(Siêu ngắn) Soạn bài Cầu hiền chiếu - Kết nối tri thức

Bài viết soạn bài Cầu hiền chiếu trang 76, 77, 78, 79 siêu ngắn gọn sách Ngữ văn 11 Kết nối tri thức giúp học sinh lớp 11 dễ dàng soạn văn 11.

(Siêu ngắn) Soạn bài Cầu hiền chiếu - Kết nối tri thức

A/ HƯỚNG DẪN SOẠN VĂN BẢN CẦU HIỀN CHIẾU

* Trước khi đọc

Câu hỏi 1 (trang 76 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Có không ít câu chuyện thú vị về việc vua chúa hay lãnh đạo đất nước muốn chiêu mộ hiền tài ra gánh vác trọng trách quốc gia. Hãy chia sẻ một câu chuyện mà bạn biết?

Trả lời:

Nguyễn Trãi là bậc đại trí thức lớn của dân tộc. Khi khởi nghĩa Lam Sơn đang cần người tài giúp nước, Lê Lợi đã nhiều lần mời Nguyễn Trãi ra cộng tác. Nhận thấy chí lớn cứu dân, cứu nước của Lê Lợi, Nguyễn Trãi đã dốc lòng phò tá, trở thành quân sư quan trọng, góp phần hoạch định đường lối “lấy nhân nghĩa thắng hung tàn”, làm nên thắng lợi vẻ vang cho cuộc kháng chiến chống quân Minh. Câu chuyện thể hiện sự gặp gỡ giữa minh quân và hiền tài, tạo nên sức mạnh cho vận mệnh đất nước.

Câu hỏi 2 (trang 76 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Trong công cuộc xây dựng đất nước, việc trọng dụng người tài có ý nghĩa như thế nào?

Trả lời:

Ở bất cứ thời đại nào, việc trọng dụng người tài có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc xây dựng quốc gia. Bởi vì, có những việc hết sức trọng đại, khó khăn, chỉ những người tài năng, có tri thức, tầm suy nghĩ sâu rộng mới gánh vác được.

* Đọc văn bản 

Gợi ý trả lời câu hỏi trong bài đọc:  

1. Phần 1 nêu vấn đề gì?

Trả lời:

Phần 1 nêu lên sứ mệnh của người hiền tài.

2. Dự đoán: Việc nêu thực trạng “trốn tránh việc đời” của kẻ sĩ dẫn đến ý gì sẽ được trình bày ở phần 3?

Trả lời:

Phần 3 khẳng định vai trò của hiền tài đối với đất nước, bày tỏ mong muốn kẻ sĩ từ bỏ lối sống ẩn dật, lẩn tránh, hãy ra giúp đời, đem tài năng phụng sự triều đình và nhân dân.

3. Nhận xét về lí lẽ được sử dụng.

Trả lời:

Lí lẽ rõ ràng, hợp lí: nêu thực trạng đất nước còn nhiều việc lớn, khẳng định một người không thể lo liệu tất cả, từ đó làm nổi bật vai trò không thể thiếu của hiền tài, tạo sức thuyết phục mạnh.

4. Giữa lí lẽ trình bày ở các phần trước với kế hoạch thực thi được nêu ở phần 4 có mối liên hệ như thế nào?

Trả lời:

Giữa lí lẽ ở các phần trước và kế hoạch thực thi ở phần 4 có mối liên hệ chặt chẽ: từ việc khẳng định vai trò tất yếu của hiền tài, tác giả chuyển sang đề ra biện pháp cụ thể để chiêu mộ và trọng dụng người tài, biến tư tưởng thành hành động thực tế.

5. Ý nghĩa của lời khuyến dụ.

Lời khuyến dụ có ý nghĩa: Thể hiện tầm nhìn chiến lược của vua Quang Trung trong công cuộc xây dựng đất nước: Đường lối cầu hiền hết sức rộng mở, cách tiến cử rất dễ làm thái độ nhà vua hết sức thành tâm, độ lượng.

* Sau khi đọc

Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc:  

Câu 1 (trang 79 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Cầu hiền chiếu được ban bố với lí do và mục đích gì?

Trả lời:

Cầu hiền chiếu được ban bố với mục đích kêu gọi những người hiền tài của chế độ cũ (nhà Lê) ra cộng tác với triều đại Tây Sơn do vua Quang Trung đứng đầu để xây dựng đất nước.

Câu 2 (trang 79 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Văn bản hướng tới đối tượng nào trong xã hội lúc bấy giờ? Khi vâng mệnh vua Quang Trung soạn chiếu này, Ngô Thì Nhậm đối diện với những khó khăn gì trong việc thuyết phục các đối tượng đó ra gánh vác việc nước?

Trả lời:

- Đối tượng mà Cầu hiền chiếu hướng tới là những người có học, có tài, từng gắn bó với triều đại nhà Lê, ở những cương vị khác nhau.

- Khi soạn Cầu hiền chiếu, Ngô Thì Nhậm gặp nhiều khó khăn do sĩ phu bị chi phối bởi tư tưởng “trung không thờ hai chủ”, lại nghi ngại tính chính thống của triều Tây Sơn và lo sợ bị trả thù. Vì vậy, việc thuyết phục hiền tài gạt bỏ nghi kị để ra giúp vua Quang Trung là nhiệm vụ vô cùng nan giải.

Câu 3 (trang 79 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Văn bản có mấy phần? Phân tích mối quan hệ giữa nội dung các phần.

Trả lời:

- Có thể chia văn bản thành 4 phần:

+ Phần 1: Theo lệ phải xưa nay, người hiền tài phải phát huy tài năng, thể hiện vai trò của mình trong cuộc sống.

+ Phần 2: Nhiều kẻ sĩ đang lánh đời, trong khi nhà vua mong gặp được người hiền tài.

+ Phần 3: Những khó khăn buổi đầu xây dựng triều đại mới và sự cần thiết phải có người hiền tài giúp nước.

+ Phần 4: Nêu cách thức chiêu mộ, sử dụng người hiền tài.

- Mối liên hệ về nội dung giữa các phần: Phần 1 là cơ sở để nêu Phần 2; Phần 2 tất yếu sẽ dẫn đến nội dung cần trình bày ở Phần 3. Nhờ ba phần trước mà những cách thức chiêu mộ nhân tài nêu ở Phần 4 mới hợp lí, logic.

Câu 4 (trang 79 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Nghệ thuật lập luận thể hiện như thế nào qua việc dùng lí lẽ và bằng chứng, phối hợp với các yếu tố biểu cảm, thuyết minh?

Trả lời:

- Lí lẽ được người viết sử dụng là những suy luận rất logic, chạm đến chân lí phổ biến, ai cũng phải thừa nhận, ví dụ: “Nghĩ cho kĩ thì thấy rằng:... ban đầu của trẫm hay sao?”.

- Bằng chứng được lấy từ thực tế liên quan đến đời sống, cho nên rất khó bác bỏ. Đồng thời, ngay ở những câu nêu bằng chứng, yếu tố biểu cảm cũng rất đậm, thể hiện ở những lời gan ruột của một vị vua.

- Việc phối hợp các yếu tố biểu cảm, thuyết minh với lí lẽ, bằng chứng như nêu trên khiến một số nội dung trở nên rõ ràng, tường minh, văn bản tăng thêm sức thuyết phục, tác động mạnh vào lí trí và tình cảm của người đọc.

Câu 5 (trang 79 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Theo bạn, điều gì tạo nên sức thuyết phục của Cầu hiền chiếu?

Trả lời:

Những điều góp phần làm nên sức thuyết phục của Cầu hiền chiếu:

- Có một tư tưởng đúng đắn, quang minh chính đại được thể hiện qua luận đề: Cần người hiền tài giúp vua dựng đất nước.

- Các luận điểm rõ ràng, mạch lạc, quan hệ với nhau rất chặt chẽ.

- Lí lẽ sắc bén, bằng chứng xác thực, thái độ chân thành thể hiện sự thấu hiểu lòng người, lời mời gọi tha thiết.

Câu 6 (trang 79 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Viết Cầu hiền chiếu trong một hoàn cảnh hết sức đặc biệt, tác giả đã gửi gắm khát vọng lớn lao nào đối với đất nước?

Trả lời:

Ngô Thì Nhậm nhân danh vua Quang Trung viết Cầu hiền chiếu. Ngô Thì Nhậm hiểu được tầm quan trọng của việc ban chiếu, yêu cầu về tính thuyết phục của tờ chiếu khi hướng tới những đối tượng đặc biệt, qua đó, ông gửi gắm khát vọng lớn lao: muốn thuyết phục người hiền tài vượt qua những e dè, nghi ngại, đồng tâm hợp lực để cùng vua xây dựng triều đại mới, cũng chính là làm cho đất nước ngày càng vững mạnh. Đây là tư tưởng lớn của một người toàn tâm toàn ý với đại nghiệp của quốc gia.

* Viết kết nối với đọc  

Bài tập (trang 79 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) nêu suy nghĩ của bạn về luận điểm: Người có tài cần phát huy tài năng của mình để đóng góp cho cộng đồng.

* Hướng dẫn:  

- Hình thức: Viết thành một đoạn khoảng 150 chữ, lập luận rõ ràng; có dẫn chứng phù hợp; diễn đạt mạch lạc, cảm xúc chân thành; dùng lí lẽ thuyết phục, tránh lan man.

- Nội dung: Trình bày suy nghĩ về vai trò, trách nhiệm của người có tài trong việc phát huy năng lực cá nhân để cống hiến cho cộng đồng; thể hiện thái độ trân trọng tài năng và phê phán lối sống thờ ơ, ích kỉ.

Đoạn văn tham khảo

Trong cuộc sống, tài năng là món quà quý giá mà mỗi người có thể được trao, nhưng giá trị của nó chỉ thực sự được khẳng định khi biết đem ra cống hiến cho cộng đồng. Người có tài không chỉ sở hữu năng lực nổi trội mà còn mang trên vai trách nhiệm đối với xã hội. Tài năng, nếu chỉ giữ cho riêng mình, sẽ trở nên vô nghĩa; chỉ khi được đem ra phụng sự con người và xã hội, nó mới thực sự tỏa sáng. Trong lịch sử, những bậc hiền tài như Nguyễn Trãi, Quang Trung hay Chủ tịch Hồ Chí Minh đều dùng trí tuệ và tâm huyết để gánh vác việc lớn, làm rạng danh dân tộc. Ngược lại, lối sống khép kín, thờ ơ trước vận mệnh chung khiến tài năng bị lãng phí và xã hội chậm phát triển. Mỗi cá nhân, khi đã có tri thức và năng lực, cần dám dấn thân, vượt qua e ngại để cống hiến. Bởi lẽ, cộng đồng chỉ trở nên tốt đẹp khi từng con người biết đem phần tinh hoa của mình góp vào dòng chảy chung của cuộc đời.

B/ HỌC TỐT VĂN BẢN CẦU HIỀN CHIẾU

1. Nội dung chính văn bản Cầu hiền chiếu

Văn bản là một văn kiện được viết nhằm để ban bố đến toàn dân thiên hạ về sự thắng lợi của nghĩa quân Tây Sơn và mong muốn của nhà. vua cầu hiền tài để cùng vua xây dựng đất nước. Ngô Thì Nhậm đã thay vua Quang Trung viết bài cáo này để ban bố khắp thiên hạ. Chiếu cầu hiền là một văn kiện quan trọng thể hiện chủ trương đúng đắn của nhà Tây Sơn nhằm động viên tri thức Bắc Hà tham gia xây dựng đất nước.

2. Bố cục văn bản Cầu hiền chiếu

- Có thể chia văn bản thành 4 phần:

+ Phần 1: Theo lệ phải xưa nay, người hiền tài phải phát huy tài năng, thể hiện vai trò của mình trong cuộc sống.

+ Phần 2: Nhiều kẻ sĩ đang lánh đời, trong khi nhà vua mong gặp được người hiền tài.

+ Phần 3: Những khó khăn buổi đầu xây dựng triều đại mới và sự cần thiết phải có người hiền tài giúp nước.

+ Phần 4: Nêu cách thức chiêu mộ, sử dụng người hiền tài.

3. Tóm tắt văn bản Cầu hiền chiếu

“Chiếu cầu hiền” được Ngô Thì Nhậm viết thay vua Quang Trung vào khoảng năm 1788 - 1789. Đầu tiên, tác giả đã nêu ra quan điểm hiền tài giống như sứ giả của thiên tử. Nhưng trong hoàn cảnh đất nước khó khăn lúc bấy giờ, các sĩ phu Bắc Hà hoặc là mai danh ẩn tích bỏ phí tài năng “trốn tránh việc đời”. Hoặc là ra làm quan thì sợ hãi, im lặng như bù nhìn “không dám lên tiếng” hoặc làm việc cầm chừng “đánh mõ, giữ cửa”. Thậm chí có kẻ “ra biển vào sông, chết đuối trên cạn mà không biết, dường như muốn lẩn tránh suốt đời”. Từ đó vua Quang Trung đưa ra tư tưởng dân chủ tiến bộ, chính sách cầu hiền đúng đắn.

4. Nội dung, nghệ thuật văn bản Cầu hiền chiếu

- Nội dung: Bài chiếu là một văn kiện quan trọng thể hiện chủ trương đúng đắn của nhà Tây Sơn nhằm động viên trí thức Bắc Hà tham gia xây dựng đất nước.

- Nghệ thuật: Bài chiếu được viết với nghệ thuật thuyết phục, đặc sắc và thể hiện tình cảm của tác giả với sự nghiệp xây dựng đất nước.

Bài giảng: Cầu hiền chiếu - Cô Trang Thủy (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 11 Kết nối tri thức siêu ngắn, hay khác:

• Tri thức ngữ văn trang 75

• Tôi có một ước mơ

• Một thời đại trong thi ca

• Thực hành tiếng Việt trang 89

• Viết bài văn nghị luận về một vấn đề xã hội (Con người với cuộc sống xung quanh)

• Nói và nghe: Trình bày ý kiến đánh giá, bình luận về một vấn đề xã hội

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 11 hay khác:

• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn Chuyên đề Văn 11 Kết nối tri thức
• Giải lớp 11 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 11 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 11 Cánh diều (các môn học)

---