Phân biệt thán từ và tình thái từ (bài tập có giải chi tiết)

Bài viết Phân biệt thán từ và tình thái từ với bài tập có lời giải chi tiết nhất giúp học sinh nắm vững sự khác nhau giữa thán từ và tình thái từ. Mời các bạn đón đọc:

Phân biệt thán từ và tình thái từ (bài tập có giải chi tiết)

I. Thán từ là gì?

1. Khái niệm: Thán từ là những từ dùng để bộc lộ cảm xúc của người nói, người viết hoặc dùng để gọi đáp.

2. Ví dụ về thán từ: Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?

=> Thán từ trong ví dụ trên là “than ôi”

3. Phân loại:

Có thể chia thán từ thành hai loại:

- Thán từ bộc lộ tình cảm, cảm xúc (a, á, ô, ôi, ối, chà,…): dùng để bộc lộ các trạng thái tình cảm, cảm xúc (vui mừng, ngạc nhiên, đau đớn, sợ hãi,…)

- Thán từ gọi đáp (ơi, dạ, vâng, ừ,…)

II. Tình thái từ là gì?

1. Khái niệm: Tình thái từ là những từ dùng để biểu thị sắc thái tình cảm, thái độ của người nói đối với sự việc được đề cập trong câu hoặc với người nghe. Tình thái từ không làm thay đổi nghĩa chính của câu mà chỉ bổ sung thêm sắc thái biểu cảm.

2. Ví dụ về tình thái từ:

- Tình thái từ cảm thán: sao, thay,...

- Tình thái từ nghi vấn: hả, hử, chứ, à, ư, chăng,...

- Tình thái từ cầu khiến: nào, đi, với,...

- Tình thái từ để thể hiện tình cảm, thái độ của người nói, người viết: nhé, ạ, mà, cơ, vậy,...

3. Phân loại:

a. Tình thái từ dùng để cầu khiến: Thường xuất hiện ở cuối câu, nhằm thể hiện yêu cầu, mệnh lệnh, đề nghị, khuyên bảo...

Ví dụ: Hãy, đi, nha, nhé, thôi, đi nào...

Ví dụ: “Em giúp anh một chút nhé!”

b. Tình thái từ dùng để nghi vấn: Dùng để tạo câu hỏi, thể hiện sự thắc mắc hoặc dò hỏi.

Ví dụ: à, hả, chăng, sao, ư, nhỉ...

Ví dụ: “Cậu làm bài tập chưa hả?”

c. Tình thái từ dùng để cảm thán: Dùng để biểu lộ cảm xúc như vui, buồn, ngạc nhiên, tức giận...

Ví dụ: quá, thay, biết bao, chao ôi...

Ví dụ: “Đẹp quá!”

d. Tình thái từ dùng để biểu thị mức độ chắc chắn: Giúp thể hiện sự khẳng định hoặc nghi ngờ về một sự việc nào đó.

Ví dụ: mà, đấy, cơ, chắc, hẳn...

Ví dụ: “Anh ấy sẽ đến mà!”

III. Phân biệt thán từ và tình thái từ

Phân biệt thán từ và tình thái từ:

* Cách 1: Dựa vào chức năng

Loại từ	Chức năng
Thán từ	Bộc lộ cảm xúc / gọi đáp
Tình thái từ	Biểu thị thái độ, sắc thái câu

Ví dụ:

- Ôi! Đẹp quá! → Thán từ

- Em đi học nhé. → Tình thái từ

* Cách 2: Dựa vào vị trí

- Thán từ: Có thể đứng độc lập, tách riêng thành câu

VD: Ôi! Này bạn!

- Tình thái từ: không thể đứng độc lập, phải nằm trong câu.

VD: Đi thôi nhé.

* Cách 3: Dựa vào ý nghĩa

- Thán từ: cảm xúc trực tiếp (vui, buồn, ngạc nhiên…)

- Tình thái từ: sắc thái giao tiếp (nhẹ nhàng, cầu khiến, nghi vấn…)

Ví dụ:

+ Chao ôi! → cảm xúc

+ Đẹp quá nhỉ → tình thái

IV. Bài tập minh họa

Bài tập 1

Xác định từ loại cho các từ in đậm sau đây:

a) Đối với những người ở quanh ta, nếu ta không cố tìm mà hiểu họ thì ta chỉ thấy họ gàn dở, ngu ngốc…Toàn những cớ cho ta tàn nhẫn.

b) Đường trơn, trời lạnh mà nó vẫn đến đúng giờ mà.

c) Có mà mày bị điếc.

d) Anh ấy đang học bài.

e) Có chí thì nên.

f) Anh nên đi vào buổi sáng.

g) Vì hoa nên phải đánh đường tìm hoa.

h) Em đừng khóc nữa mà.

i) Anh nói như vậy thì tôi sẽ đi.

k) Trời mưa nên tôi đành ở nhà vậy.

l) Anh à, em muốn hỏi anh bài toán này.

m) Khốn nạn! Nó bỏ đi rồi ư?

n) Đích thị là nó chạy ra ngõ.

Đáp án:

a. những: lượng từ

b. mà: quan hệ từ

c. mà: trợ từ

d. đang: phó từ

e. nên: danh từ

f. nên: động từ

g. nên: quan hệ từ

h. mà: trợ từ

i. vậy: đại từ

k. nên: quan hệ từ

l. à: thán từ

m. khốn nạn: tình thái từ

n. đích thị: trợ tù

Bài tập 2

Đặt câu với những thán từ sau đây: à, úi chà, chết thật, eo ôi, ơi, trời ơi, vâng, bớ người ta.

Đáp án:

* À! Cô ấy đã về từ chiều qua!

* Úi chà cái con mèo này, thì ra mày đã gặm miếng thịt của bà!

* Chết thật, nhà ấy đã có trộm vào rồi đấy!

* Eo ơi, bãi rác của Philipins thật kinh khủng!

* Trời ơi con với cái!

* Vâng, cháu biết rồi ạ!

* Bớ người ta có cướp!

Bài tập 3

Các thán từ in đậm trong những câu sau đây bộc lộ cảm xúc gì?

a) Chuột Cống chùi bộ râu và gọi đám bộ hạ: “Kìa chúng bay đâu, xem thằng Nồi Đồng hôm nay có gì chén được không?”.

Lũ chuột bò lên chạn, leo lên bác Nồi Đồng. Năm sáu thằng xúm lại húc mõm vào, cố mãi mới lật được cái vung nồi ra. “Ha ha! Cơm nguội! Lại có một bát cá kho! Cá rô kho khế: vừa dừ vừa thơm. Chít chít, anh em ơi, lại đánh chén đi thôi!”.

Bác Nồi Đồng run như cầy sấy: “Bùng boong. Ái ái! Lạy các cậu, các ông, ăn thì ăn, nhưng đừng đánh đổ tôi xuống đất. Cái chạn cao thế này, tôi ngã xuống không vỡ cũng bẹp, chết mất!”.

(Nguyễn Đình Thi, Cái tết của Mèo Con)

b) Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?

(Thế Lữ, Nhớ rừng)

Đáp án:

a.

- Ha ha: bộc lộ sự sảng khoái, sunng sướng trước những phát hiện thú vị.

- Ái ái: tiếng thốt lên khi bị đau đột ngột (sự sợ hãi).

b.

- Than ôi: biểu thị sự đau buồn, tiếc nuối.

Bài tập 4

Giải thích ý nghĩa của các tình thái từ in đậm trong những câu dưới đây.

a) Bà lão láng giềng lại lật đật chạy sang:

- Bác trai đã khá rồi chứ?

(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

b) – Con chó là của cháu nó mua đấy chứ!... Nó mua về nuôi, định để đến lúc cưới vợ thì giết thịt…

(Nam Cao, Lão Hạc)

c) Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm láng giềng… Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư để có ăn ư?

(Nam Cao, Lão Hạc)

d) Bỗng Thủy lại xịu mặt xuống:

- Sao bố mãi không về nhỉ? Như vậy là em không được chào bố trước khi đi.

(Khánh Hoài, Cuộc chia tay của những con búp bê)

e) Cô giáo Tâm gỡ tay Thủy, đi lại phía bục, mở cặp lấy một quyển sổ cùng với chiếc bút máy nắp vàng đưa cho em tôi và nói:

- Cô tặng em. Về trường mới, em cố gắng học tập nhé!

(Khánh Hoài, Cuộc chia tay của những con búp bê)

g) Em tôi sụt sịt bảo:

- Thôi thì anh cứ chia ra vậy.

(Khánh Hoài, Cuộc chia tay của những con búp bê)

h) Ông đốc tươi cười nhẫn nại chờ chúng tôi.

- Các em đừng khóc. Trưa nay các em được về được về nhà cơ mà.

(Thanh Tịnh, Tôi đi học)

Đáp án:

a. Tình thái từ nghi vấn "chứ": dùng để hỏi, nhưng điều muốn hỏi ít nhiều được biết trước câu trả lời

b. Tình thái từ cảm thán "chứ": nhấn mạnh điều vừa thực hiện

c. Tình thái từ nghi vấn "ư" biểu lộ sự hoài nghi, thắc mắc

d. Tình thái từ nghi vấn "nhỉ" biểu lộ sự băn khoăn, nghi vấn

e. Tình thái từ biểu thị sắc thái tình cảm "nhé": biểu thị thái độ thân mật, cầu mong

g. Tình thái từ cảm thán "vậy": miễn cưỡng đồng ý

h. Tình thái từ "cơ mà": biểu thị thái độ động viên, an ủi một cách thân tình.

Bài tập 5

So sánh sắc thái ý nghĩa của những câu sau:

a. Trời đẹp quá.

b. Ôi! Trời đẹp quá.

c. Trời đẹp quá nhỉ.

Đáp án:

a. Trung tính

b. Ôi! → thêm cảm xúc mạnh (thán từ)

c. nhỉ → thêm sắc thái chia sẻ/đồng tình (tình thái từ)

Bài tập 6

Viết đoạn văn 6–8 câu tả một cảnh đẹp, trong đó có:

- Ít nhất 1 thán từ

- Ít nhất 2 tình thái từ

→ Gạch chân và xác định.

Đáp án:

Đoạn văn:

Hôm nay, em được ngắm cảnh bình minh trên biển. Ôi! Mặt trời lên rực rỡ và huy hoàng. Sóng vỗ nhẹ nhàng thật êm dịu nhỉ. Không gian trong lành và yên bình quá. Em muốn lưu giữ khoảnh khắc này mãi mãi thôi. Cảnh vật khiến em cảm thấy yêu thiên nhiên hơn. Đó là trải nghiệm đáng nhớ.

Xác định:

Ôi! → Thán từ

nhỉ, thôi → Tình thái từ

Bài tập 7

Có ý kiến cho rằng:

“Sử dụng thán từ và tình thái từ hợp lí giúp lời nói giàu cảm xúc và tự nhiên hơn.”

Hãy viết đoạn văn 6–8 câu trình bày suy nghĩ.

Đáp án:

Thán từ và tình thái từ là những yếu tố quan trọng làm cho lời nói sinh động hơn. Thán từ giúp bộc lộ cảm xúc trực tiếp như vui, buồn, ngạc nhiên. Tình thái từ lại thể hiện thái độ, sắc thái giao tiếp tinh tế. Khi được sử dụng hợp lí, câu văn trở nên tự nhiên và giàu biểu cảm. Ngược lại, nếu lạm dụng hoặc dùng sai, lời nói có thể gượng gạo. Ví dụ, “Ôi!” tạo cảm xúc mạnh, còn “nhé”, “nhỉ” tạo sự thân mật. Vì vậy, người học cần rèn luyện cách dùng phù hợp ngữ cảnh.

Xem thêm kiến thức Tiếng Việt chọn lọc hay khác:

• Phân biệt từ thuần Việt và từ mượn

• Phân biệt từ thuần Việt và từ Hán Việt

• Phân biệt từ Hán Việt và từ mượn gốc Ấn-Âu

• Phân biệt cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ

• Phân biệt thành ngữ và tục ngữ

• Phân biệt thành ngữ và điển cố, điển tích

• Hơn 20.000 câu trắc nghiệm Toán,Văn, Anh lớp 9 có đáp án

---