(Siêu ngắn) Soạn bài Độc Tiểu Thanh kí - Kết nối tri thức

Bài viết soạn bài Độc Tiểu Thanh kí trang 17, 18, 19 siêu ngắn gọn sách Ngữ văn 11 Kết nối tri thức giúp học sinh lớp 11 dễ dàng soạn văn 11.

(Siêu ngắn) Soạn bài Độc Tiểu Thanh kí - Kết nối tri thức

A/ HƯỚNG DẪN SOẠN BÀI ĐỘC TIỂU THANH KÍ

* Trước khi đọc 

Câu hỏi 1 (trang 17 sgk Ngữ văn 11 Tập 2): Kể tên một vài tác phẩm văn chương Việt Nam viết về thân phận bất hạnh của người phụ nữ mà bạn biết.

Trả lời:

- Các tác phẩm văn chương Việt Nam viết về thân phận bất hạnh của người phụ nữ:

+ Truyện Kiều - Nguyễn Du.

+ Chuyện người con gái Nam Xương - Nguyễn Dữ.

+ Thơ của Hồ Xuân Hương: Tự tình; Bánh trôi nước;…

Câu hỏi 2 (trang 17 sgk Ngữ văn 11 Tập 2): Qua nhân vật Thúy Kiều, hãy chia sẻ cảm nghĩ của bạn về số phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến.

Trả lời:

Cảm nghĩ về số phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến:

- Người phụ nữ xinh đẹp, tài hoa thường phải chịu nhiều nỗi truân chuyên, cay đắng.

- Người phụ nữ không được học hành, thi cử.

- Người phụ nữ không được quyền quyết định cuộc đời, tình yêu đôi lứa....

* Đọc văn bản 

Gợi ý trả lời câu hỏi trong bài đọc:  

1. Theo dõi mạch cảm xúc của tác giả trong bài thơ.

Trả lời:

Mạch cảm xúc đi từ thực tại đến quá khứ; từ tình thương một người con gái đẹp, tài hoa đến thương cho muôn kiếp tài hoa; từ thương người, Nguyễn Du ngậm ngùi trong nỗi thương mình.

2. Chú ý sự đồng cảm với bi kịch của người phụ nữ và cảm thán về thân phận của chính mình.

Trả lời:

Sự đồng cảm của Nguyễn Du là từ thương kiếp người bạc mệnh, Nguyễn Du chuyển mạch đến thương mình. Câu hỏi hướng đến tương lai: Với nàng Tiểu Thanh ba trăm năm sau đã có Nguyễn Du thổn thức, không biết với bản thân mình, liệu ba trăm năm sau có ai biết đến mà cảm thông? 

* Sau khi đọc 

Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc:  

Câu 1 (trang 19 sgk Ngữ văn 11 Tập 2): Theo bạn, nội dung câu 1 và câu 2 của bài thơ có mối quan hệ logic với nhau như thế nào?

Trả lời:

- Nội dung: Nhắc cảnh Tây Hồ gắn với số phận Tiểu Thanh; mạch ý câu 1 nối tiếp câu 2.
- Cấu tứ: Quá khứ – hiện tại đan xen; từ cảnh đẹp phôi pha gợi nỗi xót thương cho kiếp tài hoa bạc mệnh; cảm xúc thế sự hòa cùng niềm thương cảm con người.

Câu 2. (trang 19 sgk Ngữ văn 11 Tập 2): Chỉ ra và nhận xét mối quan hệ về ý trong hai câu thực.

Trả lời:

- Đối ý:

Chi phấn// hữu thần// liên/ tử hậu

Văn chương// vô mệnh// lụy/ phần dư.

- Nhận xét:

+ Vế đầu của mỗi câu có biểu hiện đối lập (tương phản): son phấn thì có linh hồn còn văn chương thì không có thân mệnh.

+ Vế sau của mỗi câu có xu hướng thống nhất (tương thành): cả son phấn và văn chương đều phải chịu số phận oan khiên.

Câu 3. (trang 19 sgk Ngữ văn 11 Tập 2):  Phân tích những cảm xúc và suy ngẫm của tác giả được thể hiện qua hai câu luận.

Trả lời:

- Bi kịch của người tài hoa không do trời định mà do số phận con người tự gánh chịu; Nguyễn Du đặt mình cùng cảnh ngộ với “khách má hồng”.

- Nguyễn Du suy ngẫm về “hồng nhan đa truân”, “tài tử đa cùng”, coi mình là người trong cuộc, đồng cảm sâu sắc với số phận người phụ nữ.

- Trong xã hội phong kiến trọng nam khinh nữ, thái độ cảm thông ấy của Nguyễn Du rất đáng trân trọng, gợi nhiều suy nghĩ cho người đọc.

Câu 4 (trang 19 sgk Ngữ văn 11 Tập 2):  Chia sẻ suy nghĩ của bạn về tâm sự của Nguyễn Du ở hai câu kết.

Trả lời:

- Hai câu kết là câu hỏi tu từ, bộc lộ nỗi cô đơn và bi kịch tri âm của Nguyễn Du.

- Nhà thơ tự hỏi ba trăm năm sau có ai khóc, thấu hiểu mình không → khát vọng được cảm thông.

- Thể hiện ý thức sâu sắc về thân phận người nghệ sĩ: tài năng, nhân đạo nhưng dễ bị lãng quên.

- Qua đó cho thấy tấm lòng nhân ái và giá trị nhân văn bền vững trong thơ Nguyễn Du.

Câu 5 (trang 19 sgk Ngữ văn 11 Tập 2):  Qua bài thơ, tác giả đã khái quát về bi kịch chung của những người tài hoa, phong nhã trong xã hội phong kiến như thế nào?

Trả lời:

Bài Độc Tiểu Thanh kí đã thể hiện tiếng lòng của Nguyễn Du về thân phận con người, đặc biệt là thân phận người phụ nữ, của kẻ đa tài:

- Bài thơ có hai nhân vật: nhân vật trữ tình (Nguyễn Du) và Tiểu Thanh – đối tượng để tác giả gửi gắm cảm xúc, suy tư.

- Tiểu Thanh đại diện cho số phận hồng nhan tài hoa bạc mệnh; Nguyễn Du (Tố Như) là hiện thân của “tâm” và “tài”, đồng cảm sâu sắc với nàng.

- Tiểu Thanh tiêu biểu cho “hồng nhan đa truân”, Nguyễn Du cảm khái lẽ “tài tử đa cùng”; người tài thường chịu oan khiên do xã hội bất công.

- Qua bài thơ (cùng Truyện Kiều), Nguyễn Du khái quát bi kịch chung của cái đẹp và tài năng, thể hiện tư tưởng nhân đạo sâu sắc.

Câu 6 (trang 19 sgk Ngữ văn 11 Tập 2): Hãy tìm đọc và giới thiệu một vài tác phẩm viết về đề tài người phụ nữ của Nguyễn Du.

Trả lời:

Một số tác phẩm tìm đọc:  

- Chữ Hán: Điếu La Thành ca giả; Vọng phu thạch; Long Thành cầm giả ca; Dương Phi cố lí; Sở kiến hành;...

- Chữ Nôm: Văn tế sống hai cô gái Trường Lưu;...

* Kết nối đọc – viết

Bài tập (trang 19 sgk Ngữ văn 11 Tập 2): Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) so sánh nội dung hai câu luận của Độc Tiểu Thanh kí với nội dung 2 câu thơ trong Truyện Kiều.

Đau đớn thay phận đàn bà

Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung

* Hướng dẫn:  

- Hình thức:  

+ Viết thành 1 đoạn văn khoảng 150 chữ.

+ Diễn đạt mạch lạc, có dẫn chứng.

- Nội dung:  

+ So sánh điểm giống và khác giữa hai câu luận Độc Tiểu Thanh kí và hai câu thơ trong Truyện Kiều.

+ Làm rõ bi kịch hồng nhan – tài tử, thân phận con người tài hoa bạc mệnh và tư tưởng nhân đạo của Nguyễn Du.

+ Nêu nhận xét, đánh giá khái quát.

Đoạn văn tham khảo

Hai câu luận trong Độc Tiểu Thanh kí (“Cổ kim hận sự thiên nan vấn / Phong vận kì oan ngã tự cư”) và hai câu thơ trong Truyện Kiều (“Đau đớn thay phận đàn bà / Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung”) cùng gặp nhau ở tiếng nói xót thương sâu sắc cho thân phận con người, đặc biệt là người phụ nữ tài hoa bạc mệnh. Nếu trong Truyện Kiều, Nguyễn Du khái quát nỗi đau thành quy luật phổ quát của phận đàn bà – “bạc mệnh” như một lời chung cho muôn kiếp hồng nhan, thì ở Độc Tiểu Thanh kí, nhà thơ đi sâu vào bi kịch tinh thần của người nghệ sĩ: mối hận cổ kim khó hỏi trời và nỗi oan của kẻ phong nhã. Từ thương người, Nguyễn Du quay về tự thương mình, tự nhận cùng hội cùng thuyền với Tiểu Thanh. Cả hai văn bản đều toát lên tư tưởng nhân đạo sâu sắc và ý thức về bi kịch tài – mệnh trong xã hội cũ.

B/ HỌC TỐT BÀI ĐỘC TIỂU THANH KÍ

1. Nội dung chính văn bản Độc Tiểu Thanh kí

Nguyễn Du xót xa, thương cảm cho Tiểu Thanh - một hồng nhan bạc mệnh, một tài năng thi ca đoản mệnh, cho những kiếp hồng nhan đa truân, tài tử đa cùng nói chung. Với cảm hứng tự thương và sự tri âm sâu sắc, ông đã đặt vấn đề: quyền sống của người nghệ sĩ, sự cần thiết phải tôn vinh, trân trọng những người làm nên các giá trị văn hóa tinh thần.

2. Bố cục văn bản Độc Tiểu Thanh kí

Bố cục: 4 phần

- Hai câu đề: Nguyễn Du đọc phần dư cảo Tiểu Thanh để lạ.

- Hai câu thực: Số phận tài hoa bạc mệnh của nàng Tiểu Thanh.

- Hai câu luận: Nỗi thương cảm của Nguyễn Du dành cho nàng Tiểu Thanh.

- Hai câu kết: Thương xót Tiểu Thanh, Nguyễn Du thương cho số phận mình.

3. Tóm tắt văn bản Độc Tiểu Thanh kí

Bài thơ “Độc Tiểu Thanh kí” nhắc đến số phận bất hạnh của những người phụ nữ tài sắc. Nhà thơ xót xa cho những giá trị tinh thần bị chà đạp.

4. Nội dung, nghệ thuật của văn bản Độc Tiểu Thanh kí

- Nội dung:  Bài thơ “Độc Tiểu Thanh kí” thể hiện cảm xúc, suy tư của Nguyễn Du về số phận bất hạnh của người phụ nữ có tài văn chương trong xã hội phong kiến. Đồng thời, qua đó cũng thể hiện một phương diện quan trọng trong chủ nghĩa nhân đạo của Nguyễn Du: xót xa cho những giá trị tinh thần bị chà đạp

- Nghệ thuật:

+ Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật.

+ Nghệ thuật đối, câu hỏi tu từ.

+ Hình ảnh thơ hàm súc, giàu giá trị biểu tượng.

Bài giảng: Độc Tiểu Thanh kí - Cô Trang Thủy (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 11 Kết nối tri thức siêu ngắn, hay khác:

• Tác gia Nguyễn Du

• Thực hành tiếng Việt trang 20

• Viết văn bản thuyết minh về một tác phẩm văn học

• Giới thiệu về một tác phẩm văn học

• Củng cố, mở rộng trang 28

• Thực hành đọc: Chí khí anh hùng

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 11 hay khác:

• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn Chuyên đề Văn 11 Kết nối tri thức
• Giải lớp 11 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 11 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 11 Cánh diều (các môn học)

---