(Siêu ngắn) Soạn bài Cà Mau quê xứ - Kết nối tri thức

Bài viết soạn bài Cà Mau quê xứ trang 45, 46, 47, 48, 49, 50 siêu ngắn gọn sách Ngữ văn 11 Kết nối tri thức giúp học sinh lớp 11 dễ dàng soạn văn 11.

(Siêu ngắn) Soạn bài Cà Mau quê xứ - Kết nối tri thức

A/ HƯỚNG DẪN SOẠN VĂN BẢN CÀ MAU QUÊ XỨ

* Trước khi đọc 

Câu hỏi 1 (trang 45 sgk Ngữ văn 11 Tập 2) Ba tiếng “Mũi Cà Mau” gợi lên trong bạn những suy nghĩ, cảm xúc gì?

Trả lời:

Ba tiếng “Mũi Cà Mau” gợi trong mình cảm giác thiêng liêng về điểm tận cùng của Tổ quốc, nơi đất trời gặp biển cả. Đồng thời, cái tên ấy còn gợi vẻ đẹp hoang sơ, trù phú của thiên nhiên phương Nam và làm dâng lên niềm tự hào, yêu thương đối với quê hương đất nước.

Câu hỏi 2 (trang 45 sgk Ngữ văn 11 Tập 2) Bạn đã biết được gì về vùng đất Mũi Cà Mau (qua sách báo, phim ảnh và các phương tiện truyền thông,...)?

Trả lời:

- Mũi Cà Mau là điểm cực Nam của Tổ quốc, nơi đất liền vươn ra biển Đông và vịnh Thái Lan. Nổi tiếng với rừng ngập mặn rộng lớn, hệ sinh thái phong phú, đất bồi lấn ra biển hằng năm.

- Là vùng đất hoang sơ, trù phú, gắn với nghề biển, nuôi tôm, đời sống sông nước Nam Bộ. Có Khu du lịch – Vườn quốc gia Đất Mũi, cột mốc tọa độ quốc gia – biểu tượng chủ quyền.

- Gợi cảm xúc thiêng liêng, tự hào về biên cương và sức sống bền bỉ của con người phương Nam.

* Đọc văn bản 

Gợi ý trả lời câu hỏi trong bài đọc: 

1. Tác giả đến Mũi Cà Mau với mục đích gì?

Trả lời:

Mục đích: đi chơi, khám phá.

2. Chú ý những liên tưởng của tác giả về văn học.

Trả lời:

Những liên tưởng về các tác giả: Nguyễn Tuân, Anh Đức, Xuân Diệu.

3. Trạng thái tình cảm của tác giả và mọi người khi đến với Mũi Cà Mau.

Trả lời:

- Tác giả và anh bạn: cảm thấy bản thân mình như trở thành những kẻ nông nổi kì quặc.

- Mọi người: lạ lẫm, tò mò về mảnh đất này.

=> Họ đến đây với tâm thế để khám phá. Bởi vậy khi đến nơi, cảm xúc của họ được bộc lộ ra bằng hành động. 

4. Hình ảnh nhà thơ Nguyễn Bính xuất hiện trong liên tưởng góp phần tô đậm thêm tâm trạng gì của người viết?

Trả lời:

Tô đậm nỗi nhớ nhà của tác giả.

5. Từ “xứ” được nói ở đây có kết nối như thế nào với nhan đề?

Trả lời:

Từ “xứ” ở đây chỉ các địa điểm của mũi Cà Mau. 

6. Chú ý cái nhìn của người viết đối với những chi tiết thực của đời sống được ghi lại.

Trả lời:

- Cái nhìn gần gũi, chan chứa cảm xúc.

- Ghi chi tiết đời sống cụ thể nhưng không khô khan.

- Thể hiện sự trân trọng con người lao động.

- Gợi tình yêu với đất Mũi, niềm tự hào về cực Nam Tổ quốc.

7. Những khó khăn, bộn bề mà con người ở đất Mũi Cà Mau đã trải qua.

Trả lời:

Những con tôm bị ngạt thở vì sình lầy, những cây đước bị mọi người thi nhau đốn hạ đước để cho ra những vuông tôm sạch sẽ trong lành. 

8. Cách thể hiện cảm xúc của tác giả ở phần kết.

Trả lời:

Cách thể hiện cảm xúc: bộc lộ gián tiếp, không nói thẳng mà gửi qua hình ảnh “mắt tôi ướt cay nhòe”.

* Sau khi đọc 

Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc:  

Câu 1 (trang 50 sgk Ngữ văn 11 Tập 2) Tác giả có tâm thế như thế nào khi đến với Mũi Cà Mau? Tâm thế đó có ý nghĩa gì đối với người viết tản văn?

Trả lời:

- Tác giả đến với Mũi Cà Mau với tâm thế rất nhẹ nhàng: đi chơi.

- Với tác giả, tâm thế đó đánh thức khả năng khám phá vùng đất và con người nơi đây. Nó gợi lên trong lòng người viết những cảm xúc mới mẻ, những quan sát và suy ngẫm có chiều sâu.

Câu 2 (trang 50 sgk Ngữ văn 11 Tập 2) Tính chất tươi mới, sống động của thực tế đời sống con người vùng Đất Mũi được thể hiện qua những khung cảnh, nhân vật nào?

Trả lời:

Tính chất tươi mới, sống động của thực tế đời sống con người vùng Đất Mũi được thể hiện qua những khung cảnh, nhân vật như:

+ Anh bạn nhà văn Đất Mũi kể đã chứng kiến đủ kiểu xúc động của các vị khách khi đến đây.

+ Cảnh mấy anh em nhà báo cởi trần ngồi lai rai tại ngôi nhà số 1 của Đất Mũi, qua câu chuyện về những con người cụ thể, thêm thấu hiểu cung cách làm ăn và sinh sống của cư dân nơi đây.

+ Cảnh những người phụ nữ ngồi lột thịt ghẹ tại một cơ sở gia công thực phẩm của vợ chồng nhà anh Phúc, chị Tuyết – một bức tranh sinh động về lao động sản xuất của con người Đất Mũi.

+ Câu chuyện gay cấn một thời về sự lựa chọn giữa con tôm và cây đước, liên quan đến sinh mệnh chính trị của bao nhiêu người, được kể lại trong ngôi nhà của Phó Chủ tịch xã Đất Mũi Lê Hoàng Liêm.

Câu 3 (trang 50 sgk Ngữ văn 11 Tập 2) Đến với Mũi Cà Mau, tác giả liên tưởng đến những nhà thơ, nhà văn nào đã có duyên nợ với vùng đất này? Những liên tưởng đó có ý nghĩa gì?

Trả lời:

- Trước Cách mạng có Nguyễn Bính – nhà thơ lãng mạn từng đặt chân đến Mũi Cà Mau trong những chuyến “giang hồ”; nhà thơ tự nhận; trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ có Nguyễn Tuân với bài Khi nào Bắc Nam đã được thống nhất, anh sẽ vô thăm đâu trước hết?; Anh Đức có tập bút kí Bức thư Cà Mau; Xuân Diệu có bài thơ Mũi Cà Mau. Nhắc đến vùng đất này không thể không nhắc đến nhà văn Sơn Nam – một “pho từ điển” sống về Nam Bộ; Nguyễn Ngọc Tư – một nhà văn sống và viết ở Cà Mau.

- Những liên tưởng đó cho thấy, Mũi Cà Mau là miền đất khơi gợi nhiều cảm hứng sáng tạo cho các nhà văn, nhà thơ. Đến với Mũi Cà Mau cũng là đến với một “vùng văn chương”, vì thế, cầm bút viết về vùng đất này, tác giả không khỏi cảm thấy có những thách thức.

Câu 4 (trang 50 sgk Ngữ văn 11 Tập 2) Chất trữ tình được thể hiện như thế nào trong bài tản văn? 

Trả lời:

Chất trữ tình của bài tản văn khi được thể hiện trực tiếp (người viết tự bộc lộ cảm xúc), khi được thể hiện gián tiếp (những hình ảnh khách quan của cuộc sống có sức lay động tình cảm người đọc nhờ cách tái hiện của tác giả). Chất trữ tình hầu như có mặt từ đầu đến cuối văn bản, trở thành yếu tố nổi trội đúng với đặc trưng của tản văn.

Câu 5 (trang 50 sgk Ngữ văn 11 Tập 2) Dưới ngòi bút tác giả, sắc màu riêng của vùng Đất Mũi hiện lên như thế nào?

Trả lời:

Màu sắc riêng của Đất Mũi:

- Điều kiện tự nhiên:

+ Mũi Cà Mau chỉ là một doi đất con bằng phẳng hao hao một góc Gò Nổi miền Trung.

+ Cái nắng buổi trưa như “muốn khô quăn mấy đọt phù sa bên mỏm non sông”.

+ “Cảm giác về xứ thật chon von, khi được ngồi trong chính ngôi nhà cuối cùng của dải đất chữ S, ngôi nhà được đánh số 1 trong hộ khẩu”.

+ Với địa hình của một vùng hai phía đông tây đều giáp biển. Rừng đước là một phần không thể thiếu được trong bức tranh của Mũi Cà Mau.

- Con người:

+ Con người cần cù làm ăn, tận dụng sự ưu đãi của thiên nhiên để tạo ra đặc sản của vùng miền.

+ Con người lăn lộn, đấu tranh, thậm chí có khi phải trả giá cho hành động mưu sinh của mình. Sinh mệnh của con người gắn chặt với sự mất còn của rừng đước.

- Với những chi tiết sắc nét về thiên nhiên và con người được tái hiện bằng nghệ thuật tản văn, tác giả đã làm nổi bật bản sắc độc đáo của vùng Đất Mũi.

Câu 6 (trang 50 sgk Ngữ văn 11 Tập 2) Nêu nhận xét của bạn về cách sử dụng ngôn ngữ và các biện pháp tu từ trong tác phẩm.

Trả lời:

- Nhận xét cách sử dụng ngôn ngữ:

+ Sử dụng những từ ngữ mang màu sắc hiện đại: ổ cứng xúc cảm, xi đi, phai,...

+ Dùng từ láy tượng hình giàu sức gợi: chon von, lắt lẻo, cheo leo,...

+ Dùng từ ngữ địa phương Nam Bộ phù hợp với cách ăn nói của con người nơi đây: thiệt, xây chừng, dìa,...

+ Cách kết hợp từ độc đáo: giờ tới lượt bạn tôi gửi lại nơi này mấy đọt phù sa thơ kèm chút gió Lào cố quận.

+ Dùng phép chuyển nghĩa gợi liên tưởng bất ngờ.

+ Sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa để thổi hồn vào đối tượng được miêu tả.

* Kết nối đọc – viết

Bài tập (trang 50 sgk Ngữ văn 11 Tập 2): Từ ý của câu "Không có khói, mà sao bước chân lên tàu rời Mũi, mắt tôi chợt cay nhòe", hãy viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) nói về cảm xúc đối với Mũi Cà Mau.

* Hướng dẫn:  

- Hình thức: Viết một đoạn văn khoảng 150 chữ; diễn đạt mạch lạc, giàu cảm xúc; dùng ngôi thứ nhất; không tách đoạn; chính tả và dùng từ đúng.

- Nội dung: Trình bày cảm xúc của bản thân trước Mũi Cà Mau (thiên nhiên, con người, vùng đất); thể hiện sự xúc động, lưu luyến khi rời xa; có liên hệ từ câu văn đã cho.

Đoạn văn tham khảo:

Mũi Cà Mau không chỉ là điểm cuối của Tổ quốc mà còn là nơi chạm đến những rung động sâu kín trong lòng người. Đến đây, tôi cảm nhận rõ vẻ đẹp mộc mạc của thiên nhiên, sự chân chất của con người và nhịp sống bình dị giữa vùng đất bùn rừng sông nước. Từng hàng đước, con nước lên xuống, tiếng nói thân thương của người dân khiến tôi thấy gần gũi như đang trở về quê nhà. Nhưng khi bước chân lên tàu rời Mũi, lòng bỗng dâng lên một nỗi lưu luyến khó gọi thành tên. Không có khói mà mắt vẫn cay nhòe – đó là giọt nước mắt của tình yêu dành cho mảnh đất tận cùng Tổ quốc. Mũi Cà Mau để lại trong tôi không chỉ kỉ niệm, mà còn là niềm thương nhớ âm thầm, bền bỉ.

B/ HỌC TỐT VĂN BẢN CÀ MAU QUÊ XỨ

1. Nội dung chính văn bản Cà Mau quê xứ

Tác phẩm Cà Mau quê xứ được khắc họa chân thực về mảnh đất Cà Mau, phía cuối của hình chữ S Việt Nam, ông chủ yếu kể về chuyến đi trải nghiệm thực tế của mình, kể về khung cảnh thiên nhiên tươi đẹp và con người hiền lành nơi đây. Tác giả đã bộc lộ những cảm xúc, niềm mến thương nơi này qua từng nét viết. Khung cảnh ở Cà Mau được tác giả gợi ra qua những trang kí của Nguyễn Tuân, Anh Đức và Xuân Diệu. 

2. Bố cục văn bản Cà Mau quê xứ

Văn bản Cà Mau quê xứ gồm 3 phần:

- Phần 1: Từ đầu đến thơ thần với Cà Mau: Lúc tác giả đặt chân đến vùng đất Cà Mau

- Phần 2: Tiếp đến những thân được mới: Mô tả về khung cảnh và cuộc sống của những con người Cà Mau

- Phần 3: Còn lại: Tình cảm cảm xúc của tác giả

3. Tóm tắt văn bản Cà Mau quê xứ

Cà Mau - mảnh đất được nhà văn Trần Tuấn lựa chọn là mảnh đất sẽ đến thăm quan và khám phá, tất cả như ngoài sức tưởng tượng của ông một khung cảnh tuyệt đẹp và hài hòa giữa thiên nhiên và con người, để rồi sau chuyến đi đó, tác giả đã viết nên tác phẩm Cà Mau quê xứ. Đối với tác giả, đây là vùng đất luôn nằm trong trí tưởng tượng từ lâu của mình, tác giả đã ấp ủ nó chỉ chờ ngày được xách ba lô lên và đi. Để rồi khi thực sự được đến Cà Mau, tác giả yêu và đắm chìm trong cái khung cảnh và con người nơi đây.

4. Nội dung, nghệ thuật văn bản Cà Mau quê xứ

- Nội dung: khắc họa chân thực về mảnh đất Cà Mau. Qua đó bộc lộ những cảm xúc, niềm mến thương nơi này qua từng nét viết. 

- Nghệ thuật:

+ Viết dưới dạng nhật kí hành trình, kết hợp giữa tự sự (kể câu chuyện chuyến đi) và miêu tả cảnh quan, bộc lộ trực tiếp cảm xúc cá nhân.

+ Ngôn ngữ giản dị, đậm chất Nam Bộ.

+ Kết hợp sự liên tưởng văn học với góc nhìn đa chiều.

Bài giảng: Cà Mau quê xứ - Cô Trang Thủy (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 11 Kết nối tri thức siêu ngắn, hay khác:

• “Và tôi vẫn muốn mẹ...”

• Thực hành tiếng Việt trang 51

• Viết văn bản thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong đời sống xã hội

• Thảo luận, tranh luận về một vấn đề trong đời sống

• Củng cố, mở rộng trang 59

• Thực hành đọc: Cây diêm cuối cùng

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 11 hay khác:

• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn Chuyên đề Văn 11 Kết nối tri thức
• Giải lớp 11 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 11 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 11 Cánh diều (các môn học)

---