Danh pháp thay thế là gì/ tên thay thế là gì (chi tiết nhất)

Bài viết Danh pháp thay thế là gì/ tên thay thế là gì lớp 12 chi tiết nhất là kiến thức có trong chương trình Hóa học 12 giúp học sinh nắm vững kiến thức trọng tâm về Danh pháp thay thế là gì/ tên thay thế.

Danh pháp thay thế là gì/ tên thay thế là gì (chi tiết nhất)

1. Tên thay thế là gì?

- Tên thay thế (danh pháp thay thế) là tên tên gọi được hệ thống hóa theo quy tắc IUPAC.

- Tên thay thế được viết liền, không viết cách như tên gốc chức, chia thành ba phần: Tên phần thế (có thể không có) + Tên mạch carbon chính + Tên phần định chức

2. Kiến thức mở rộng Danh pháp thay thế là gì/ tên thay thế

2.1. Tên thay thế của một số hydrocarbon

a) Alkene

- Cách gọi tên:

+ Chọn mạch chính: mạch carbon dài nhất có nhiều nhánh nhất.

+ Đánh số mạch chính: từ phía phân nhánh sớm hơn.

+ Gọi tên: Số chỉ vị trí mạch nhánh - tên nhánh - tên alkane mạch chính

- Lưu ý:

+ Gọi tên mạch nhánh (tên nhóm alkyl) theo thứ tự vần chữ cái

+ Số chỉ vị trí nhánh nào đặt ngay trước gạch nối với tên nhánh đó.

VD: Gọi tên alkane sau:

+ Chọn mạch chính:

Mạch (a): 5C, 2 nhánh Þ Đúng

Mạch (b): 5C, 1 nhánh Þ Sai

+ Đánh số mạch chính: Số 1 từ phía bên phải vì phân nhánh sớm hơn bên trái

+ Gọi tên nhánh theo thứ tự chữ cái (nhánh ethyl trước nhánh methyl) sau đó đến tên mạch C chính rồi đến đuôi ane Þ 3-ethyl-2-methylpentane

b) Alkene

- Cách gọi tên:

+ Chọn mạch chính: mạch carbon dài nhất có chứa liên kết đôi và có nhiều nhánh nhất. + Đánh số mạch chính: từ phía gần liên kết đôi hơn.

+ Gọi tên: Số chỉ vị trí mạch nhánh - tên nhánh tên tiền tố (mạch chính) - số chỉ liên kết đôi – ene

- Lưu ý: + Gọi tên mạch nhánh (tên nhóm alkyl) theo thứ tự vần chữ cái. Số chỉ vị trí nhánh nào đặt ngay trước gạch nối với tên nhánh đó.

+ Khi mạch chính chỉ có 2 hoặc 3 nguyên tử C thì không cần ghi vị trí liên kết đôi.

VD: CH₂=CHCH₂CH₂CH₃ pent-1-ene

CH₂=C(CH₃)-CH₂CH₃ 2-methylbut-1-ene

2.2. Tên thay thế của một số dẫn xuất hydrocarbon

a) Aminie

- Tên của các amine đơn chức được gọi theo danh pháp thay thế:

Chú ý: sử dụng N làm chỉ số vị trí cho các nhóm thế liên kết với nguyên tử nitrogen ở amine bậc hai và amine bậc ba.

b) Alcohol

- Tên theo danh pháp thay thế của monoalcohol:

Tên hydrocarbon (bỏ e ở cuối) - vị trí nhóm (OH) - ol

- Ví dụ:

- Lưu ý:

+ Nếu nhóm – OH chỉ có một vị trí duy nhất thì không cần số chỉ vị trí nhóm – OH.

+ Mạch carbon được ưu tiên đánh số từ phía gần nhóm – OH hơn.

+ Nếu mạch carbon có nhánh thì cần thêm tên nhánh ở phía trước.

+ Nếu có nhiều nhóm – OH thì cần thêm độ bội (di, tri, …) trước “ol” và giữ nguyên tên hydrocarbon.

3. Bài tập minh họa Danh pháp thay thế là gì/ tên thay thế

Câu 1. Hydrocarbon X có công thức cấu tạo:

Danh pháp thay thế của X là

A. 2,3-dimethylpentane. 

B. 2,4-dimethylbutane.

C. 2,4-dimethylpentane.

D. 2,4-methylpentane.

Hướng dẫn giải

Đáp án đúng là: C

Danh pháp thay thế của X là 2,4-dimethylpentane.

Câu 2. Tên của alcohol có công thức cấu tạo:

A. isobutan-2-ol.

B. 2-methylbutan-2-ol.

C. 3-methylbutan-2-ol.

D. 2-methylbutan-3-ol.

Hướng dẫn giải

Đáp án đúng là: C

Đánh số từ đầu gần nhóm OH hơn, vậy alcohol trên có tên là 3-methylbutan-2-ol.

Câu 3. Sản phẩm chính thu được khi tách nước từ 3-methylbutan-2-ol là

A. 3-methylbut-1-ene.    

B. 2-methylbut-2-ene.

C. 3-methylbut-2-ene. 

D. 2-methylbut-3-ene.

Hướng dẫn giải

Đáp án đúng là: C

Sản phẩm chính thu được khi tách nước từ 3-methylbutan-2-ol là 3-methylbut-2-ene. 

CH₃ – CH(CH₃) – CH(OH) – CH₃ $\stackrel{H_{2}S{O}_4,t^{°}}{\to }$CH₃ – C(CH₃) = CH – CH₃ + H₂O

Câu 4. Bậc alcohol của 2-methylbutan-2-ol là

A. bậc IV.

B. bậc I.

C. bậc II.

D. bậc III.

Hướng dẫn giải

Đáp án đúng là: D

Bậc alcohol của 2-methylbutan-2-ol là bậc III vì nguyên tử carbon liên kết với nhóm –OH có bậc III.

Câu 5. Danh pháp IUPAC của dẫn xuất halogen có công thức cấu tạo ClCH₂CH(CH₃)CHClCH₃ là

A. 1,3-dichloro-2-methylbutane. 

B. 2,4-dichloro-3-methylbutane.

C. 1,3-dichloropentane.

D. 2,4-dichloro-2-methylbutane.

Hướng dẫn giải

Đáp án đúng là: A

Danh pháp IUPAC của dẫn xuất halogen có công thức cấu tạo ClCH₂CH(CH₃)CHClCH₃ là 1,3-dichloro-2-methylbutane. 

Câu 6. Tên quốc tế của hợp chất có công thức CH₃CH(C₂H₅)CH(OH)CH₃ là

A. 4-ethylpentan-2-ol.

B. 2-ethylbutan-3-ol.

C. 3-ethylhexan-5-ol.

D. 3-methylpentan-2-ol.

Hướng dẫn giải

Đáp án đúng là: D

Tên quốc tế của hợp chất có công thức CH₃CH(C₂H₅)CH(OH)CH₃ là 3-methylpentan-2-ol.

Câu 7. Alkane (CH₃)₂CH–CH₃ có tên theo danh pháp thay thế là

A. 2-methylpropane.

B. isobutane.

C. butane.

D. 2-methylbutane.

Hướng dẫn giải

Đáp án đúng là: A

Alkane (CH₃)₂CH–CH₃ có tên theo danh pháp thay thế là 2-methylpropane.

Câu 8. Công thức cấu tạo thu gọn của 2,3-dimethylbutane là

A. (CH₃)₂CH-CH(CH₃)₂.

B. (CH₃)₃C-C(CH₃)₃.

C. (CH₃)₂C-CH(CH₃)₂.

D. CH₃CH₂C(CH₃)₃.

Hướng dẫn giải

Đáp án đúng là: A

Công thức cấu tạo thu gọn của 2,3-dimethylbutane là (CH₃)₂CH-CH(CH₃)₂.

Câu 9. Alkene CH₃-CH=CH-CH₃ có tên là

A. 2-methylprop-2-ene. 

B. but-2-ene. 

C. but-1-ene.

D. but-3-ene.

Hướng dẫn giải

Đáp án đúng là: B

Alkene CH₃-CH=CH-CH₃ có tên là but-2-ene.

Câu 10. Alkyne CH₃-C≡C-CH₃ có tên gọi là

A. but-1-yne. 

B. but-2-yne.  

C. methylpropyne.   

D. meylbut-1-yne.

Hướng dẫn giải

Đáp án đúng là: B

Alkyne CH₃-C≡C-CH₃ có tên gọi là but-2-yne.

Câu 11. Alkyne dưới đây có tên gọi là

A. 3-methylpent-2-yne.

B. 2-methylhex-4-yne.

C. 4-methylhex-2-yne. 

D. 3-methylhex-4-yne.

Hướng dẫn giải

Đáp án đúng là: C

Alkyne trên có tên gọi là 4-methylhex-2-yne.   

Xem thêm các bài viết về định nghĩa & khái niệm môn Hóa học hay, chi tiết khác:

• Liên kết α-1,4-glycoside là gì

• Tên thông thường là gì

• Tên bán hệ thống là gì

• Thuốc thử Tollens là gì

• Tinh chế kim loại là gì

• Mạ điện là gì

---