Phân biệt biện pháp tu từ điệp ngữ và lặp cấu trúc (bài tập có giải chi tiết)

Bài viết Phân biệt biện pháp tu từ điệp ngữ và biện pháp tu từ lặp cấu trúc với bài tập có lời giải chi tiết nhất giúp học sinh nắm vững sự khác nhau giữa biện pháp tu từ điệp ngữ và biện pháp tu từ lặp cấu trúc. Mời các bạn đón đọc:

Phân biệt biện pháp tu từ điệp ngữ và lặp cấu trúc (bài tập có giải chi tiết)

I. Biện pháp tu từ điệp ngữ là gì?

1. Khái niệm:

- Điệp ngữ là biện pháp tu từ lặp lại có chủ ý một từ ngữ, một cụm từ hoặc một cấu trúc câu nhiều lần trong một câu hoặc trong các câu liên tiếp, nhằm nhấn mạnh ý, tăng tính biểu cảm, gợi cảm xúc, tạo nhịp điệu cho lời văn, lời thơ, làm nổi bật tư tưởng, tình cảm của người nói, người viết.

2. Ví dụ về biện pháp tu từ điệp ngữ:

- Ví dụ 1:

“Tre xung phong vào xe tăng đại bác.

Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh.”

→ Từ “tre” được lặp lại nhằm nhấn mạnh hình ảnh cây tre gắn bó với cuộc sống và tinh thần chiến đấu của dân tộc.

- Ví dụ 2:

“Học để biết,

Học để làm người,

Học để sống tốt hơn.”

→ Cấu trúc “Học để…” được lặp lại nhằm làm rõ vai trò của việc học.

3. Phân loại

Điệp ngữ được chia làm 3 loại:

- Điệp nối tiếp

+ Điệp nối tiếp là dạng điệp mà trong đó các từ ngữ, cụm từ được lặp lại đứng nối tiếp nhau trong câu. Tác dụng thường là nhằm tạo sự mới mẻ, tăng tiến, liền mạch.

+ Ví dụ cho điệp nối tiếp:

“Anh đã tìm em rất lâu, rồi rất lâu

Thương em, thương em, anh thương em biết mấy”

(Phạm Tiến Duật)

- Điệp ngắt quãng

+ Điệp ngắt quãng là biện pháp dùng các từ ngữ lặp giãn cách nhau, có thể là cách nhau trong 1 câu văn hoặc cách nhau trong 2, 3 câu thơ của một khổ thơ.

+ Ví dụ về điệp ngắt quãng:

“Ta làm 1 con chim hót

Ta làm 1 cành hoa

Ta nhập vào hòa ca

Một nốt trầm xao xuyến”.

(Thanh Hải)

- Điệp vòng (điệp chuyển tiếp)

+ Điệp vòng có thể hiểu là các từ ngữ, cụm từ ở cuối câu văn hoặc câu thơ trước được lặp lại ở đầu câu thơ, câu văn tiếp theo sau tạo sự chuyển tiếp, gây một cảm xúc dạt dào cho người đọc, người nghe.

+ Ví dụ về phép điệp chuyển tiếp:

Thấy xanh xanh chỉ những mấy ngàn dâu.

Ngàn dâu xanh kia ngắt một màu,

Lòng chàng ý thiếp thì ai sầu hơn ai?

(Chinh Phụ ngâm – Đặng Trần Côn và Đoàn Thị Điểm)

II. Biện pháp tu từ lặp cấu trúc là gì?

1. Khái niệm:

- Lặp cấu trúc (còn gọi là lặp cú pháp, điệp cú pháp) là biện pháp tu từ trong đó một cụm từ hoặc cụm câu được lặp lại nhiều lần, có thể giữ nguyên hoặc biến đổi một phần, nhằm nhấn mạnh nội dung tư tưởng, tạo sự cân đối, nhịp điệu cho câu văn, làm cho lời văn mạch lạc, liên kết, giàu sức biểu cảm.

2. Ví dụ về biện pháp tu từ lặp cấu trúc:

- Ví dụ 1 (lặp cấu trúc hoàn toàn):

“Học để biết,

Học để làm,

Học để chung sống.”

→ Lặp lại cấu trúc “Học để + động từ” nhằm nhấn mạnh mục đích của việc học.

- Ví dụ 2 (lặp cấu trúc có biến đổi):

“Khi đất nước cần, thanh niên sẵn sàng ra trận.

Khi Tổ quốc gọi, thanh niên không ngại hi sinh.”

→ Cấu trúc “Khi…, thanh niên…” được lặp lại, nhưng nội dung cụ thể có biến đổi.

- Ví dụ 3:

“Muốn thành công, con người phải kiên trì.

Muốn trưởng thành, con người phải biết vượt qua thử thách.”

→ Lặp cấu trúc “Muốn…, con người phải…” giúp lập luận chặt chẽ, rõ ý.

3. Phân loại:

Biện pháp tu từ lặp cấu trúc thường được phân loại theo mức độ lặp:

- Lặp cấu trúc hoàn toàn: Các câu, cụm từ giống nhau hoàn toàn về mặt cấu trúc cú pháp, chỉ thay đổi nội dung từ ngữ bên trong.

Ví dụ:

“Em yêu trường học của em.

Em yêu thầy cô của em.”

→ Cấu trúc: Chủ ngữ + động từ + bổ ngữ được lặp lại hoàn toàn.

- Lặp cấu trúc không hoàn toàn: Cấu trúc câu được giữ khung chính, nhưng có thêm, bớt hoặc thay đổi một số thành phần.

Ví dụ:

“Không có kỉ luật, tập thể sẽ rời rạc.

Không có trách nhiệm, xã hội sẽ khó phát triển.”

→ Lặp cấu trúc “Không có…, … sẽ …”, có biến đổi về thành phần sau.

- Lặp cấu trúc song song (đối xứng): Các câu hoặc vế câu song hành về mặt cú pháp, tạo cảm giác cân đối, hài hòa.

Ví dụ:

“Người có ý chí thì không sợ khó khăn,

Người thiếu quyết tâm thì dễ dàng bỏ cuộc.”

→ Hai vế câu song song về cấu trúc, làm nổi bật sự đối lập ý nghĩa.

III. Phân biệt biện pháp tu từ điệp ngữ và biện pháp tu từ lặp cấu trúc

Phân biệt biện pháp tu từ điệp ngữ và biện pháp tu từ lặp cấu trúc:

* Cách 1: Phân biệt theo đối tượng được lặp

Tiêu chí	Điệp ngữ	Lặp cấu trúc
Đối tượng lặp	Từ, cụm từ cụ thể	Khung cấu tạo câu / mô hình cú pháp
Cái được giữ nguyên	Từ ngữ giống hệt nhau	Trật tự, kiểu câu, quan hệ ngữ pháp
Bản chất	Lặp về từ vựng	Lặp về ngữ pháp – cú pháp

Ví dụ điệp ngữ:

“Tre xung phong vào xe tăng đại bác.

Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh.”

→ Lặp từ “tre” → điệp ngữ.

- Ví dụ lặp cấu trúc:

“Muốn thành công, con người phải kiên trì.

Muốn trưởng thành, con người phải vượt qua thử thách.”

→ Lặp khung “Muốn…, con người phải…” → lặp cấu trúc

* Cách 2: Phân biệt theo mức độ giống nhau của câu

Tiêu chí	Điệp ngữ	Lặp cấu trúc
Có thể giống toàn câu không?	Có thể không giống toàn câu, chỉ cần lặp từ	Các câu giống nhau về kiểu cấu tạo
Có thể thay từ khác không?	Không (phải giữ nguyên từ)	Có (từ có thể khác)

- Ví dụ điệp ngữ (chỉ lặp từ): “Vì dân, vì nước, vì tương lai của đất nước…” → Lặp từ “vì”, cấu trúc sau mỗi lần lặp không nhất thiết giống nhau.

- Ví dụ lặp cấu trúc (không lặp từ):

“Không có kỉ luật, tập thể sẽ rời rạc.

Không có trách nhiệm, xã hội khó phát triển.”

→ Không lặp từ “tập thể/xã hội” nhưng vẫn lặp cấu trúc “Không có…, … sẽ …”

* Cách 3: Phân biệt theo dấu hiệu nhận diện nhanh khi làm bài

- Gạch chân từ ngữ

+ Nếu thấy từ/cụm từ giống hệt nhau → điệp ngữ

+ Nếu không thấy từ giống nhau nhưng câu vẫn có mô hình cụm từ, cấu trúc câu có liên kết gần gũi → lặp cấu trúc

Ví dụ:

“Học để biết.

Học để làm.

Học để chung sống.”

→ Gạch chân thấy “Học để” lặp → Điệp ngữ, đồng thời là lặp cấu trúc.

- Trường hợp này có thể kết hợp hai biện pháp, nhưng nếu phải chọn chủ yếu → lặp cấu trúc.

* Cách 4: Phân biệt theo tác dụng biểu đạt chính

Điệp ngữ	Lặp cấu trúc
Nhấn mạnh ý, cảm xúc	Tổ chức lập luận mạch lạc
Tạo âm hưởng, nhịp điệu	Tạo sự cân đối, song hành
Thường gặp trong thơ, văn biểu cảm	Thường gặp trong nghị luận, diễn văn

+ Ví dụ điệp ngữ (biểu cảm): “Nhớ làng, nhớ nước, nhớ những ngày gian khó…”

+ Ví dụ lặp cấu trúc (nghị luận):

“Có học mới hiểu biết.

Có học mới làm chủ tương lai.”

IV. Bài tập minh họa

Bài tập 1

Xác định biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn sau:

a. Vì dân, vì nước, vì tương lai của đất nước, chúng ta phải không ngừng phấn đấu.

b. Muốn thành công, con người phải kiên trì.

Muốn trưởng thành, con người phải biết vượt qua thử thách.

c. Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh.

d. Không có kỉ luật, tập thể sẽ rời rạc.

Không có trách nhiệm, xã hội khó phát triển.

Đáp án:

a.

– Biện pháp tu từ: Điệp ngữ

– Căn cứ: Lặp lại cụm từ “vì”.

– Tác dụng: Nhấn mạnh mục đích cao cả của hành động.

b.

– Biện pháp tu từ: Lặp cấu trúc

– Căn cứ: Lặp khung câu “Muốn…, con người phải…”.

– Tác dụng: Làm lập luận mạch lạc, rõ ý.

c.

– Biện pháp tu từ: Điệp ngữ

– Căn cứ: Lặp từ “giữ”.

– Tác dụng: Nhấn mạnh vai trò của tre.

d.

– Biện pháp tu từ: Lặp cấu trúc

– Căn cứ: Lặp khung “Không có…, … sẽ …”.

– Tác dụng: Tăng tính thuyết phục cho lập luận.

Bài tập 2

Chỉ rõ và nêu tác dụng của biện pháp tu từ điệp cấu trúc được sử dụng trong đoạn thơ dưới đây

a. Một bếp lửa chờn vờn sương sớm

Một bếp lửa ấp iu nồng đượm

Cháu thương bà biết mấy nắng mưa

b. Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của Pháp hơn tám mươi năm nay, một dân tộc đã gan góc đứng về phía Đồng minh chống phát xít mấy năm nay, dân tộc đó phải được tự do! Dân tộc đó phải được độc lập!

Đáp án:

a. Điệp cấu trúc là “một bếp lửa” và được sử dụng để nói về nỗi nhớ của cháu về người bà và kỉ niệm bên bếp lửa ấm áp của tuổi thơ.

b. Trong đoạn văn này, “một dân tộc” được điệp lại hai lần để khẳng định tinh thần quyết tâm chiến đấu vì tổ quốc, vì dân tộc và “phải được độc lập” để thể hiện ý chỉ kiến cường không chịu khuất phục để giành độc lập, loại bỏ kẻ xâm lược ra khỏi lãnh thổ nước ta.

Bài tập 3

Xác định và nêu tác dụng của biện pháp lặp cấu trúc trong đoạn văn sau.

“Vĩ đại, ngay từ khi ra đời, Đảng đã khơi đúng mạch nguồn của dân tộc Việt Nam! Vĩ đại, bởi lợi ích của Đảng không ngoài lợi ích của nhân dân và đất nước! Vĩ đại, bởi người Cộng sản chấp nhận hy sinh trước, hưởng thụ sau! Vĩ đại, bởi sự dũng cảm chỉ ra sai lầm, khiếm khuyết và thẳng thắn nhận trách nhiệm về mình, quyết tâm sửa chữa, khắc phục! Vĩ đại, bởi Đảng biết điều chỉnh, bổ sung kịp thời đường lối, chủ trương, chính sách hợp lòng dân – ý Đảng!...”.

(Trích Báo cáo viên)

Đáp án:

- Biện pháp lặp cấu trúc của đoạn văn trên thể hiện ở từ “Vĩ đại, bởi”, bằng biện pháp này, tác giả lần lượt đã đưa ra các luận cứ để chứng minh cho kết luận: Đảng vĩ đại. Các luận cứ đó là: mục tiêu của Đảng vì lợi ích của nhân dân và đất nước, đảng viên hy sinh trước hưởng thụ sau, Đảng dũng cảm chỉ ra và thẳng thắn nhận, quyết tâm sửa chữa khuyết điểm, Đảng biết làm vừa lòng dân khi biết điều chỉnh, bổ sung đường lối, chủ trương, chính sách phù hợp.

Bài tập 4

Phân tích mục đích của tác giả khi sử dụng phép lặp cấu trúc trong đoạn văn dưới đây.

Nếu bạn không thể là một cây thông trên đỉnh đồi,

Hãy là một bụi rậm trong thung lũng, nhưng

Hãy là bụi rậm nhỏ nhắn nhưng rắn rỏi nhất quả đồi,

Hãy là một bụi cây nhỏ nếu bạn không thể là một cây lớn.

Nếu bạn không thể là một bụi cây, hãy là một bụi cỏ,

Làm cho con đường hạnh phúc hơn.

Nếu bạn không thể là một con cá muskie, hãy chỉ là một con cá vược,

Nhưng hãy là con cá vược nổi bật nhất trong hồ.

Tất cả chúng ta không thể là thuyền trưởng, nhưng có thể làm thủy thủ,

Có một thứ dành cho tất cả,

Có việc lớn và cũng có việc nhỏ,

Và việc nên làm chính là việc gần ta.

Nếu bạn không thể là quốc lộ, hãy là một con đường mòn nhỏ.

Nếu bạn không thể là mặt trời, hãy là một vì sao.

Điều quan trọng không nằm ở chỗ quy mô bạn thành hay bại,

Dù bạn là gì, hãy là cái tốt nhất.

(Douglas Mallock - “Dù bạn là gì đi nữa, hãy là cái tốt nhất”, sách Dám thất bại của Billi P.S. Lim, Nxb Trẻ, Hà Nội, 2005, tr. 136 – 137)

Đáp án:

Tác dụng của phép lặp cấu trúc: Nếu không thể là…hãy là…

Tạo nhịp điệu cho bài thơ đồng thời nhấn mạnh thông điệp tác giả muốn truyền tải. Nếu chúng ta không thể thành công lớn lao, vĩ đại thì hãy làm thật tốt những việc nhỏ bé xung quanh mình. Không quan trọng thành công chúng ta lớn đến đâu, chúng ta đạt được những thành tựu rực rỡ như thế nào nhưng phải làm hết sức và kết quả mang lại chính là kết quả tốt nhất.

Bài tập 5

Chuyển đoạn sau thành đoạn sử dụng lặp cấu trúc:

a. Học sinh cần chăm chỉ. Học sinh cần trung thực.

b. Con người phải có ý chí để vượt khó. Con người phải có nghị lực để thành công.

c. Thanh niên cần sống có trách nhiệm với bản thân. Thanh niên cần sống có trách nhiệm với xã hội.

d. Học tập giúp con người mở rộng hiểu biết. Học tập giúp con người làm chủ tương lai.

Đáp án:

a.

- Đoạn chuyển (lặp cấu trúc):

Học sinh cần chăm chỉ để tiến bộ.

Học sinh cần trung thực để trưởng thành.

- Giải thích:

+ Lặp cấu trúc “Học sinh cần…, để…”

+ Không chỉ lặp từ → lặp khung câu.

b.

- Đoạn chuyển:

Muốn vượt qua khó khăn, con người phải có ý chí.

Muốn vươn tới thành công, con người phải có nghị lực.

- Giải thích: Lặp cấu trúc “Muốn…, con người phải…”

c.

- Đoạn chuyển:

Sống có trách nhiệm với bản thân, thanh niên trưởng thành hơn.

Sống có trách nhiệm với xã hội, thanh niên góp phần xây dựng đất nước.

- Giải thích: Lặp cấu trúc “Sống…, thanh niên…”

Bài tập 6

Viết một đoạn văn (6–8 câu) về ý nghĩa của lòng trung thực,

– Có ít nhất 1 câu sử dụng biện pháp tu từ điệp từ.

– Có ít nhất 1 câu sử dụng biện pháp tu từ lặp cấu trúc.

Sau đoạn văn, hãy chỉ ra và giải thích ngắn gọn.

Đáp án:

Đoạn văn:

Trung thực là một phẩm chất không thể thiếu trong cuộc sống. Trung thực giúp con người được mọi người tin tưởng và tôn trọng. Trung thực trong lời nói, trung thực trong hành động là biểu hiện của nhân cách tốt đẹp. Sống trung thực, con người sống thanh thản; sống trung thực, xã hội trở nên lành mạnh. Khi thiếu trung thực, con người dễ đánh mất niềm tin của người khác. Vì vậy, mỗi người cần rèn luyện đức tính trung thực từ những việc nhỏ nhất.

Xác định biện pháp tu từ và giải thích:

– Điệp từ: “trung thực” → nhấn mạnh phẩm chất đạo đức.

– Lặp cấu trúc: “Sống trung thực, …” → tạo sự song hành, tăng sức thuyết phục.

Bài tập 7

Có ý kiến cho rằng: “Điệp ngữ và lặp cấu trúc thực chất là một biện pháp tu từ.”

Em có đồng ý với ý kiến trên không?

Hãy trình bày suy nghĩ của em (3-5 dòng), có dẫn chứng cụ thể.

Đáp án:

Em không đồng ý với ý kiến trên. Điệp ngữ là lặp lại từ ngữ cụ thể, còn lặp cấu trúc là lặp lại khung câu. Lặp từ để nhấn mạnh cảm xúc, lặp từ để gây ấn tượng, nhưng lặp cấu trúc để sắp xếp ý mạch lạc, lặp cấu trúc để tăng tính thuyết phục. Vì vậy, hai biện pháp này khác nhau về bản chất và tác dụng.

Xem thêm kiến thức Tiếng Việt chọn lọc hay khác:

• Phân biệt biện pháp tu từ điệp ngữ và biện pháp tu từ liệt kê

• Phân biệt biện pháp tu từ liệt kê và biện pháp tu từ tăng tiến

• Phân biệt câu hỏi tu từ và câu hỏi nghi vấn

• Phân biệt biện pháp tu từ đối và biện pháp tu từ nghịch ngữ

• Phân biệt câu đơn và câu ghép

• Phân biệt câu rút gọn và câu đặc biệt

• Hơn 20.000 câu trắc nghiệm Toán,Văn, Anh lớp 9 có đáp án

---