dụ:

+ Hãy giữ trật tự!

+ Mau chạy đi!

- Dấu chấm than trong câu kêu gọi – cảnh báo: Nhấn mạnh tính khẩn cấp, nguy hiểm hoặc quan trọng của thông tin.

Ví dụ:

+ Nguy hiểm! Có điện cao thế.

+ Cháy! Mọi người mau ra ngoài!

III. Phân biệt dấu chấm hỏi và dấu chấm than

Phân biệt dấu chấm hỏi và dấu chấm than:

* Cách 1: Phân biệt theo mục đích sử dụng

- Dấu chấm hỏi (?): Dùng để hỏi, nêu thắc mắc, nghi vấn.

Ví dụ: Bạn đã làm xong bài chưa?

- Dấu chấm than (!): Dùng để bộc lộ cảm xúc mạnh hoặc ra lệnh, kêu gọi.

Ví dụ: Bạn đã làm xong bài rồi!

* Cách 2: Phân biệt theo kiểu câu

- Dấu chấm hỏi (?): Dùng cho câu nghi vấn.

Ví dụ: Vì sao em yêu môn Ngữ văn? → Câu nghi vấn

- Dấu chấm than (!): Dùng cho câu cảm thán, câu cầu khiến

Ví dụ:

+ Ôi, môn Ngữ văn hay quá! → Câu cảm thán

+ Hãy chăm chỉ học tập! → Câu cầu khiến

* Cách 3: Phân biệt theo sắc thái biểu cảm

- Dấu chấm hỏi (?): mang sắc thái thắc mắc, nghi ngờ, dò hỏi, mức độ cảm xúc từ nhẹ đến vừa.

Ví dụ: Chẳng lẽ em lại quên lời hứa đó sao? → Nghi vấn, trách nhẹ.

- Dấu chấm than (!): mang sắc thái ngạc nhiên, vui mừng, tức giận, kêu gọi, cảnh báo, mức độ cảm xúc mạnh, rõ ràng.

Ví dụ: Em lại quên lời hứa đó sao! → Trách móc gay gắt

* Cách 4: Phân biệt theo khả năng yêu cầu câu trả lời

- Dấu chấm hỏi (?): Thường có cần trả lời (trừ câu hỏi tu từ).

Ví dụ: Em đã hiểu bài chưa? → Cần trả lời

- Dấu chấm than (!): Thường không cần trả lời.

Ví dụ: Em hãy chú ý nghe giảng! → Không cần trả lời

* Cách 5: Phân biệt trong trường hợp dễ nhầm lẫn

- Câu có hình thức nghi vấn nhưng dùng để bộc lộ cảm xúc

+ Nếu hỏi là chính → dùng dấu hỏi

+ Nếu cảm xúc là chính → dùng dấu chấm than

Ví dụ:

+ Sao bạn lại làm thế? → Muốn hỏi → dùng dấu hỏi

+ Sao bạn lại làm thế! → Bức xúc, trách móc → dùng dấu chấm than.

- Kết hợp dấu ?!:  Dùng trong văn bản nghệ thuật để vừa thể hiện ngạc nhiên, vừa thể hiện nghi vấn.

Ví dụ: Một người hiền lành như vậy mà lại gây ra chuyện ấy sao?!

IV. Bài tập minh họa.

Bài tập 1

Điền dấu câu thích hợp (dấu chấm hỏi hoặc dấu chấm than) cho các câu sau và giải thích ngắn gọn.

a. Bạn đã chuẩn bị bài chưa

b. Ôi, cảnh hoàng hôn đẹp quá

c. Vì sao chúng ta phải giữ gìn vệ sinh chung

d. Mau ra ngoài, nguy hiểm

e. Em làm bài tập này rồi à

Đáp án:

a. Bạn đã chuẩn bị bài chưa? → Câu hỏi

b. Ôi, cảnh hoàng hôn đẹp quá! → Cảm xúc ngạc nhiên

c. Vì sao chúng ta phải giữ gìn vệ sinh chung? → Hỏi nguyên nhân

d. Mau ra ngoài, nguy hiểm! → Cảnh báo, mệnh lệnh

e. Em làm bài tập này rồi à? → Nghi vấn

Bài tập 2

Nêu công dụng của dấu câu trong các câu sau:

a. Em hiểu bài chưa?

b. Hãy giữ trật tự trong lớp!

Đáp án:

a. Dấu chấm hỏi → Hỏi để xác nhận.

b. Dấu chấm than → Yêu cầu, mệnh lệnh.

Bài tập 3

Giải thích vì sao các câu sau dùng dấu chấm than hoặc dấu chẩm hỏi:

a. “Bạn đã làm xong bài tập chưa?”

b. “Ôi, cảnh vật nơi đây đẹp quá!”

c. “Vì sao chúng ta cần bảo vệ môi trường?”

d. “Cẩn thận, xe đang tới!”

Đáp án:

a. “Bạn đã làm xong bài tập chưa?” → Câu mang mục đích hỏi để nhận câu trả lời, có hình thức nghi vấn nên dùng dấu chấm hỏi.

b. “Ôi, cảnh vật nơi đây đẹp quá!” → Câu bộc lộ cảm xúc ngạc nhiên, vui mừng của người nói nên dùng dấu chấm than.

c. “Vì sao chúng ta cần bảo vệ môi trường?” → Câu đặt vấn đề, hỏi nguyên nhân và cần người nghe trả lời nên dùng dấu chấm hỏi.

d. “Cẩn thận, xe đang tới!” → Câu mang tính cảnh báo khẩn cấp, cần nhấn mạnh để người nghe chú ý nên dùng dấu chấm than.

Bài tập 4:

Tìm và sửa lỗi dấu câu trong các câu sau và giải thích:

a. Bạn đã làm xong bài tập chưa!

b. Ôi, cảnh hoàng hôn đẹp quá?

c. Cẩn thận kẻo ngã?

d. Ai là người giúp bạn trong lúc khó khăn!

Đáp án:

a.

- Sửa: Bạn đã làm xong bài tập chưa?

- Giải thích: Đây là câu hỏi, cần dùng dấu chấm hỏi.

b.

- Sửa: Ôi, cảnh hoàng hôn đẹp quá!

- Giải thích: Câu bộc lộ cảm xúc ngạc nhiên, dùng dấu chấm than.

c.

- Sửa: Cẩn thận kẻo ngã!

- Giải thích: Câu cảnh báo, nhắc nhở khẩn cấp, dùng dấu chấm than.

d.

- Sửa: Ai là người giúp bạn trong lúc khó khăn?

- Giải thích: Câu hỏi xác định đối tượng, dùng dấu chấm hỏi.

Bài tập 5

Viết 2 câu có cùng nội dung:

- Một câu dùng dấu chấm hỏi

- Một câu dùng dấu chấm than

Sau đó phân tích sự khác nhau.

Đáp án:

- Viết câu:

+ Câu dùng dấu chấm hỏi: Bạn cũng thích đọc sách à?

+ Câu dùng dấu chấm than: Bạn cũng thích đọc sách à!

Phân tích sự khác nhau:

+ Câu dùng dấu chấm hỏi (?): Thể hiện mục đích hỏi, người nói muốn xác nhận và chờ câu trả lời.

+ Câu dùng dấu chấm than (!): Thể hiện sự ngạc nhiên hoặc thích thú, không nhằm hỏi mà nhằm bộc lộ cảm xúc.

Bài tập 6

Hãy viết một đoạn văn ngắn (5-7 câu) kể lại một tình huống trong lớp học, trong đó sử dụng linh hoạt dấu chấm hỏi và dấu chấm than. Phân tích hiệu quả sử dụng dấu câu.

Đáp án:

Đoạn văn:

Giờ học Ngữ văn bắt đầu rồi! Cô giáo bước vào lớp với nụ cười hiền và hỏi: “Hôm nay các em đã chuẩn bị bài chưa?” Cả lớp im lặng một lúc, rồi vài bạn rụt rè giơ tay trả lời. Bỗng nhiên, một tiếng động lớn vang lên khiến mọi người giật mình! Cô giáo nhẹ nhàng nhắc nhở: “Sao lớp mình hôm nay ồn thế?” Nghe vậy, cả lớp nhanh chóng ổn định lại và tiếp tục giờ học trong trật tự.

Phân tích hiệu quả sử dụng dấu câu:

- Dấu chấm than (!) được dùng để nhấn mạnh cảm xúc và tình huống (giờ học bắt đầu, tiếng động bất ngờ), làm đoạn văn sinh động, giàu biểu cảm.

- Dấu chấm hỏi (?) dùng trong các câu hỏi của cô giáo, thể hiện mục đích hỏi và tạo sự tương tác trong lớp học.

Bài tập 7

Có ý kiến cho rằng: “Sử dụng đúng dấu chấm hỏi và dấu chấm than giúp câu văn thể hiện rõ thái độ của người viết.”

Em có đồng ý với ý kiến trên không?

Hãy trình bày suy nghĩ của em (5-7 dòng), có dẫn chứng cụ thể.

Đáp án:

Em đồng ý với ý kiến trên. Dấu chấm hỏi giúp thể hiện rõ mục đích hỏi, sự băn khoăn hay nghi vấn của người viết, còn dấu chấm than thể hiện cảm xúc mạnh hoặc lời yêu cầu, nhấn mạnh thái độ. Ví dụ, câu “Bạn đã chuẩn bị bài chưa?” cho thấy sự hỏi han, chờ câu trả lời, trong khi “Bạn đã chuẩn bị bài rồi!” lại thể hiện sự ngạc nhiên hoặc nhấn mạnh. Nhờ sử dụng đúng hai dấu câu này, câu văn trở nên rõ nghĩa và thể hiện chính xác thái độ của người viết.

Xem thêm kiến thức Tiếng Việt chọn lọc hay khác:

• Phân biệt dấu chấm phẩy và dấu chấm lửng

• Phân biệt dấu chấm và dấu chấm lửng

• Phân biệt đoạn văn và văn bản

• Phân biệt mạch lạc và liên kết trong văn bản

• Phân biệt các lỗi về mạch lạc và liên kết trong văn bản

• Phân biệt hình thức liên kết nội dung và liên kết hình thức trong văn bản

• Hơn 20.000 câu trắc nghiệm Toán,Văn, Anh lớp 9 có đáp án

---