Phân biệt dấu ngoặc đơn và dấu ngoặc kép (bài tập có giải chi tiết)

Bài viết Phân biệt dấu ngoặc đơn và dấu ngoặc kép với bài tập có lời giải chi tiết nhất giúp học sinh nắm vững sự khác nhau giữa dấu ngoặc đơn và dấu ngoặc kép. Mời các bạn đón đọc:

Phân biệt dấu ngoặc đơn và dấu ngoặc kép (bài tập có giải chi tiết)

I. Dấu ngoặc đơn là gì?

1. Khái niệm: 

– Dấu ngoặc đơn là dấu câu dùng để đánh dấu phần chú thích, giải thích, bổ sung thông tin cho từ ngữ hoặc cho cả câu, không giữ vai trò chính trong nội dung câu.

– Phần nằm trong ngoặc đơn có thể lược bỏ mà câu vẫn đúng ngữ pháp và không làm thay đổi ý chính.

– Kí hiệu: ( )

2. Ví dụ về n>dấu ngoặc đơn:

– Giải thích nghĩa của từ: Trường em tổ chức hoạt động trải nghiệm (tham quan thực tế) cho học sinh khối 7.

– Bổ sung thông tin cụ thể: Bác Hồ sinh năm 1890 (tại làng Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An).

– Chú thích địa danh, thời gian, đối tượng: Hội nghị được tổ chức tại Huế (tháng 8 năm 2024).

– Giải thích thuật ngữ: Rác thải hữu cơ (rác dễ phân hủy) cần được xử lí đúng cách.

3. Phân loại:

Phân loại dấu ngoặc đơn theo công dụng:

– Dấu ngoặc đơn dùng để giải thích: Làm rõ nghĩa của từ ngữ, khái niệm, thuật ngữ.

Ví dụ: Em rất yêu môn Ngữ văn (môn học nghiên cứu về ngôn ngữ và văn học).

– Dấu ngoặc đơn dùng để bổ sung thông tin phụ: Thêm thông tin về thời gian, nơi chốn, đối tượng, hoàn cảnh,…

Ví dụ: Cuộc thi diễn ra tại Hà Nội (vào tháng 10).

– Dấu ngoặc đơn dùng để chú thích, thuyết minh: Cung cấp thông tin mang tính dẫn giải, thường gặp trong văn bản khoa học, thuyết minh.

Ví dụ: Cây tre (loài cây thân đốt, rỗng ruột) gắn bó với làng quê Việt Nam.

– Dấu ngoặc đơn dùng để đánh dấu phần có thể lược bỏ:  Nếu bỏ phần trong ngoặc đơn, câu vẫn đúng và đủ ý.

Ví dụ: Bạn Lan (lớp trưởng lớp 7A) học rất giỏi.

II. Dấu ngoặc kép là gì?

1. Khái niệm:

– Dấu ngoặc kép là dấu câu dùng để đánh dấu lời nói trực tiếp, tên gọi đặc biệt, từ ngữ được dùng với ý nghĩa đặc biệt, hoặc từ ngữ cần nhấn mạnh, trích dẫn trong câu.

– Dấu ngoặc kép giúp người đọc phân biệt phần nội dung đặc biệt với phần còn lại của câu, tránh hiểu sai ý.

– Kí hiệu: “ ”

2. Ví dụ về n>dấu ngoặc kép:

– Đánh dấu lời nói trực tiếp: Mẹ dặn em: “Con nhớ học bài cẩn thận nhé!”

– Đánh dấu tên tác phẩm: Em rất yêu thích truyện ngắn “Lão Hạc” của Nam Cao.

– Đánh dấu từ ngữ dùng với ý nghĩa đặc biệt: Cậu ấy được mệnh danh là “cây toán” của lớp.

– Đánh dấu từ ngữ mang sắc thái mỉa mai, châm biếm: Anh ta tự nhận mình là “người hùng”, nhưng lại bỏ chạy trước khó khăn.

3. Phân loại:

Phân loại dấu ngoặc kép theo công dụng:

– Dấu ngoặc kép dùng để đánh dấu lời nói trực tiếp: Ghi lại nguyên văn lời nói, suy nghĩ của nhân vật.

Ví dụ: Cô giáo nói: “Các em cần chuẩn bị bài trước khi đến lớp.”

– Dấu ngoặc kép dùng để đánh dấu tên tác phẩm, báo chí, văn bản: Thường dùng trong văn viết khi không in nghiêng.

Ví dụ: Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” để lại nhiều ấn tượng sâu sắc.

– Dấu ngoặc kép dùng để đánh dấu từ ngữ có ý nghĩa đặc biệt: Từ ngữ mang nghĩa ẩn dụ, hoán dụ, nghĩa chuyển hoặc cách gọi không thông thường.

Ví dụ: Bác Tư là “kho từ điển sống” của làng.

– Dấu ngoặc kép dùng để nhấn mạnh hoặc thể hiện thái độ: Thể hiện sự châm biếm, mỉa mai, nghi ngờ, không hoàn toàn đồng tình.

Ví dụ: Cậu ta cho rằng mình rất “chăm chỉ”, nhưng bài tập thì luôn bỏ trống.

III. Phân biệt dấu ngoặc đơn và dấu ngoặc kép

Phân biệt dấu ngoặc đơn và dấu ngoặc kép:

* Cách 1: Phân biệt theo khái niệm – công dụng

– Dấu ngoặc đơn ( ):

+ Khái niệm: Dùng để chú thích, giải thích, bổ sung thông tin phụ.

+ Vai trò trong câu: Thông tin không giữ vai trò chính, có thể lược bỏ.

Ví dụ: Trường em tổ chức tham quan (tại Huế).

– Dấu ngoặc kép “ ”:

 + Khái niệm: Dùng để đánh dấu lời nói trực tiếp, tên gọi, từ ngữ đặc biệt

+ Vai trò trong câu: Phần được đánh dấu có ý nghĩa nổi bật, cần nhấn mạnh

Ví dụ: Cô giáo nói: “Các em nhớ làm bài đầy đủ.”

* Cách 2: Phân biệt theo nội dung được đặt trong dấu

– Dấu ngoặc đơn:

+ Giải thích, thuyết minh.

+ Bổ sung thời gian, địa điểm

Ví dụ: Bác Hồ sinh năm 1890 (tại Nghệ An).

– Dấu ngoặc kép:

+ Lời nói trực tiếp.

+ Tên tác phẩm.

+ Từ ngữ dùng với nghĩa đặc biệt.

Ví dụ: Em thích truyện “Dế Mèn phiêu lưu kí”.

* Cách 3: Phân biệt theo khả năng lược bỏ

– Dấu ngoặc đơn có thể bỏ phần trong dấu mà câu vẫn đúng.

– Dấu ngoặc kép không thể bỏ phần trong dấu.

Ví dụ:

+ Có thể lược bỏ: Lan (lớp trưởng) học rất chăm.

+ Không thể lược bỏ: Cô giáo nói: “Hãy giữ trật tự.” → Bỏ nội dung trong dấu ngoặc kép sẽ làm sai hình thức lời nói trực tiếp.

* Cách 4: Phân biệt theo sắc thái biểu đạt

– Dấu ngoặc đơn: có sắc thái biểu đạt trung tính, khách quan; mức độ biểu cảm thấp. Ví dụ: Em đạt giải Nhì (cấp huyện).

– Dấu ngoặc kép: Có thể biểu lộ thái độ: nhấn mạnh, mỉa mai, châm biếm; mức độ biểu cảm cao hơn. Ví dụ: Cậu ấy rất “chăm chỉ” nhưng không làm bài tập.

* Cách 5: Phân biệt qua tình huống sử dụng

– Dấu ngoặc đơn:

+ Giải thích nghĩa của từ.

+ Chú thích thông tin phụ.

– Dấu ngoặc kép:

+ Ghi lại nguyên văn lời nói.

+ Đặt tên tác phẩm, báo chí.

+ Nhấn mạnh từ ngữ đặc biệt.

IV. Bài tập minh họa.

Bài tập 1

Xác định dấu câu được sử dụng trong các câu sau và nêu tên dấu đó.

a) Bác Hồ sinh năm 1890 (tại Nghệ An).

b) Mẹ nói: “Con nhớ giữ gìn sức khỏe.”

c) Em rất yêu thích truyện “Lão Hạc” của Nam Cao.

d) Hội nghị được tổ chức (vào tháng 9).

e) Cô giáo nhắc nhở: “Các em chú ý nghe giảng.”

Đáp án:

a) Dấu ngoặc đơn – dùng để bổ sung thông tin về nơi sinh.

b) Dấu ngoặc kép – dùng để đánh dấu lời nói trực tiếp.

c) Dấu ngoặc kép – dùng để đánh dấu tên tác phẩm.

d) Dấu ngoặc đơn – dùng để bổ sung thời gian.

e) Dấu ngoặc kép – dùng để đánh dấu lời nói trực tiếp.

Bài tập 2

Giải thích vì sao câu sau dùng dấu ngoặc đơn mà không dùng dấu ngoặc kép: Bác Hồ sinh năm 1890 (ở Nghệ An).

Đáp án:

Câu sau dùng dấu ngoặc đơn mà không dùng dấu ngoặc kép: Bác Hồ sinh năm 1890 (ở Nghệ An) vì phần trong ngoặc chỉ bổ sung thông tin về nơi sinh, không phải lời nói trực tiếp hay từ ngữ đặc biệt → dùng dấu ngoặc đơn.

Bài tập 3

Phân tích tác dụng của dấu ngoặc kép trong câu: Cậu ta cho rằng mình rất “chăm chỉ”.

Đáp án:

– Dấu ngoặc kép trong câu thể hiện thái độ mỉa mai, châm biếm; từ “chăm chỉ” không mang nghĩa thông thường.

Bài tập 4: So sánh tác dụng của dấu ngoặc đơn và dấu ngoặc kép trong hai câu sau:

a) Nam (lớp phó học tập) học rất giỏi.

b) Nam được gọi là “lớp phó học tập”.

Đáp án:

– Câu a dùng dấu ngoặc đơn để chú thích chức vụ.

– Câu b dùng dấu ngoặc kép để nhấn mạnh cách gọi, có thể mang sắc thái đặc biệt.

Bài tập 5

Viết 2 câu:

– 1 câu dùng dấu ngoặc đơn để bổ sung thông tin.

– 1 câu dùng dấu ngoặc kép để đánh dấu lời nói trực tiếp.

Đáp án:

– Câu 1: Em đạt giải Nhất (cấp trường).

– Câu 2: Thầy giáo nói: “Các em cần cố gắng hơn.”

Bài tập 6

Hãy viết một đoạn văn ngắn (5-7 câu) kể lại một trải nghiệm đáng nhớ của em với bạn thân, trong đó:

- Có ít nhất 1 một dấu ngoặc đơn.

- Có ít nhất 1 một dấu ngoặc kép.

Sau đó, xác định và nêu tác dụng của các dấu câu đó.

Đáp án:

Đoạn văn:

Một trải nghiệm đáng nhớ của em với bạn thân là chuyến đi cắm trại vào cuối năm học. Hôm ấy, em và Lan (bạn thân của em từ hồi tiểu học) cùng tham gia hoạt động do trường tổ chức. Chúng em cùng nhau dựng lều, chuẩn bị đồ ăn và tham gia nhiều trò chơi thú vị. Khi trời bất ngờ đổ mưa, cả hai đều lo lắng vì sợ lều bị ướt.
Lan đã cười và nói: “Đừng lo, có mình ở đây rồi!”. Câu nói ấy khiến em cảm thấy yên tâm và rất xúc động. Sau chuyến đi, tình bạn của chúng em trở nên gắn bó và đáng trân trọng hơn.

Xác định và nêu tác dụng của các dấu câu

– Dấu ngoặc đơn: (bạn thân của em từ hồi tiểu học)

Tác dụng: Bổ sung, giải thích thêm thông tin về bạn Lan; phần này không giữ vai trò chính và có thể lược bỏ mà câu vẫn đúng.

– Dấu ngoặc kép: “Đừng lo, có mình ở đây rồi!”

Tác dụng: Đánh dấu lời nói trực tiếp của nhân vật Lan, giúp câu văn sinh động và thể hiện rõ cảm xúc.

 

Bài tập 7

Có ý kiến cho rằng: “Dấu ngoặc đơn và dấu ngoặc kép có thể dùng thay thế cho nhau.”

Em có đồng ý với ý kiến trên không?

Hãy trình bày suy nghĩ của em (5-7 dòng), có dẫn chứng cụ thể.

Đáp án:

Em không đồng ý với ý kiến trên. Bởi vì dấu ngoặc đơn dùng để chú thích, giải thích hoặc bổ sung thông tin phụ, còn dấu ngoặc kép dùng để đánh dấu lời nói trực tiếp, tên tác phẩm hoặc từ ngữ mang ý nghĩa đặc biệt. Mỗi dấu câu có chức năng riêng, không thể dùng thay thế cho nhau. Ví dụ: trong câu Lan (lớp trưởng lớp 7A) học rất chăm, dấu ngoặc đơn chỉ bổ sung thông tin. Trong khi đó, câu Cô giáo nói: “Các em cần học bài đầy đủ” bắt buộc phải dùng dấu ngoặc kép để thể hiện lời nói trực tiếp.

Xem thêm kiến thức Tiếng Việt chọn lọc hay khác:

• Phân biệt dấu chấm và dấu chấm lửng

• Phân biệt dấu chấm hỏi và dấu chấm than

• Phân biệt đoạn văn và văn bản

• Phân biệt mạch lạc và liên kết trong văn bản

• Phân biệt các lỗi về mạch lạc và liên kết trong văn bản

• Phân biệt hình thức liên kết nội dung và liên kết hình thức trong văn bản

• Hơn 20.000 câu trắc nghiệm Toán,Văn, Anh lớp 9 có đáp án

---