Phân biệt cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ (bài tập có giải chi tiết)

Bài viết Phân biệt cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ với bài tập có lời giải chi tiết nhất giúp học sinh nắm vững sự khác nhau giữa cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ. Mời các bạn đón đọc:

Phân biệt cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ (bài tập có giải chi tiết)

I. Cụm danh từ là gì?

1. Khái niệm:

- Cụm danh từ là tổ hợp từ do danh từ làm trung tâm, kết hợp với các từ ngữ phụ đứng trước hoặc sau danh từ trung tâm nhằm bổ sung ý nghĩa cho danh từ đó.

- Cụm danh từ thường dùng để gọi tên sự vật, hiện tượng, con người, khái niệm một cách cụ thể, đầy đủ hơn so với danh từ đơn.

- Mô hình chung của cụm danh từ: (Phần trước) + Danh từ trung tâm + (Phần sau)

2. Ví dụ về cụm danh từ:

Ví dụ	Phân tích
những quyển sách ấy	những (phụ trước) + quyển sách (trung tâm) + ấy (phụ sau)
một cánh đồng lúa chín vàng	một (phụ trước) + cánh đồng (trung tâm) + lúa chín vàng (phụ sau)
tất cả học sinh lớp 7A	tất cả (phụ trước) + học sinh (trung tâm) + lớp 7A (phụ sau)
người mẹ hiền của em	(không có phụ trước) + người mẹ (trung tâm) + hiền của em (phụ sau)

3. Phân loại:

Cụm danh từ trong tiếng Việt thường được phân loại theo cấu tạo như sau:

- Cụm danh từ đầy đủ: Gồm 3 phần:

+ Phần trước (phụ ngữ trước): các từ chỉ số lượng, phạm vi (một, những, các, mọi, tất cả…).

+ Phần trung tâm: danh từ chính

+ Phần sau (phụ ngữ sau): các từ chỉ đặc điểm, sở hữu, quan hệ (ấy, kia, này, đó; của tôi; ở quê…).

Ví dụ:

+ những quyển sách mới ấy

+ một ngôi nhà của bà ngoại

- Cụm danh từ không đầy đủ: Thiếu phần trước hoặc phần sau, nhưng vẫn có danh từ trung tâm.

Ví dụ:

+ con mèo đen (thiếu phần trước)

+  những học sinh (thiếu phần sau)

II. Cụm động từ là gì?

1. Khái niệm:

- Cụm động từ là tổ hợp từ do động từ làm trung tâm, kết hợp với các từ ngữ phụ đứng trước hoặc sau động từ trung tâm nhằm bổ sung ý nghĩa cho động từ đó.

- Cụm động từ giúp diễn đạt hành động, trạng thái, quá trình một cách cụ thể, rõ ràng hơn so với động từ đơn.

- Mô hình chung của cụm động từ: (Phần trước) + Động từ trung tâm + (Phần sau)

2. Ví dụ về cụm động từ:

Ví dụ	Phân tích
đang học bài	đang (phụ trước) + học (trung tâm) + bài (phụ sau)
đã hoàn thành tốt nhiệm vụ	đã (phụ trước) + hoàn thành (trung tâm) + tốt nhiệm vụ (phụ sau)
sẽ đi học đúng giờ	sẽ (phụ trước) + đi học (trung tâm) + đúng giờ (phụ sau)
vẫn còn nhớ mãi kỉ niệm ấy	vẫn còn (phụ trước) + nhớ (trung tâm) + mãi kỉ niệm ấy (phụ sau)

3. Phân loại:

Cụm động từ trong tiếng Việt được phân loại theo cấu tạo như sau:

- Cụm động từ đầy đủ: Gồm 3 phần:

+ Phần trước (phụ ngữ trước): các từ chỉ thời gian, mức độ, sự tiếp diễn, phủ định… (đã, đang, sẽ, vừa, rất, không, chưa, hãy, đừng…)

+ Phần trung tâm: động từ chính

+ Phần sau (phụ ngữ sau): các từ/bộ phận bổ sung ý nghĩa cho động từ (đối tượng, kết quả, mức độ, hướng, nơi chốn…)

Ví dụ:

+ đang học bài rất chăm chỉ

+ đã làm xong bài tập về nhà

- Cụm động từ không đầy đủ: Chỉ có động từ trung tâm và một trong hai phụ ngữ (trước hoặc sau).

+ Thiếu phụ ngữ trước

Ví dụ: đọc sách chăm chú, chạy rất nhanh

+ Thiếu phụ ngữ sau

Ví dụ: đang ngủ, chưa ăn

III. Cụm tính từ là gì?

1. Khái niệm:

- Cụm tính từ là tổ hợp từ do tính từ làm trung tâm, kết hợp với các từ ngữ phụ đứng trước hoặc sau tính từ trung tâm nhằm bổ sung, làm rõ mức độ, đặc điểm, trạng thái của sự vật, hiện tượng hoặc con người.

- Cụm tính từ giúp diễn đạt đặc điểm, tính chất một cách cụ thể, sinh động hơn so với tính từ đơn.

- Mô hình chung của cụm tính từ: (Phần trước) + Tính từ trung tâm + (Phần sau)

2. Ví dụ về cụm tính từ:

Ví dụ	Phân tích
rất đẹp	rất (phụ trước) + đẹp (trung tâm)
vô cùng chăm chỉ	vô cùng (phụ trước) + chăm chỉ (trung tâm)
đẹp như tranh vẽ	đẹp (trung tâm) + như tranh vẽ (phụ sau)
quá nhỏ bé giữa biển người	quá (phụ trước) + nhỏ bé (trung tâm) + giữa biển người (phụ sau)
hiền lành đến lạ	hiền lành (trung tâm) + đến lạ (phụ sau)

3. Phân loại:

Cụm tính từ trong tiếng Việt được phân loại theo cấu tạo như sau:

- Cụm tính từ đầy đủ: Gồm 3 phần:

+ Phần trước (phụ ngữ trước): các từ chỉ mức độ, phạm vi, thời gian, phủ định… (rất, khá, hơi, quá, không, chưa, vẫn, càng…)

+ Phần trung tâm: tính từ chính

+ Phần sau (phụ ngữ sau): các từ/bộ phận bổ sung ý nghĩa, thường là so sánh, kết quả, mức độ, hình ảnh…

Ví dụ:

+ rất đẹp như tranh

+ quá buồn vì chuyện ấy

- Cụm tính từ không đầy đủ: Chỉ có tính từ trung tâm và một phụ ngữ (trước hoặc sau).

+ Thiếu phụ ngữ trước. Ví dụ: cao vút, tốt hơn trước

+ Thiếu phụ ngữ sau. Ví dụ: rất vui, khá mệt

IV. Phân biệt cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ

Phân biệt cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ:

* Cách 1: Xác định từ trung tâm của cụm từ: Từ trung tâm là loại từ nào thì cụm từ đó thuộc loại ấy.

Từ trung tâm	Loại cụm
Danh từ	Cụm danh từ
Động từ	Cụm động từ
Tính từ	Cụm tính từ

* Cách 2: Phân biệt theo từ trung tâm

- Cụm danh từ: Từ trung tâm: danh từ → Gọi tên người, vật, sự việc, khái niệm

Ví dụ:

+ những bông hoa đỏ thắm → Trung tâm: bông hoa (danh từ) → Cụm danh từ

+ một kỉ niệm khó quên → Trung tâm: kỉ niệm → Cụm danh từ

- Cụm động từ: Từ trung tâm: động từ → Chỉ hành động, trạng thái

Ví dụ:

+ đang học bài → Trung tâm: học (động từ) → Cụm động từ

+ đã hoàn thành nhiệm vụ → Trung tâm: hoàn thành → Cụm động từ

- Cụm tính từ: Từ trung tâm: tính từ → Chỉ đặc điểm, tính chất, trạng thái

Ví dụ:

+ rất chăm chỉ → Trung tâm: chăm chỉ (tính từ) → Cụm tính từ

+ đẹp như tranh vẽ → Trung tâm: đẹp → Cụm tính từ

* Cách 3: Phân biệt theo từ phụ đặc trưng

- Dấu hiệu của cụm danh từ

Vị trí	Dấu hiệu thường gặp
Phụ trước	một, những, các, tất cả, mỗi…
Phụ sau	này, kia, ấy; của…, ở…

Ví dụ:

+ những quyển sách này

+ tất cả học sinh lớp 7A

- Dấu hiệu của cụm động từ

Vị trí	Dấu hiệu thường gặp
Phụ trước	đã, đang, sẽ, vẫn, chưa, không…
Phụ sau	bài, việc; rất chăm chỉ; ở trường…

Ví dụ:

+ đang làm bài ở lớp

+ chưa hoàn thành công việc

- Dấu hiệu của cụm tính từ

Vị trí	Dấu hiệu thường gặp
Phụ trước	rất, quá, hơi, khá, vô cùng…
Phụ sau	như…, đến…, mênh mông…

Ví dụ:

+ rất hiền

+ đẹp như hoa

* Cách 4: Phân biệt theo chức năng trong câu

Loại cụm	Thường làm	Ví dụ
Cụm danh từ	Chủ ngữ, bổ ngữ	Những bông hoa đỏ đang nở
Cụm động từ	Vị ngữ	Em đang học bài
Cụm tính từ	Vị ngữ, phụ ngữ	Cảnh vật rất yên bình

 V. Bài tập minh họa

Bài tập 1

Đọc kỹ và tìm các cụm danh từ, cụm động từ trong đoạn văn sau:

Khi cậu bé vừa khôn lớn thì mẹ chết. Cậu sống lủi thủi trong một túp lều cũ dựng dưới gốc đa, cả gia tài chỉ có một lưỡi búa của cha để lại. Người ta gọi câu là Thạch Sanh. Năm Thạch Sanh bắt đầu biết dùng búa, Ngọc Hoàng sai thiên thần xuống dạy cho đủ các môn võ nghệ và mọi phép thần thông.

(Thạch Sach)

Đáp án:

- Cụm danh từ trong đoạn văn: cậu bé, một túp lều cũ, gốc đa, cả gia tài, một lưỡi búa của cha để lại, các môn võ nghệ, mọi phép thần thông

- Cụm động từ trong đoạn văn: Vừa khôn lớn, sống lủi thủi, dựng dưới gốc đa, chỉ có một lưỡi búa của cha để lại, gọi cậu là Thạch Sanh, bắt đầu biết dùng búa, sai thiên thần xuống dạy, xuống dạy cho đủ các môn võ nghệ và mọi phép thần thông.

Bài tập 2

Chỉ ra phần trung tâm của các cụm từ in đậm trong các câu dưới đây:

a. Với lòng mong nhớ của anh, chắc anh nghĩ rằng con anh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh (Chiếc lược ngà - Nguyễn Quang Sáng).

b. Không lời gửi của một Nguyễn Du, một Tôn-xtôi cho nhân loại phức tạp hơn, cũng phong phú và sâu sắc hơn.

c. Nhưng những điều kỳ lạ là tất cả những ảnh hưởng quốc tế đó đã nhào nặn với cái gốc văn hóa dân tộc không gì lay chuyển được ở Người (Phong cách Hồ Chí Minh - Lê Anh Trà).

Đáp án:

a. Phần trung tâm trong hai cụm từ đã được in đậm là "chạy" và "ôm". Đây là các cụm động từ.

b. Phần trung tâm trong hai cụm từ đã được in đậm là "phức tạp" và "phong phú". Đây là các cụm tính từ.

c. Phần trung tâm trong cụm từ được in đậm là "ảnh hưởng". Đây là cụm danh từ.

Bài tập 3

Em hãy cho biết các cụm từ sau đây là loại cụm từ nào: “cái áo đen dài”, “một tảng đá lớn”, “một làn sóng”. Hãy phân tích cấu tạo các cụm từ đó.

Đáp án:

a.

- Loại cụm từ: Cụm danh từ

- Từ trung tâm: áo (danh từ)

- Cấu tạo:

+ Phần trước: cái (chỉ loại)

+ Phần trung tâm: áo

+ Phần sau: đen dài (chỉ đặc điểm)

b.

- Loại cụm từ: Cụm danh từ

- Từ trung tâm: tảng đá (danh từ)

- Cấu tạo:

+ Phần trước: một (chỉ số lượng)

+ Phần trung tâm: tảng đá

+ Phần sau: lớn (chỉ đặc điểm)

c.

- Loại cụm từ: Cụm danh từ

- Từ trung tâm: làn sóng (danh từ)

- Cấu tạo:

+ Phần trước: một (chỉ số lượng)

+ Phần trung tâm: làn sóng

+ Phần sau: (không có)

Bài tập 4

Tìm cụm động từ trong mỗi câu sau. Xác định động từ trung tâm của những cụm động từ đó, nêu ý nghĩa mà trung tâm của cụm động từ đó được bổ sung.

a. Cậu nắm lấy tay bố đang duỗi ra ngoài chăn.

b. Người bệnh thở hổn hển khó nhọc.

c. Cậu bé viết nhanh thoăn thoắt.

Đáp án:

a.

- Cụm động từ: nắm lấy tay bố đang duỗi ra ngoài chăn

- Động từ trung tâm: nắm

- Ý nghĩa được bổ sung:

+ lấy → nhấn mạnh động tác nắm chặt, dứt khoát

+ tay bố đang duỗi ra ngoài chăn → bổ sung đối tượng của hành động nắm → Làm cho hành động “nắm” trở nên cụ thể, rõ ràng hơn

b.

- Cụm động từ: thở hổn hển khó nhọc

- Động từ trung tâm: thở

- Ý nghĩa được bổ sung: hổn hển, khó nhọc → bổ sung cách thức, trạng thái của hành động thở → Làm nổi bật tình trạng mệt mỏi, yếu ớt của người bệnh

c.

- Cụm động từ: viết nhanh thoăn thoắt

- Động từ trung tâm: viết

- Ý nghĩa được bổ sung: nhanh, thoăn thoắt → bổ sung tốc độ, cách thức của hành động viết → Giúp người đọc hình dung hành động viết liên tục, rất nhanh

Bài tập 5

a. Đặt 1 câu có cụm danh từ, xác định và phân tích.

b. Đặt 1 câu có cụm động từ, xác định và phân tích.

c. Đặt 1 câu có cụm tính từ, xác định và phân tích.

Đáp án:

a,

- Câu: Những bông hoa đỏ thắm đang nở rộ trước sân.

- Cụm danh từ: những bông hoa đỏ thắm

- Từ trung tâm: bông hoa (danh từ)

- Cấu tạo:

+ Phần trước: những (chỉ số lượng)

+ Phần trung tâm: bông hoa

+ Phần sau: đỏ thắm (chỉ đặc điểm)

b,

- Câu: Em đang chăm chỉ học bài để chuẩn bị cho kì kiểm tra.

- Cụm động từ: đang chăm chỉ học bài

- Động từ trung tâm: học

- Cấu tạo:

+ Phần trước: đang (chỉ thời gian, trạng thái tiếp diễn)

+ Phần trung tâm: học

+ Phần sau: bài (chỉ đối tượng), chăm chỉ (chỉ cách thức)

c.

- Câu: Cảnh quê em rất yên bình vào mỗi buổi chiều.

- Cụm tính từ: rất yên bình

- Tính từ trung tâm: yên bình

- Cấu tạo:

+ Phần trước: rất (chỉ mức độ)

+ Phần trung tâm: yên bình

+ Phần sau: (không có)

Bài tập 6

Viết một đoạn văn ngắn (6-8 câu) về chủ đề Thiên nhiên – quê hương, trong đó:

- Có ít nhất 1 cụm danh từ

- Có ít nhất 1 cụm động từ.

- Có ít nhất 1 cụm tính từ.

Sau đoạn văn, hãy chỉ ra các cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ đã dùng.

Đáp án:

Đoạn văn:

Quê hương em có nhiều cảnh đẹp giản dị và thân thương. Những cánh đồng lúa chín vàng trải dài đến tận chân trời. Mỗi buổi sáng, người nông dân đang cần mẫn làm việc trên cánh đồng. Dòng sông quê hiền hòa lặng lẽ trôi qua làng xóm. Không gian nơi đây thật vô cùng yên bình. Thiên nhiên quê hương nuôi dưỡng tâm hồn con người. Em luôn yêu và tự hào về quê hương mình.

Liệt kê cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ:

- Cụm danh từ: những cánh đồng lúa chín vàng

- Cụm động từ: đang cần mẫn làm việc

- Cụm tính từ: vô cùng yên bình

Bài tập 7

Có ý kiến cho rằng:“Chỉ cần xem cụm từ đó làm chủ ngữ hay vị ngữ là có thể xác định loại cụm.”

Em có đồng ý với ý kiến trên không?

Hãy trình bày suy nghĩ của em (3-5 dòng), có dẫn chứng cụ thể.

Đáp án:

Em không đồng ý với ý kiến trên. Việc một cụm từ làm chủ ngữ hay vị ngữ không quyết định loại cụm từ đó. Muốn xác định đúng, cần dựa vào từ trung tâm của cụm là danh từ, động từ hay tính từ. Ví dụ, trong câu “Cảnh vật rất yên bình”, cụm rất yên bình làm vị ngữ nhưng vẫn là cụm tính từ; còn “Những bông hoa đỏ thắm” làm chủ ngữ và là cụm danh từ.

Xem thêm kiến thức Tiếng Việt chọn lọc hay khác:

• Phân biệt thành ngữ và tục ngữ

• Phân biệt thành ngữ và điển cố, điển tích

• Phân biệt điển cố và điển tích

• Phân biệt thuật ngữ và ngôn ngữ vùng miền

• Phân biệt từ ngữ toàn dân và từ ngữ địa phương

• Phân biệt từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội

• Hơn 20.000 câu trắc nghiệm Toán,Văn, Anh lớp 9 có đáp án

---