Phân biệt dấu chấm phẩy và dấu phẩy (bài tập có giải chi tiết)

Bài viết Phân biệt dấu chấm phẩy và dấu phẩy với bài tập có lời giải chi tiết nhất giúp học sinh nắm vững sự khác nhau giữa dấu chấm phẩy và dấu phẩy. Mời các bạn đón đọc:

Phân biệt dấu chấm phẩy và dấu phẩy (bài tập có giải chi tiết)

I. Dấu chấm phẩy là gì?

1. Khái niệm: 

– Dấu chấm phẩy (;) là dấu câu dùng để ngăn cách các vế câu, các bộ phận trong câu hoặc trong đoạn văn, có tác dụng tách ý rõ ràng hơn dấu phẩy, nhưng chưa kết thúc câu như dấu chấm.

– Dấu chấm phẩy thường dùng khi các bộ phận trong câu có quan hệ chặt chẽ về ý nghĩa và bên trong mỗi bộ phận đã có dấu phẩy.

2. Ví dụ về n>dấu chấm phẩy:

– Ví dụ 1: Trời đã về chiều; nắng nhạt dần; gió bắt đầu thổi mạnh hơn. → Dấu chấm phẩy dùng để tách các vế câu song song, mỗi vế đều là một ý hoàn chỉnh.

– Ví dụ 2: Trong lớp, có bạn học rất giỏi Toán, Lí; có bạn lại nổi bật ở Văn, Sử; cũng có bạn tích cực tham gia hoạt động tập thể. → Dấu chấm phẩy giúp phân tách rõ các ý liệt kê phức tạp (bên trong đã có dấu phẩy).

– Ví dụ 3: Em chăm chỉ học tập; vì thế, kết quả học tập ngày càng tiến bộ. → Dấu chấm phẩy dùng để ngăn cách hai vế câu có quan hệ nguyên nhân – kết quả.

3. Phân loại:

Phân loại dấu chấm phẩy theo cách sử dụng:

 – Dùng để ngăn cách các vế trong câu ghép

+ Khi các vế có quan hệ chặt chẽ về ý nghĩa

+ Khi các vế dài hoặc bên trong đã có dấu phẩy

Ví dụ: Trời mưa rất to; đường phố vì thế trở nên ngập nước.

– Dùng để ngăn cách các bộ phận liệt kê phức tạp

+ Mỗi bộ phận liệt kê có cấu trúc dài

+ Bên trong mỗi bộ phận đã có dấu phẩy

Ví dụ: Buổi tham quan giúp chúng em hiểu thêm về lịch sử quê hương, truyền thống dân tộc; rèn luyện kĩ năng quan sát, làm việc nhóm; bồi dưỡng tình yêu đất nước.

– Dùng để tách các ý lớn trong một câu hoặc đoạn văn

+ Các ý song song, liên tiếp

+ Chưa cần kết thúc câu hoàn toàn

Ví dụ: Học tập là nhiệm vụ quan trọng của học sinh; rèn luyện đạo đức cũng không kém phần cần thiết.

II. Dấu phẩy là gì?

1. Khái niệm:

– Dấu phẩy (,) là dấu câu dùng để ngăn cách các bộ phận trong câu hoặc trong đoạn văn, nhằm làm rõ cấu trúc ngữ pháp, mối quan hệ ý nghĩa giữa các thành phần câu và giúp câu văn mạch lạc, dễ hiểu hơn.

– Dấu phẩy không kết thúc câu, mà chỉ tạo ra nhịp ngắt ngắn trong khi nói và viết.

2. Ví dụ về dấu n>phẩy:

– Ví dụ 1: Buổi sáng, em thức dậy sớm để chuẩn bị đi học. → Dấu phẩy dùng để ngăn cách trạng ngữ với chủ ngữ – vị ngữ.

– Ví dụ 2: Lan, Minh và Hoa cùng tham gia cuộc thi. → Dấu phẩy dùng để ngăn cách các thành phần liệt kê.

– Ví dụ 3: Học sinh chăm chỉ, lễ phép sẽ được thầy cô yêu mến. → Dấu phẩy dùng để ngăn cách các cụm từ có quan hệ song song.

– Ví dụ 4: Nếu trời mưa, chúng em sẽ ở lại lớp sinh hoạt. → Dấu phẩy dùng để ngăn cách các vế câu trong câu ghép.

3. Phân loại:

Phân loại dấu phẩy theo cách sử dụng:

– Dùng để ngăn cách các thành phần chính với thành phần phụ trong câu

+ Ngăn cách trạng ngữ với chủ ngữ – vị ngữ

+ Ngăn cách phụ ngữ với trung tâm

Ví dụ: Buổi chiều, sân trường trở nên yên tĩnh.

– Dùng để ngăn cách các thành phần liệt kê

+ Liệt kê từ, cụm từ, hoặc mệnh đề

+ Các thành phần có cùng chức vụ ngữ pháp

Ví dụ: Trong vườn có hoa hồng, hoa cúc, hoa lan, hoa mai.

– Dùng để ngăn cách các vế trong câu ghép: Các vế có quan hệ nguyên nhân – kết quả, điều kiện – kết quả, thời gian – kết quả,…

Ví dụ: Trời đã tối, chúng em nhanh chóng ra về.

– Dùng để ngăn cách bộ phận chú thích, giải thích: Các từ ngữ bổ sung ý nghĩa, giải thích thêm

Ví dụ: Bác Hồ, vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc, luôn sống giản dị.

– Dùng để ngăn cách các thành phần đồng chức trong câu: Các chủ ngữ, vị ngữ, trạng ngữ song song

Ví dụ: Học sinh chăm ngoan, thầy cô yên tâm.

III. Phân biệt dấu chấm phẩy và dấu phẩy

Phân biệt dấu chấm phẩy và dấu phẩy:

* Cách 1: Phân biệt theo mức độ ngắt ý

– Dấu chấm phẩy (;): Ngắt ý dài hơn, rõ hơn, dùng để tách các ý tương đối độc lập, gắn bó nhưng rõ ràng từng ý. Ví dụ: Trời mưa rất to; gió thổi từng cơn mạnh; đường phố trở nên trơn trượt. → Các ý dài, tương đối độc lập.

– Dấu phẩy (,): Ngắt ý ngắn, nhẹ, dùng để nối các bộ phận gần nhau, gắn bó chặt với nhau về nghĩa. Ví dụ: Trời mưa, gió lạnh, đường trơn. → Các ý ngắn, đơn giản.

* Cách 2: Phân biệt theo cấu trúc câu

– Dấu chấm phẩy (;): Chủ yếu được dùng trong câu ghép, vế dài, có thể có dấu phẩy bên trong, không dùng để kết thúc câu. Ví dụ: Khi tan học, chúng em thu dọn sách vở; rồi nhanh chóng ra về.

– Dấu phẩy (,): Được dùng trong câu đơn, câu ghép, vế ngắn, không dùng để kết thúc câu. Ví dụ: Khi tan học, chúng em về nhà.

* Cách 3: Phân biệt theo mục đích sử dụng

– Dấu chấm phẩy (;):

+ Liệt kê phức tạp.

+ Ngăn cách vế câu dài

Ví dụ: Em thích đọc sách, nhất là sách khoa học; nghe nhạc, đặc biệt là nhạc nhẹ; chơi thể thao vào buổi chiều.

– Dấu phẩy (,): Ngăn cách trạng ngữ, chủ ngữ, vị ngữ, liệt kê đơn giản.

Ví dụ: Em thích đọc sách, nghe nhạc, chơi thể thao.

* Cách 4: Phân biệt theo khả năng thay thế

– Có thể dùng dấu phẩy đối với các ý ngắn, đơn.

– Bắt buộc dùng dấu chấm phẩy với các vế dài, có dấu phẩy bên trong.

Ví dụ: Trong lớp, có bạn học giỏi Toán, Lí; có bạn nổi bật ở Văn, Sử; cũng có bạn tích cực tham gia hoạt động tập thể. → Nếu thay bằng dấu phẩy sẽ rối ý, khó hiểu.

* Cách 5: Cách nhận biết nhanh khi làm bài

– Dùng dấu chấm phẩy khi:

+ Các vế câu dài

+ Mỗi vế là một ý tương đối hoàn chỉnh

+ Trong mỗi vế đã có dấu phẩy

– Dùng dấu phẩy khi:

+ Các bộ phận ngắn

+ Ý chưa tách rõ

+ Chỉ cần ngắt nhịp nhẹ

IV. Bài tập minh họa.

Bài tập 1

Chỉ ra dấu câu được sử dụng trong các câu sau và nêu tên dấu câu đó:

a. Trời mưa rất to; gió thổi mạnh.

b. Em thích đọc sách, nghe nhạc và chơi thể thao.

Đáp án:

a.

– Dấu câu được sử dụng: ;

– Tên dấu câu: Dấu chấm phẩy.

b.

– Dấu câu được sử dụng: ,

– Tên dấu câu: Dấu phẩy.

Bài tập 2

Hãy biến hai câu sau thành một câu, trong đó có sử dụng dấu chấm phẩy và nêu tác dụng của dấu chấm phẩy đó.

Một hôm có hai chàng trai đến cầu hôn. Một người là chúa vùng non cao, một người là chúa vùng nước thẳm, cả hai đều xứng đáng làm rể vua Hùng.

Đáp án:

- Biến hai câu đã cho thành một câu: Một hôm có hai chàng trai đến cầu hôn: một người là chúa vùng non cao, một người là chúa vùng nước thẳm; cả hai đều xứng đáng làm rể vua Hùng.

- Tác dụng: Đánh giới giữa các vế của một câu ghép có cấu tạo phức tạp.

Bài tập 3

Phân tích sự khác nhau về tác dụng của dấu câu trong hai câu sau:

a. Trời mưa, đường trơn.

b. Trời mưa rất to; đường phố vì thế trở nên trơn trượt.

Đáp án:

– Câu a dùng dấu phẩy: ngắt ý nhẹ, vế câu ngắn.

– Câu b dùng dấu chấm phẩy: ngắt ý rõ, mỗi vế là một ý đầy đủ.

Bài tập 4:

Giải thích vì sao trong câu sau không thể dùng dấu phẩy thay cho dấu chấm phẩy:

Trời đã về chiều; nắng nhạt dần; gió bắt đầu thổi mạnh.

Đáp án:

– Mỗi vế là một ý tương đối hoàn chỉnh.

– Nếu dùng dấu phẩy sẽ làm câu dài, rối ý.

→ Phải dùng dấu chấm phẩy để tách các ý rõ ràng.

Bài tập 5

Hãy viết một câu ghép có sử dụng cả dấu phẩy và dấu chấm phẩy.

Đáp án:

Câu: Trong buổi học, thầy cô giảng bài rất tận tình; học sinh chăm chú lắng nghe, ghi chép đầy đủ.

Bài tập 6

Hãy viết một đoạn văn ngắn (5-7 câu) kể lại một trải nghiệm đáng nhớ của em khi đi du lịch với gia đình, có sử dụng đúng dấu phẩy và dấu chấm phẩy, sau đó giải thích cách dùng.

Đáp án:

Đoạn văn:

Mùa hè năm ngoái, em cùng gia đình đi du lịch Đà Nẵng, một thành phố biển xinh đẹp. Buổi sáng, cả nhà dậy sớm để ngắm bình minh, hít thở không khí trong lành. Chúng em tham quan nhiều nơi nổi tiếng; mỗi địa điểm lại mang đến một cảm xúc khác nhau. Em thích nhất là bãi biển Mỹ Khê, nơi có bờ cát trắng mịn, làn nước trong xanh. Chuyến đi giúp em hiểu thêm về quê hương đất nước; đồng thời, gắn kết các thành viên trong gia đình. Những kỉ niệm ấy đến nay vẫn khiến em nhớ mãi.

Giải thích cách dùng dấu câu:

- Dấu phẩy (,) được dùng để ngăn cách trạng ngữ với chủ ngữ – vị ngữ (Mùa hè năm ngoái, Buổi sáng,), và ngăn cách các bộ phận liệt kê (bờ cát trắng mịn, làn nước trong xanh).

- Dấu chấm phẩy (;) được dùng để ngăn cách các vế câu ghép có ý nghĩa tương đối độc lập (tham quan nhiều nơi nổi tiếng; mỗi địa điểm…; giúp em hiểu thêm…; đồng thời, gắn kết…), giúp ý được tách rõ ràng, mạch lạc.

Bài tập 7

Có ý kiến cho rằng: “Dấu phẩy và dấu chấm phẩy có thể dùng thay thế cho nhau.”

Em có đồng ý với ý kiến trên không?

Hãy trình bày suy nghĩ của em (5-7 dòng), có dẫn chứng cụ thể.

Đáp án:

Em không đồng ý với ý kiến trên. Dấu phẩy dùng để ngắt ý ngắn giữa các bộ phận gần nhau, còn dấu chấm phẩy dùng để tách các vế câu dài hoặc các ý tương đối độc lập. Nếu dùng dấu phẩy thay cho dấu chấm phẩy, câu văn dễ rối và khó hiểu. Ví dụ, trong câu “Trong lớp có bạn học giỏi Toán, Lí; có bạn nổi bật ở Văn, Sử”, dấu chấm phẩy giúp tách rõ hai ý, không thể thay bằng dấu phẩy.

Xem thêm kiến thức Tiếng Việt chọn lọc hay khác:

• Phân biệt dấu chấm phẩy và dấu chấm lửng

• Phân biệt dấu chấm và dấu chấm lửng

• Phân biệt dấu chấm hỏi và dấu chấm than

• Phân biệt đoạn văn và văn bản

• Phân biệt mạch lạc và liên kết trong văn bản

• Phân biệt các lỗi về mạch lạc và liên kết trong văn bản

• Hơn 20.000 câu trắc nghiệm Toán,Văn, Anh lớp 9 có đáp án

---