Soạn bài Nhân vật quan trọng - Kết nối tri thức

Khoác lác và ảo tưởng là những thói tật đáng cười, bởi chúng thể hiện sự thiếu trung thực và thiếu nhận thức đúng về bản thân. Người khoác lác thường thích phóng đại khả năng, thành tích của mình để gây chú ý hoặc muốn được người khác ngưỡng mộ. Trong khi đó, người sống ảo tưởng lại đánh giá quá cao bản thân, mơ tưởng viển vông mà không nhìn vào thực tế.

- Đối thoại xã giao thái quá của các nhân vật thể hiện sự giả tạo, khách sáo và nịnh nọt lẫn nhau.

Khơ-lét-xta-cốp thể hiện thái độ coi thường, khinh miệt những người dân bình thường. Hắn luôn tự đề cao và tô vẽ bản thân như một người có địa vị, quyền lực và danh tiếng lớn. Qua đó, nhân vật bộc lộ tính cách kiêu ngạo, háo danh và thích khoe khoang.

- Trong lúc khoác lác, Khơ-lét-xta-cốp đã vô tình để lộ mình chỉ là một viên chức nhỏ bé ở thủ đô.

- Hắn kể về công việc sao chép giấy tờ và cuộc sống bình thường của mình một cách thiếu cẩn trọng.

- Chi tiết này cho thấy nhân vật càng nói càng mất kiểm soát vì quá say mê với vai diễn “quan lớn”.

- Việc Khơ-lét-xta-cốp gắn tên tuổi Pu-skin với thể loại “ca kịch vui” cho thấy sự hiểu biết lệch lạc và hời hợt của hắn về văn chương. Nhân vật cố tình nhắc đến những tên tuổi nổi tiếng để tạo vẻ mình là người có học thức và quan hệ rộng.

- Khơ-lét-xta-cốp đã nhận bừa mình là tác giả của nhiều tác phẩm nổi tiếng.

- Hắn còn nói sai, nói lẫn lộn về các nhà văn và tác phẩm văn học.

- Qua đó, tác giả cho thấy nhân vật thực chất hiểu biết rất nông cạn nhưng lại thích khoe khoang, huênh hoang.

Những lời thoại tố cáo lẫn nhau đã làm lộ rõ bản chất xấu xa của các quan chức trong thị trấn.

Qua lời khoác lác của Khơ-lét-xta-cốp, có thể thấy giới thượng lưu thường quan tâm đến những buổi tiệc tùng, khiêu vũ và ăn chơi xa hoa. Họ đặc biệt coi trọng danh tiếng, địa vị và các mối quan hệ xã hội.

Khơ-lét-xta-cốp càng nói càng hăng vì thấy mọi người hoàn toàn tin tưởng và kính sợ mình. Sự tâng bốc và xu nịnh của đám quan chức khiến hắn càng đắc ý, tự cao. Vì quá say mê với những lời khoác lác của bản thân, hắn dần mất kiểm soát và bịa đặt ngày càng quá mức.

- Trong thực tế, Khơ-lét-xta-cốp chỉ là một viên chức nhỏ nghèo túng, nợ nần, phải sống chật vật trong quán trọ và không có tiền trả chi phí ăn ở.

- Tuy nhiên, trong đoạn trích, hắn lại khoe mình là người quyền lực, giàu sang, có quan hệ rộng với giới quý tộc và thường sống trong cảnh xa hoa nơi thủ đô.

- Sự đối lập hoàn toàn giữa thân phận thật tầm thường với những lời khoác lác quá mức đã làm cho nhân vật trở nên lố bịch và đáng cười.

- Nhân vật còn đáng cười ở chỗ càng nói càng bịa đặt vô lí nhưng vẫn tỏ ra rất tự tin, huênh hoang và thích được người khác tung hô.

- Qua nhân vật Khơ-lét-xta-cốp, tác giả đã châm biếm thói háo danh, khoác lác và sự giả dối trong xã hội đương thời.

- Thị trưởng cùng viên kiểm học Lu-ca Lu-kích và trưởng viện tế bần Ác-tê-mi Phi-líp-pô-vích đều tỏ ra sợ hãi, kính nể và ra sức xu nịnh Khơ-lét-xta-cốp.

- Họ chăm chú lắng nghe, liên tục tâng bốc và hoàn toàn tin vào những lời khoác lác của hắn. Các nhân vật này còn tỏ ra lo lắng, dè chừng trước những lời ra oai và tự đề cao của Khơ-lét-xta-cốp.

- Sở dĩ họ có thái độ như vậy vì họ tưởng Khơ-lét-xta-cốp là quan thanh tra cấp cao từ thủ đô đến kiểm tra.

- Đồng thời, do bản thân đều có nhiều sai phạm nên họ sợ bị phát hiện và tìm cách lấy lòng “quan lớn” để bảo vệ lợi ích của mình.

- An-na An-đrê-ép-na và Ma-ri-a An-tô-nốp-na, vợ và con gái thị trưởng, vốn là những kẻ đầu óc rỗng tuếch, dài các rỗm, học đòi làm sang, muốn được kết thân với người quyền thế trong giới thượng lưu ở thủ đô.

- Ngay từ đầu lớp kịch Nhân vật quan trọng, An-na An-đrê-ép-na và Ma-ri-a An-tô-nốp-na đã không chỉ đóng vai trò những nhân vật phụ hoạ gây cười, mà còn trở thành nguồn cảm hứng cho Khơ-lét-xta-cốp khoe mẽ, khoác lác (tiền đề cho việc Khơ-lét-xta-cốp tán tỉnh cả hai trong hồi kịch sau).

- Lời thoại của An-na An-đrê-ép-na ở phần đầu đoạn trích chủ yếu là những lời đưa đẩy, nịnh nọt, tạo cảm hứng cho Khơ-lét-xta-cốp khoe mẽ, khoác lác, đồng thời bộc lộ chính sự giả tạo và đớn hèn của mình. Cho đến khi bị Ma-ri-a An-tô-nốp-na xen vào “Kìa, mẹ ơi, cuốn ấy có ghi rõ tên tác giả là Da-gốt-xkin cơ mà!”, An-na An-đrê-ép-na quay sang mắng át đi, bộc lộ bản chất thô lỗ, tâm thế đua tranh với cả con gái mình. Và khi Khơ-lét-xta-cốp thanh minh, bà ta phụ hoạ để tiếp tục nịnh nọt, lấy lòng “nhân vật quan trọng” được đà tiếp tục khoác lác như không hề có chuyện gì xảy ra.

- Những gì An-na An-đrê-ép-na và Ma-ri-a An-tô-nốp-na thể hiện trong lớp kịch này là tiền đề cho việc Khơ-lét-xta-cốp tỏ tình với cả hai mẹ con, thậm chí gây ra xung đột giữa hai mẹ con ở lớp kịch XII – XIV hồi IV của vở kịch. Việc vợ chồng thị trưởng gả con gái cho Khơ-lét-xta-cốp (ngay trước khi hắn cao chạy xa bay ở lớp XV – XVI hồi IV) đẩy ảo tưởng của cả gia đình lên tới đỉnh điểm ở lớp I – VII hồi V, ngay trước khi chân tướng Khơ-lét-xta-cốp bị vạch trần, ảo mộng tan vỡ trong nỗi khiếp sợ quả báo kết thúc vở kịch.

- Các thủ pháp trào phúng được sử dụng trong đoạn trích

+ Tác giả đã xây dựng tình huống hiểu lầm khi mọi người nhầm Khơ-lét-xta-cốp là quan thanh tra cấp cao từ thủ đô đến.

+ Tác giả sử dụng thủ pháp phóng đại qua những lời khoác lác quá mức của Khơ-lét-xta-cốp và thái độ sợ hãi, nịnh nọt thái quá của đám quan chức.

+ Tác giả tạo ra sự tương phản gây cười giữa thân phận thật nghèo túng, tầm thường của Khơ-lét-xta-cốp với hình ảnh “quan lớn” đầy quyền lực mà hắn tự dựng lên.

+ Ngôn ngữ đối thoại mang đậm tính trào phúng với kiểu nói quá, nói hớ, khoe khoang và những màn tố cáo lẫn nhau giữa các nhân vật.

- Phân tích một thủ pháp trào phúng nổi bật

+ Thủ pháp trào phúng nổi bật nhất trong đoạn trích là xây dựng tình huống hiểu lầm.

+ Vì nhầm Khơ-lét-xta-cốp là quan thanh tra, các quan chức trong thị trấn đều hoảng sợ, tìm mọi cách lấy lòng và che giấu sai phạm của mình.

+ Chính sự hiểu lầm ấy đã tạo cơ hội cho Khơ-lét-xta-cốp tha hồ khoác lác, ra oai và lừa bịp mọi người.

+ Tiếng cười trào phúng được tạo nên từ sự đối lập giữa thân phận thật nhỏ bé của Khơ-lét-xta-cốp với vẻ oai phong giả tạo mà hắn thể hiện.

+ Qua thủ pháp này, tác giả đã châm biếm sâu cay sự giả dối, háo danh và thói xu nịnh của tầng lớp quan chức trong xã hội Nga đương thời.

- Kết cấu hài kịch Quan thanh tra:

+ Mở đầu: Thị trưởng thông báo về việc quan thanh tra có thể đã tới thị trấn và nỗi lo sợ của cả đám quan chức trước tin này (hồi I).

+ Thắt nút: Đám quan chức nhận lầm Khơ-lét-xta-cốp là quan thanh tra (hồi II). 125 Da thinii chiaseiali

+ Triển khai: Khơ-lét-xta-cốp hồn nhiên nhập vai quan thanh tra (hồi III); Khơ-lét-xta-cốp thoạt đầu còn sượng sùng vay tiền đám quan chức, tiến tới đòi hỏi, quát nạt để ăn hối lộ công khai cả của người bị hiếp đáp, tận dụng cơ hội để tán tỉnh cả vợ lẫn con gái thị trưởng, cầu hôn với con gái thị trưởng, rồi cao chạy xa bay (hồi IV).

+ Đỉnh điểm: Thị trưởng vênh váo, ra oai với đám dưới quyền, say sưa trong ảo tưởng con gái mình sẽ kết hôn với "quan lớn" thanh tra (lớp 1 - VII hồi V).

+ Kết thúc: Chủ sự bưu vụ đọc trộm thư, phát hiện ra Khơ-lét-xta-cốp không phải là quan thanh tra, một viên hiến binh thình lình xuất hiện, tuyên bố: quan thanh tra đích thực vừa mới đến thành phố; cả bọn “cứng người như hoá thành đá" (lớp VIII – lớp Câm hi V).

- Xung đột chính trong hài kịch Quan thanh tra là mâu thuẫn giữa những toan tính, ảo tưởng trong cuộc sống tệ hại, trống rỗng của các nhân vật với ý thức về một cuộc sống cần phải có cho ra cuộc sống con người. Hình tượng một quan thanh tra đích thực xuất hiện như sự báo ứng ở cuối vở kịch là lời cảnh báo không chỉ với những mưu mô, toan tính của đám quan chức, trưởng giả trong thị trấn, mà còn đối với cả thói lấy ảo tưởng lấp đầy cuộc sống trống rỗng, tệ hại của Khơ-lét-xta-cốp.

- Nét đặc sắc của kết cấu và xung đột trong hài kịch Quan thanh tra là tổ chức vở kịch sao cho thói khoác lác, ảo tưởng của Khơ-lét-xta-cốp (xuất hiện chỉ từ hồi lI, biến mất ở cuối hồi IV) trở thành điểm hội tụ tất cả những sự tệ hại trong cuộc sống của toàn bộ đám quan chức, trưởng giả trong thị trấn. Nỗi sợ quan thanh tra đích thực như một sự báo ứng tất yếu của ý thức về chuẩn mực cuộc sống con người, cũng là lời cảnh báo cho cả Khơ-lét-xta-cốp, cho dù hắn sớm lo, bỏ trốn, vẫn không thể thoát được.

- “Thói Khơ-lét-xta-cốp” bắt nguồn từ tâm lí háo danh, thích được người khác ngưỡng mộ và đề cao bản thân. Khi không tự tin vào giá trị thật của mình, con người dễ dùng lời nói khoác lác để che giấu sự tầm thường và tạo ra một hình ảnh tốt đẹp hơn trong mắt người khác. Bên cạnh đó, lối sống sính hình thức, chạy theo hư danh và sự xu nịnh trong xã hội cũng góp phần làm cho kiểu người như Khơ-lét-xta-cốp xuất hiện.

- “Thói Khơ-lét-xta-cốp” có thể gây ra nhiều hậu quả tiêu cực. Nó khiến con người trở nên giả dối, mất lòng tin và bị người khác xem thường khi sự thật bị phơi bày. Thói khoác lác còn làm con người sống xa rời thực tế, chỉ quan tâm đến vẻ hào nhoáng bên ngoài mà quên đi giá trị thật của bản thân. Nếu lan rộng trong xã hội, nó sẽ làm cho các mối quan hệ trở nên giả tạo, con người đối xử với nhau bằng sự vụ lợi và nịnh bợ.

- Em đồng tình với nhận định của Gô-gôn: “ít ai tránh được việc trở nên giống Khơ-lét-xta-cốp, dù chỉ một lần trong đời”. Trong cuộc sống, đôi khi con người cũng muốn được chú ý, được người khác coi trọng nên có lúc nói quá hoặc thể hiện bản thân quá mức. Tuy nhiên, nếu không biết điểm dừng, con người sẽ dễ rơi vào thói khoác lác và sống giả tạo giống Khơ-lét-xta-cốp. Vì vậy, mỗi người cần sống trung thực, khiêm tốn và biết nhìn nhận đúng giá trị của bản thân.

“Thói Khơ-lét-xta-cốp” là thói khoác lác, háo danh, thích phô trương và sống giả tạo để được người khác ngưỡng mộ. Đây là một thói xấu không chỉ tồn tại trong xã hội xưa mà đến nay vẫn còn xuất hiện trong cuộc sống hiện đại. Để khắc phục “thói Khơ-lét-xta-cốp”, trước hết mỗi người cần sống trung thực và biết nhìn nhận đúng giá trị của bản thân. Con người không nên vì muốn được chú ý hay đề cao mà phóng đại khả năng, địa vị hoặc những điều mình không có thật. Bên cạnh đó, mỗi người cũng cần rèn luyện đức tính khiêm tốn, bởi người có năng lực thật sự thường không cần khoe khoang mà vẫn được người khác tôn trọng. Gia đình và nhà trường cũng cần giáo dục con người lối sống chân thành, giản dị, biết coi trọng giá trị thực hơn vẻ hào nhoáng bên ngoài. Ngoài ra, xã hội cần phê phán những biểu hiện sống giả tạo, sính hình thức và chạy theo hư danh để hạn chế sự lan rộng của thói xấu này. Trong thời đại mạng xã hội phát triển mạnh mẽ hiện nay, nhiều người dễ rơi vào tâm lí thích “đánh bóng” bản thân để được chú ý, vì vậy việc sống thật với chính mình càng trở nên quan trọng hơn. Chỉ khi biết sống trung thực, khiêm tốn và chân thành, con người mới có thể xây dựng được những giá trị bền vững và nhận được sự tôn trọng thật sự từ người khác.