Phân biệt cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp (bài tập có giải chi tiết)

Bài viết Phân biệt cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp với bài tập có lời giải chi tiết nhất giúp học sinh nắm vững sự khác nhau giữa cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp. Mời các bạn đón đọc:

Phân biệt cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp (bài tập có giải chi tiết)

I. Cách dẫn trực tiếp là gì?

1. Khái niệm: 

– Cách dẫn trực tiếp là cách trích dẫn nguyên văn, chính xác lời nói hoặc ý nghĩ của người khác, không thay đổi từ ngữ, trật tự câu.

– Lời dẫn trực tiếp thường được đặt trong dấu ngoặc kép (“ ”) và giữ nguyên kiểu câu (câu kể, câu hỏi, câu cảm, câu cầu khiến…).

2. Ví dụ về n>cách dẫn trực tiếp:

Ví dụ 1: Nam nói: “Hôm nay em đi học sớm.”

Ví dụ 2: Cô giáo nhắc nhở: “Các em phải làm bài tập đầy đủ.”

Ví dụ 3: Bà tôi thường dặn: “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.”

→ Các câu trong dấu ngoặc kép đều giữ nguyên lời nói của nhân vật.

3. Phân loại:

Căn cứ vào vị trí của lời dẫn, cách dẫn trực tiếp được chia thành 3 loại:

– Lời dẫn đứng sau: Ví dụ: Lan nói: “Tớ rất thích môn Ngữ văn.”

– Lời dẫn xen giữa: Ví dụ: “Tớ rất thích môn Ngữ văn,” Lan nói.

– Lời dẫn xen giữa: Ví dụ: “Tớ,” Lan nói, “rất thích môn Ngữ văn.”

II. Cách dẫn gián tiếp là gì?

1. Khái niệm:

- Cách dẫn gián tiếp là cách thuật lại lời nói hoặc ý nghĩ của người khác, không trích nguyên văn, có thể thay đổi từ ngữ, ngôi xưng, thời gian cho phù hợp với ngữ cảnh.

- Khi dẫn gián tiếp không dùng dấu ngoặc kép và thường chuyển lời nói về kiểu câu kể.

2. Ví dụ về cách dẫn gián tiếp:

Ví dụ 1: Nam nói rằng em đã làm xong bài tập.

Ví dụ 2: Cô giáo nhắc nhở các em phải làm bài tập đầy đủ.

Ví dụ 3: Bà tôi dặn rằng ăn quả phải nhớ kẻ trồng cây.

→ Các câu trên không đặt trong dấu ngoặc kép và đã điều chỉnh lời nói cho phù hợp.

3. Phân loại:

Căn cứ vào nội dung được dẫn, cách dẫn gián tiếp được chia thành 2 loại:

- Dẫn gián tiếp lời nói: Thuật lại lời nói của người khác. Ví dụ: Thầy giáo cho biết ngày mai lớp sẽ kiểm tra 15 phút.

- Dẫn gián tiếp ý nghĩ: Thuật lại ý nghĩ, suy nghĩ của người khác. Ví dụ: Lan nghĩ rằng mình cần cố gắng học tập hơn.

III. Phân biệt cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp

Phân biệt cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp:

* Cách 1: Phân biệt dựa vào hình thức trình bày

- Cách dẫn trực tiếp: Có dấu ngoặc kép, có thể kèm dấu hai chấm, giữ nguyên lời nói. Ví dụ: Cô giáo nói: “Các em cần chăm chỉ học tập.”.

- Cách dẫn gián tiếp: Không có dấu ngoặc kép, thuật lại bằng lời người kể. Ví dụ: Cô giáo nói rằng các em cần chăm chỉ học tập.

* Cách 2: Phân biệt dựa vào mức độ giữ nguyên lời nói

- Cách dẫn trực tiếp: Giữ nguyên văn nội dung và ngữ điệu. Ví dụ: Mẹ dặn: “Con nhớ học bài đầy đủ nhé!”.

- Cách dẫn gián tiếp: Chỉ giữ ý chính, không giữ ngữ điệu. Ví dụ: Mẹ dặn con nhớ học bài đầy đủ.

* Cách 3: Phân biệt dựa vào sự thay đổi từ ngữ

- Đại từ xưng hô:

+ Cách dẫn trực tiếp: giữ nguyên. Ví dụ: Lan nói: “Em rất vui.”

+ Cách dẫn gián tiếp: phải thay đổi cho phù hợp. Ví dụ: Lan nói rằng mình rất vui.

- Thời gian – không gian:

+ Cách dẫn trực tiếp: giữ nguyên. Ví dụ: Thầy giáo nói: “Ngày mai chúng ta kiểm tra.”.

+ Cách dẫn gián tiếp: thường thay đổi. Ví dụ: Thầy giáo nói rằng ngày hôm sau lớp sẽ kiểm tra.

* Cách 4: Phân biệt dựa vào vai trò biểu cảm

- Cách dẫn trực tiếp: Có tính sinh động cao nhưng tính khái quát thấp. Ví dụ: Bạn ấy than thở: “Tớ mệt quá!” → sinh động, giàu cảm xúc.

- Cách dẫn gián tiếp: Có tính sinh động thấp nhưng tính khái quát cao. Ví dụ: Bạn ấy than thở rằng mình rất mệt → khái quát

* Cách 5: Phân biệt bằng cách đặt câu hỏi.

- Cách dẫn trực tiếp: Nếu có thể đặt câu hỏi: “Ai nói gì?” và câu trả lời được giữ nguyên → dẫn trực tiếp. Ví dụ: Ai nói gì? → Cô nói: “Hãy giữ trật tự.” → trực tiếp.

- Cách dẫn gián tiếp: Nếu câu trả lời là lời kể lại → dẫn gián tiếp. Ví dụ: Cô nói rằng mọi người phải giữ trật tự → gián tiếp

IV. Bài tập minh họa

Bài tập 1

Tìm lời dẫn trực tiếp cho những đoạn trích sau, cho biết đó là lời nói hay ý nghĩa được dẫn, là lời dẫn trực tiếp hay lời dẫn gián tiếp?

a. Họa sĩ nghĩ thầm: “Khách tới bất ngờ chắc cu cậu chưa kịp quét tước dọn dẹp, chưa kịp gấp chăn chẳng hạn”. Ông rất ngạc nhiên khi bước lên bậc thang bằng đất, thấy người con trai đang hái hoa. Cô kĩ sư chỉ “ô” lên một tiếng! Sau gần hai ngày, qua ngót bốn trăm cây số đường cách dài xa Hà Nội…

b. Anh Nhuận Thổ nói:

- Lạy cụ ạ! Thư cụ con đã nhận được, biết ông có về chơi, thật mừng quá!

Mẹ tôi vui vẻ nói:

- Ấy, sao lại khách tình thế! Chẳng phải là trước kia, vẫn gọi nhau bằng anh em thế cơ mà? Cứ goi là anh Tấn như trước thôi!

Đáp án:

a.

- Lời dẫn trực tiếp 1: “Khách tới bất ngờ chắc cu cậu chưa kịp quét tước dọn dẹp, chưa kịp gấp chăn chẳng hạn”.

Dấu hiệu: Có dấu ngoặc kép, giữ nguyên nội dung ý nghĩ của nhân vật, có động từ dẫn: nghĩ thầm

- Lời dẫn trực tiếp 2: “ô”.

Dấu hiệu: Có dấu ngoặc kép, trực tiếp tái hiện lời thốt lên của nhân vật

b.

- Lời dẫn trực tiếp 1 (của anh Nhuận Thổ): “Lạy cụ ạ! Thư cụ con đã nhận được, biết ông có về chơi, thật mừng quá!”.

Dấu hiệu: Lời nói được ghi nguyên văn, có dấu hai chấm, gạch đầu dòng, giữ nguyên kiểu câu cảm.

- Lời dẫn trực tiếp 2 (của mẹ tôi): “Ấy, sao lại khách tình thế! Chẳng phải là trước kia, vẫn gọi nhau bằng anh em thế cơ mà? Cứ gọi là anh Tấn như trước thôi!”.

Dấu hiệu: Giữ nguyên lời nói của nhân vật, thể hiện rõ cảm xúc, ngữ điệu

Bài tập 2

Hãy chuyển đoạn trích sau trở thành lời dẫn gián tiếp:

a. Chưa đến bực cửa, ông lão đã bô bô:

- Bác Thứ đâu rồi? Bác Thứ làm gì đấy? Tây nó đốt nhà tôi rồi bác ạ. Đốt nhẵn! Ông chủ tịch làng tôi vừa mới lên đây cải chính, ông ấy cho biết… cải chính cái tin làng Chợ Dầu chúng tôi đi Việt gian ấy mà. Láo! Láo hết! Toàn sai sự mục đích cả.

b. Anh Sáu cứ vẫn ngồi im. Tôi dọa nó:

- Cơm mà nhão, mà cháu về thế nào cũng bị đòn. Sao cháu không gọi ba cháu. Cháu gọi một tiếng “ba” không được sao?

Đáp án:

Chuyển lời dẫn trực tiếp thành lời dẫn gián tiếp

a, Ông Hai chưa đến bực cửa đã bô bô nói với bác Thứ rằng ông chủ tịch làng chợ Dầu mới lên cải chính tin đồn làng ông theo giặc.

b, Tôi dọa nó nếu để cơm nhão thế nào cũng bị đánh đòn, và nhắc nó gọi “ba” giúp đỡ.

Bài tập 3

Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi: Cô giáo nói: “Các em cần chăm chỉ học tập.” Sau đó, cô còn nhắc nhở học sinh phải đoàn kết và giúp đỡ nhau trong học tập.

a. Chỉ ra câu dùng cách dẫn trực tiếp.

b. Chỉ ra câu dùng cách dẫn gián tiếp.

c. Nêu tác dụng của việc kết hợp hai cách dẫn trong đoạn văn.

Đáp án:

a. Câu dùng cách dẫn trực tiếp: “Các em cần chăm chỉ học tập.”

b. Câu dùng cách dẫn gián tiếp: Cô còn nhắc nhở học sinh phải đoàn kết và giúp đỡ nhau trong học tập.

c. Tác dụng:

- Làm lời văn sinh động (nhờ dẫn trực tiếp)

- Giúp trình bày nội dung ngắn gọn, linh hoạt (nhờ dẫn gián tiếp)

Bài tập 4: Viết hai câu cùng diễn đạt một nội dung:

- Một câu dùng cách dẫn trực tiếp

- Một câu dùng cách dẫn gián tiếp

Đáp án:

- Dẫn trực tiếp: Mẹ nói: “Con nhớ làm bài tập trước khi đi ngủ.”.

- Dẫn gián tiếp: Mẹ nói rằng con nhớ làm bài tập trước khi đi ngủ.

Bài tập 5

Những câu sau mắc lỗi gì về cách dẫn? Hãy sửa lại cho đúng.

a. Nam nói rằng: “Hôm nay em đi học muộn.”

b. Cô giáo nhắc nhở: các em phải giữ trật tự trong giờ học.

c. “Ngày mai kiểm tra bài cũ”, thầy giáo cho biết rằng.

d. Lan nghĩ rằng: “Mình cần cố gắng học tập hơn.”

Đáp án:

a.

- Lỗi: Lẫn lộn giữa dẫn gián tiếp (nói rằng) và dẫn trực tiếp (dấu ngoặc kép).

- Cách sửa (1 trong 2 cách):

+ Dẫn trực tiếp: Nam nói: “Hôm nay em đi học muộn.”

+ Dẫn gián tiếp: Nam nói rằng hôm nay em đi học muộn.

b.

- Lỗi: Thiếu dấu hiệu của dẫn trực tiếp hoặc gián tiếp (mơ hồ hình thức).

- Cách sửa:

+ Dẫn trực tiếp: Cô giáo nhắc nhở: “Các em phải giữ trật tự trong giờ học.”

+ Dẫn gián tiếp: Cô giáo nhắc nhở các em phải giữ trật tự trong giờ học.

c.

- Lỗi: Dùng từ rằng (dẫn gián tiếp) nhưng lại đặt lời dẫn trong ngoặc kép.

- Cách sửa:

+ Dẫn trực tiếp: “Ngày mai kiểm tra bài cũ”, thầy giáo cho biết.

+ Dẫn gián tiếp: Thầy giáo cho biết rằng ngày mai sẽ kiểm tra bài cũ.

d.

- Lỗi: Kết hợp sai giữa nghĩ rằng (gián tiếp) và dấu ngoặc kép (trực tiếp).

- Cách sửa:

+ Dẫn trực tiếp: Lan nghĩ: “Mình cần cố gắng học tập hơn.”

+ Dẫn gián tiếp: Lan nghĩ rằng mình cần cố gắng học tập hơn.

Bài tập 6

Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 5 - 7 câu) có nội dung liên quan đến ý kiến: "Cái tài của Nguyễn Dữ là ông đã dung hòa được hiện thực với ước mơ, giữa cái tồn tại với cái ảo ảnh." (Nguyễn Đăng Na, Người con gái Nam Xương – một bi kịch của con người) và trích dẫn ý kiến đó theo cách dẫn trực tiếp hoặc gián tiếp.

Đáp án:

Đoạn văn trích dẫn ý kiến theo cách dẫn trực tiếp:

Nguyễn Dữ là nhà văn trung đại có bút pháp đặc sắc khi kết hợp hài hòa giữa hiện thực đời sống và yếu tố kì ảo. Qua Chuyện người con gái Nam Xương, ông đã phản ánh chân thực bi kịch của người phụ nữ trong xã hội phong kiến với những nỗi oan khuất không thể tự giãi bày. Đồng thời, nhà văn còn gửi gắm ước mơ công lí, khát vọng hạnh phúc thông qua thế giới huyền ảo ở phần cuối tác phẩm. Nhận xét về điều này, Nguyễn Đăng Na cho rằng: “Cái tài của Nguyễn Dữ là ông đã dung hòa được hiện thực với ước mơ, giữa cái tồn tại với cái ảo ảnh.” Chính sự dung hòa ấy đã làm cho câu chuyện vừa thấm đẫm giá trị hiện thực, vừa mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Nhờ đó, tác phẩm không chỉ gây xúc động mà còn để lại dư âm bền lâu trong lòng người đọc.

Đoạn văn trích dẫn ý kiến theo cách dẫn gián tiếp:

Nguyễn Dữ là nhà văn trung đại có tài năng đặc biệt trong việc kết hợp giữa hiện thực đời sống và yếu tố kì ảo. Qua Chuyện người con gái Nam Xương, ông phản ánh sâu sắc bi kịch của người phụ nữ trong xã hội phong kiến với những nỗi oan khuất đau đớn. Đồng thời, tác phẩm còn gửi gắm ước mơ về công lí và hạnh phúc thông qua các chi tiết hoang đường, kì ảo. Bàn về đặc sắc này, Nguyễn Đăng Na nhận định rằng Nguyễn Dữ đã rất thành công khi dung hòa được hiện thực với ước mơ, kết nối cái đang tồn tại với thế giới ảo ảnh. Sự kết hợp hài hòa ấy làm cho câu chuyện vừa chân thực, vừa thấm đẫm giá trị nhân văn. Nhờ vậy, tác phẩm để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc nhiều thế hệ.

Bài tập 7

Có ý kiến cho rằng:“ Việc lựa chọn cách dẫn trực tiếp hay gián tiếp phụ thuộc vào mục đích diễn đạt của người viết.”

Em có đồng ý với ý kiến trên không?

Hãy trình bày suy nghĩ của em (5-7 dòng), có dẫn chứng cụ thể.

Đáp án:

Em đồng ý với ý kiến trên. Việc lựa chọn cách dẫn trực tiếp hay gián tiếp cần căn cứ vào mục đích diễn đạt của người viết. Khi muốn làm cho lời văn sinh động, thể hiện rõ cảm xúc và giọng điệu của nhân vật, người viết thường dùng cách dẫn trực tiếp, chẳng hạn: Nam nói: “Hôm nay tớ rất vui.” Ngược lại, nếu cần trình bày nội dung ngắn gọn, linh hoạt trong văn nghị luận, cách dẫn gián tiếp sẽ phù hợp hơn, như: Nam nói rằng hôm nay bạn ấy rất vui. Như vậy, mỗi cách dẫn đều có vai trò riêng và cần được sử dụng đúng mục đích.

Xem thêm kiến thức Tiếng Việt chọn lọc hay khác:

• Phân biệt biến đổi cấu trúc câu và mở rộng cấu trúc câu

• Phân biệt ngôn ngữ trang trọng và ngôn ngữ thân mật

• Phân biệt dấu ngoặc đơn và dấu ngoặc kép

• Phân biệt dấu chấm phẩy và dấu phẩy

• Phân biệt dấu chấm phẩy và dấu chấm lửng

• Phân biệt dấu chấm và dấu chấm lửng

• Hơn 20.000 câu trắc nghiệm Toán,Văn, Anh lớp 9 có đáp án

---