(Siêu ngắn) Soạn bài Con đường mùa đông - Kết nối tri thức

Bài viết soạn bài Con đường mùa đông trang 61, 62, 63, 64 siêu ngắn gọn sách Ngữ văn 11 Kết nối tri thức giúp học sinh lớp 11 dễ dàng soạn văn 11.

(Siêu ngắn) Soạn bài Con đường mùa đông - Kết nối tri thức

A/ HƯỚNG DẪN SOẠN VĂN BẢN CON ĐƯỜNG MÙA ĐÔNG

* Trước khi đọc

Câu hỏi (trang 61 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Hãy hình dung những trở ngại tinh thần mà một người độc hành trên đường lạnh vắng có thể phải đối diện. Theo bạn, để vượt qua những trở ngại đó, người ta có thể làm gì?

Trả lời:

- Trở ngại tinh thần: cô đơn, trống trải, sợ hãi, hoài nghi bản thân, mệt mỏi.

- Cách vượt qua: giữ mục tiêu, tự động viên, tìm điểm tựa tinh thần, nuôi dưỡng niềm tin và hi vọng.

* Đọc văn bản

Gợi ý trả lời câu hỏi trong khi đọc

1. Lưu ý: Mỗi hình ảnh, âm thanh trong bài thơ vừa nhấn mạnh nỗi buồn, vừa thể hiện hoạt động không ngừng cố gắng vượt qua trở ngại.

Trả lời:

- Hình ảnh: làn sương gợn sóng, ánh trăng, cánh đồng, đường mùa đông, cỗ xe tam mã, không một mái lều, ánh lửa, tuyết trắng và rừng, cột dài.

- Âm thanh: nhạc ngựa, bài ca của người xà ích, kim đồng hồ kêu tích tắc.

2. Giữa ngoại cảnh và những hình ảnh xuất hiện trong tâm tưởng có sự tương phản như thế nào?

Trả lời:

Ngoại cảnh là phong cảnh nước non tươi đẹp đối lập với hình ảnh bên trong tâm tưởng là mùa đông nước Nga lạnh lẽo, lòng người buồn tẻ, cô đơn.

3. Lời than “Ôi buồn đau, ôi cô lẻ” kết nối tâm tưởng nhân vật trữ tình với ai? Ở đâu?

Trả lời:

Lời than “Ôi buồn đau, ôi cô lẻ” kết nối tâm tưởng nhân vật trữ tình với cô gái Nga yêu thương ở một không gian nhỏ, hẹp bình yên, ấm áp.

4. Những hình tượng thơ đã xuất hiện trong bài được điểm lại như thế nào?

Trả lời:

Những hình tượng thơ đã xuất hiện được điểm lại ở cuối bài thơ theo chiều ngược lại đã xuất hiện.

* Sau khi đọc 

Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc:  

Câu 1 (trang 64 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Nhan đề bài thơ Con đường mùa đông gợi cho bạn nhưng liên tưởng gì?

Trả lời:

Nhan đề Con đường mùa đông gợi những liên tưởng về những khó khăn, trở ngại trong hành trình mùa đông cô đơn, lạnh giá và ý thức vượt qua trở lại, lấy lại thăng bằng,…

Câu 2 (trang 64 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Những hình ảnh (“trăng”, “cột sọc chỉ đường”) và âm thanh (“tiếng lục lạc”, “kim đồng hồ kêu tích tắc”) trong bài thơ đã diễn tả mâu thuẫn giữa nỗi buồn với ý thức vận động vượt qua trở ngại của nhân vật trữ tình trên con đường mùa đông như thế nào?

Trả lời:

- Hình ảnh “trăng” (xuất hiện ở đầu và cuối bài) tượng trưng cho ánh sáng và hi vọng: ban đầu bị “sương mù” che phủ gợi nỗi buồn, bế tắc, nhưng nhờ nỗ lực vượt trở ngại, cuối cùng trăng lại hiện ra, thể hiện niềm tin và ý chí hướng về phía trước của nhân vật trữ tình.

- Hình ảnh những “cột cây số” (“cột sọc chỉ đường”) xuất hiện trong khổ thơ 4 nhấn mạnh tâm trạng buồn chán qua những từ ngữ “chỉ”, “dài, sừng sững”, “chỉ… đơn độc…”.

- Âm thanh: Tiếng “Nhạc ngựa đều đều buồn tẻ” (trong bản dịch nghĩa: “Lục lạc đơn điệu. Mệt mỏi rung lên”) vừa nhấn mạnh nỗi buồn, vừa điểm bước vận động không ngừng của cỗ xe; tiếng “kim đồng hồ” cũng là một âm thanh đơn điệu tẻ ngắt, song lại chính là tiếng điểm bước vận động không ngừng của thời gian.

Câu 3 (trang 64 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Xác định những hình ảnh, hoạt động tương phản trong khổ 4. Nhân vật trữ tình xuất hiện ở khổ thơ này có còn chìm trong cảnh vật u buồn nữa không? Vì sao?

Trả lời:

- Những hình ảnh, hoạt động trong khổ 4: ánh lửa - mái lều; rừng sâu - tuyết trắng.

- Cụm “ngược chiều tôi” cho thấy cái “tôi” trữ tình luôn vận động về phía trước, đối nghịch với cảnh vật, không chìm trong buồn đau mà không ngừng bỏ lại nỗi buồn phía sau.

Câu 4 (trang 64 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Xác định không gian, thời gian tâm tưởng của nhân vật trữ tình trong hai khổ thơ 5 – 6. Hãy hình dung nhân vật trữ tình được tận hưởng những gì và tiếp tục đấu tranh với nỗi buồn ra sao.

Trả lời:

- Không gian: bên lò lửa đỏ

- Thời gian: ngày mai, đêm đông

- Các khổ thơ 5, 6 thể hiện ý thức của nhân vật trữ tình về quy luật vận động của cuộc sống – cuộc sống vận động không ngừng qua bước đi của thời gian, theo quy luật “sẽ hoàn tất vòng quay đều đặn của mình”, xua đi nỗi buồn (“lũ người tẻ ngắt”), để hạnh phúc tinh yêu còn đọng lại (“Để ta bên nhau trong đêm”).

Câu 5 (trang 64 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) “Xe tam mã”, “bài ca của người xà ích”, “mái lều, ánh lửa”, “Nhi-na” có ý nghĩa tinh thần thế nào đối với hành trình của nhân vật trữ tình trên “con đường mùa đông”?

Trả lời:

- “Xe tam mã lao nhanh” gợi tâm tưởng người lữ hành vừa ý thức về vận động nhanh vượt qua mọi trở ngại trên đường, vừa tìm đến với tinh thần dân tộc Nga như hành trang cho mình trên con đường mùa đông.

- Bài ca của người xà ích” – lời ca dân gian vang lên qua tiếng hát của người đánh xe bình dị.

- “Mái lều, ánh lửa” ở khổ 4 gợi ý niệm về nhà – chốn dừng chân có ánh sáng và hơi ấm hay mái ấm bình yên.

- Người lữ hành ở khổ 5 gọi tên cô gái “Nhi-na”, cái tên gợi hình ảnh người yêu thương; người lữ hành không chỉ xác định hình ảnh như một điểm tựa tinh thần, mà còn là hạnh phúc tình yêu như mục đích hành trình của mình.

=> Chính người lữ hành – nhân vật trữ tình khi ghi nhận những hình ảnh nêu trên trong tâm tưởng, thực chất là đã chuyển những hình ảnh ấy thành biểu tượng, thành điểm tựa hành trang tinh thần cho mình để có thể vững vàng đi tiếp trên con đường mùa đông tràn ngập nỗi buồn lạnh giá.

Câu 6 (trang 64 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Nêu nhận xét về những hình tượng thơ được điểm lại trong khổ thơ cuối. Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn về cách lấy lại cảm giác bình yên trên những “con đường mùa đông” trong cuộc đời.

Trả lời:

- Tâm tưởng nhân vật trữ tình trong khổ 5, 6 đã vượt xa về phía trước con đường, ý thức được tương lai, song đó không phải là sự thoát li thực tại, mà là củng cố dũng khí để trở về với thực tại; khổ 7 – khổ cuối của bài thơ chính là sự trở về với thực tại cùng hành trang tinh thần được ý thức từ tương lai.

- Cách lấy lại cảm giác bình yên: ta hãy nghĩ về những điều tốt đẹp của cuộc sống, sự ấm áp đến từ gia đình, người thương và cả những hy vọng về tương lai tốt đẹp…

Câu 7 (trang 64 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Bạn có nhận xét gì về cấu tứ của bài thơ? Hãy liên hệ với một bài thơ khác có kiểu cấu tứ này mà bạn biết.

Trả lời:

- Cấu tứ của bài thơ: Các hình ảnh về con đường mùa đông và những hình ảnh trong tâm tưởng nhà thơ “trăng, lò sưởi, mái lều, ánh lửa…” đều lặp đi lặp lại, tạo kết cấu đầu cuối tương ứng cho bài thơ.

- Cấu tứ trong bài thơ thể hiện qua hình ảnh con đường mùa đông cô đơn, lạnh lẽo, từ “buồn” xuất hiện với tần số rất cao. Con đường mùa đông là con đường lưu đày, là con đường ly biệt.

- Một số bài thơ khác có cấu tứ như trên: Đoàn thuyền đánh cá – Huy Cận; Màu tím hoa sim – Hữu Loan.

* Viết kết nối với đọc  

Bài tập (trang 64 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) về một hình ảnh mang ý nghĩa tượng trưng mà bạn cho là đặc sắc nhất trong bài thơ Con đường mùa đông.

* Hướng dẫn:  

- Hình thức: Viết thành một đoạn khoảng 150 chữ; diễn đạt mạch lạc, có dẫn chứng thơ phù hợp.

- Nội dung: Chọn một hình ảnh tiêu biểu trong Con đường mùa đông, làm rõ ý nghĩa tượng trưng của hình ảnh và cảm nhận được tâm trạng, hành trình tinh thần của nhân vật trữ tình.

Đoạn văn tham khảo

Trong bài thơ Con đường mùa đông, hình ảnh “con đường mùa đông” là biểu tượng đặc sắc nhất, gói trọn hành trình tinh thần của nhân vật trữ tình. Con đường phủ tuyết lạnh lẽo, trống vắng không chỉ là cảnh thực mà còn tượng trưng cho cuộc đời nhiều cô đơn, thử thách. Trên con đường ấy, người lữ hành bước đi trong nỗi buồn, giữa sương mù và bóng tối, nhưng vẫn không ngừng hướng về phía trước. Chính sự vận động bền bỉ ấy cho thấy khát vọng vượt qua nghịch cảnh, tìm kiếm ánh sáng và hạnh phúc. Con đường mùa đông vì thế trở thành biểu tượng của ý chí sống: dù cuộc đời có lạnh giá, con người vẫn phải tiến bước, biến nỗi buồn thành động lực, lấy niềm tin làm điểm tựa để đi tới tương lai.

B/ HỌC TỐT VĂN BẢN CON ĐƯỜNG MÙA ĐÔNG

1. Nội dung chính văn bản Con đường mùa đông

Bài thơ khắc họa hành trình của người lữ hành trên con đường mùa đông lạnh giá, qua đó thể hiện nỗi cô đơn nhưng cũng làm nổi bật ý chí vượt qua trở ngại, khát vọng hướng tới ánh sáng, hạnh phúc và niềm tin vào cuộc sống.

2. Bố cục văn bản Con đường mùa đông

Có thể chia làm 3 phần:

- Khổ 1: Con đường mùa đông - nỗi buồn và nỗ lực vượt qua trở ngại.

- Khổ 2 - 6: Con đường mùa đông - cảnh vật và vận động tâm tưởng của người lữ hành.

- Khổ 7: Con đường mùa đông - vững bước hành trình cùng những điểm tựa tinh thần và ý thức về sứ mệnh.

3. Tóm tắt văn bản Con đường mùa đông

Bài thơ miêu tả hành trình của người lữ hành trên con đường mùa đông lạnh lẽo, cô đơn. Trong không gian buồn vắng ấy, nhân vật trữ tình vừa cảm nhận nỗi mệt mỏi, trống trải, vừa không ngừng hướng về ánh sáng, mái ấm và hạnh phúc tình yêu. Qua các hình ảnh tượng trưng, bài thơ thể hiện ý chí vượt qua nghịch cảnh, niềm tin vào tương lai và khát vọng sống của con người.

4. Nội dung, nghệ thuật của văn bản Con đường mùa đông

- Nội dung: Bài thơ thể hiện hành trình cô đơn trên con đường mùa đông và ý chí vượt nghịch cảnh, hướng tới ánh sáng, hạnh phúc và niềm tin vào cuộc sống.

- Nghệ thuật: Sử dụng hình ảnh giàu tính biểu tượng; kết hợp tả cảnh với biểu hiện tâm trạng; ngôn ngữ cô đọng, giàu sức gợi; mạch cảm xúc vận động từ nỗi buồn sang niềm tin, thể hiện chiều sâu nội tâm của nhân vật trữ tình.

Bài giảng: Con đường mùa đông - Cô Trang Thủy (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 11 Kết nối tri thức siêu ngắn, hay khác:

• Tràng giang

• Thực hành tiếng Việt trang 65

• Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm thơ (Tìm hiểu cấu tứ và hình ảnh của tác phẩm)

• Giới thiệu về một tác phẩm nghệ thuật

• Củng cố, mở rộng trang 73

• Thực hành đọc: Thời gian

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 11 hay khác:

• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn Chuyên đề Văn 11 Kết nối tri thức
• Giải lớp 11 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 11 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 11 Cánh diều (các môn học)

---