Giáo án bài Kiến thức ngữ văn trang 58, 59 - Cánh diều

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

GV yêu cầu HS đọc phần Tri thức ngữ văn trong SGK

GV yêu cầu HS thảo luận theo nhóm: trả lời các câu hỏi sau:

- Em hiểu như thế nào về thể loại truyện khoa học viễn tưởng?

- Truyện khoa học viễn tưởng có đặc điểm gì?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

HS thảo luận theo bàn trả lời các câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

HS báo cáo kết quả, nhận xét.

Bước 4: Kết luận, nhận định.

GV chốt và mở rộng kiến thức.

I. Truyện khoa học viễn tưởng

1. Khái niệm

         Truyện khoa học viễn tưởng là những tác phẩm mà ở đó, tác giả tưởng tượng, hư cấu dựa trên thành tựu của khoa học và công nghệ. Truyện khoa học viễn tưởng rất ít khi chứa các yếu tố thần kì, siêu nhiên mà luôn dựa trên những kiến thức hoặc lí thuyết khoa học tại thời điểm tác phẩm ra đời.

2. Đặc điểm

a. Đề tài

Đề tài của truyện khoa học viễn tưởng thường gắn với các lĩnh vực khoa học như công nghệ tương lai, du hành vũ trụ, người ngoài hành tinh, khám phá đại dương và lòng Trái Đất,...

Ví dụ:

Đề tài của tiểu thuyết Hai vạn dặm dưới đáy biển (Giuyn Véc-nơ) là câu chuyện khám phá đại dương đầy bí ẩn.

b. Sự kiện

Sự kiện trong truyện khoa học viễn tưởng có thể bắt đầu từ sự kiện có thật; từ đó, nhà văn hình dung, tưởng tượng ra câu chuyện.

Ví dụ:

Từ việc bắt đầu có tàu ngầm thô sơ, Véc-nơ đã tưởng tượng ra con tàu No-ti-lớt (Nautilus) có đặc điểm như một tàu ngầm hiện đại.

c. Tình huống

Tình huống trong truyện khoa học viễn tưởng thường đột ngột, bất ngờ, có phần li kì, mạo hiểm,...

Ví dụ:

Tình huống trong văn bản Bạch tuộc (trích tiểu thuyết Hai vạn dặm dưới đáy biển) của Véc-nơ là khi tàu No-ti-lớt gặp đàn bạch tuộc khổng lồ và diễn biến của cuộc chiến đấu chống lại chúng.

d. Cốt truyện

Cốt truyện trong tác phẩm khoa học viễn tưởng thường gắn với các sự kiện khoa học và công nghệ; với những sự kiện “đi trước thời gian”, những tình huống táo bạo, bất ngờ;...

Ví dụ:

Cốt truyện của Hai vạn dặm dưới đáy biển là câu chuyện kể về hàng loạt sự kiện phiêu lưu, mạo hiểm của đoàn thủy thủ và những nhà khoa học trên tàu ngầm No-ti-lớt.

e. Nhân vật

Nhân vật trong truyện khoa học viễn tưởng thường là những con người thông thái (nhà khoa học, nhà phát minh, sáng chế,...) trong các lĩnh vực (đề tài) mà tác phẩm đề cập.

Ví dụ:

Các nhân vật trong Hai vạn dặm dưới đáy biển là Giáo sư A-rôn-nác (Aronnax) – người say mê khám phá sinh vật biển; thuyền trưởng Nê-mô (Nemo) – chủ nhân của con tàu bí ẩn No-ti-lớt;...

g. Bối cảnh

Bối cảnh trong truyện khoa học viễn tưởng thường gắn với đề tài của truyện.

Ví dụ:

Câu chuyện trong tiểu thuyết Hai vạn dặm dưới đáy biển diễn ra trong nhiều ngày, nhiều thời điểm, ở một không gian biển cả rộng lớn (hai vạn dặm), hoành tráng và bí hiểm.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

GV yêu cầu HS đọc ví dụ và trả lời câu hỏi

- Có mấy bạn nhỏ trong hình?

- Bạn nữ buộc tóc đứng vị trí thứ mấy trong hình?

- Qua ví dụ trên em hãy nêu khái niệm về số từ? Cho thêm ví dụ

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

HS thảo luận theo bàn trả lời các câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

HS báo cáo kết quả, nhận xét.

Bước 4: Kết luận, nhận định.

GV chốt và mở rộng kiến thức.

III. Số từ và phó từ

1. Số từ

a. Xét ví dụ

- Có ba bạn nhỏ trong hình

- Bạn nữ buộc tóc đứng thứ ba

→ ba bạn, thứ ba → là số từ

b. Kiến thức

- Khái niệm: là những từ chỉ số lượng hoặc thứ tự của sự vật.

- Về vị trí:

+ Khi biểu thị số lượng sự vật, số từ đứng trước danh từ: ba tầng, năm canh...

+ Khi biểu thị thứ tự, số từ  đứng sau danh từ: tầng ba, canh bốn…

- Ví dụ: “Canh bốn canh năm vừa chợp mắt

                Sao vàng năm cánh mộng hồn quanh”

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

GV đặt câu hỏi:

- Em hãy nêu khái niệm và cách phân loại phó từ

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

HS thảo luận theo bàn trả lời các câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

HS báo cáo kết quả, nhận xét.

Bước 4: Kết luận, nhận định.

GV chốt và mở rộng kiến thức về mẹo để xác định phó từ

2. Phó từ

- Khái niệm: là những từ chuyên đi kèm danh từ, động từ, tính từ hoặc đại từ để bổ sung các ý nghĩa cho danh từ, động từ, tính từ hoặc đại từ.

- Phân loại:

+ Phó từ đứng trước động từ, tính từ có tác dụng làm rõ nghĩa liên quan đến đặc điểm, hành động, trạng thái…

+ Phó từ đứng sau động từ, tính từ có tác dụng bổ sung nghĩa…