(Siêu ngắn) Soạn bài Chí Phèo - Kết nối tri thức

Bài viết soạn bài Chí Phèo trang trang 23 → trang 35 siêu ngắn gọn sách Ngữ văn 11 Kết nối tri thức giúp học sinh lớp 11 dễ dàng soạn văn 11.

(Siêu ngắn) Soạn bài Chí Phèo - Kết nối tri thức

A/ HƯỚNG DẪN SOẠN VĂN BẢN CHÍ PHÈO

* Trước khi đọc

Câu hỏi 1 (trang 23 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Thế nào là định kiến xã hội. Các định kiến xã hội có thể ảnh hưởng đến cá nhân và cộng đồng như thế nào?

Trả lời:

- Định kiến xã hội là những cách nhìn nhận, đánh giá phiến diện, cứng nhắc về một cá nhân hay nhóm người, hình thành từ thói quen, dư luận hoặc thiếu hiểu biết.

- Ảnh hưởng:

+ Với cá nhân: gây tổn thương tinh thần, mất tự tin, hạn chế cơ hội học tập, việc làm và phát triển bản thân.

+ Với cộng đồng: tạo chia rẽ, bất công, làm suy yếu sự gắn kết xã hội và cản trở tiến bộ chung.

Câu hỏi 2 (trang 23 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Có thể bạn đã từng nghe thấy người ta gọi tính cách hay cách ứng xử của một ai đó là “Chí Phèo”. Cách gọi ấy đã hàm ẩn sự đánh giá như thế nào đối với tính cách hay cách ứng xử này?

Trả lời:

“Chí Phèo” hàm ẩn sự đánh giá tiêu cực: đó là kiểu người cộc cằn, hung hăng, thô lỗ, hay gây gổ, sống buông thả, thiếu chuẩn mực.

* Đọc văn bản 

Gợi ý trả lời câu hỏi trong bài đọc:  

1. Chú ý sự luân phiên của các điểm nhìn (điểm nhìn của người kể chuyện và nhân vật, điểm nhìn bên ngoài và bên trong).

Trả lời:

Đoạn văn cho thấy sự luân phiên điểm nhìn:

- Ban đầu là điểm nhìn bên ngoài của người kể chuyện (miêu tả Chí Phèo đi – chửi – phản ứng của làng Vũ Đại).

- Sau đó chuyển sang điểm nhìn bên trong nhân vật (những câu hỏi, tiếng chửi, dòng suy nghĩ của Chí), giúp bộc lộ tâm trạng uất ức, cô độc và bi kịch bị xã hội ruồng bỏ.

2. Vì sao Chí Phèo lại khiến dân làng Vũ Đại e sợ khi hắn mới từ nhà tù trở về làng?

Trả lời:

Chí Phèo lại khiến dân làng Vũ Đại e sợ khi hắn mới từ nhà tù trở về làng vì:

- Trông như thằng săng đá.

- Cái đầu trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái mặt thì đen mà rất cơng cơng, hai mắt gườm gườm.

- Cái ngực phanh, đầy những nét chạm trổ rồng, phượng với một ông tướng cầm chùy, cả hai cánh tay cũng thế.

3. Người kể chuyện có hoàn toàn miêu tả cảnh Chí Phèo gây sự với người nhà bá Kiến chỉ từ điểm nhìn của mình?

Trả lời:

Người kể chuyện có hoàn toàn miêu tả cảnh Chí Phèo gây sự với người nhà bá Kiến chỉ từ điểm nhìn của mình vì có sự tham gia của điểm nhìn nhân vật (suy nghĩ của Chí Phèo).

4. Chú ý những chi tiết miêu tả cách “ứng phó” của bá Kiến đối với Chí Phèo và người nhà của mình.

Trả lời:

Chi tiết miêu tả cách “ứng phó” của bá Kiến đối với Chí Phèo và người nhà của mình:

Với Chí Phèo	+ Hỏi thăm: Anh Chí ơi! Sao anh lại làm ra thế? Về bao giờ thế? + Mời vào nhà uống nước: Sao không vào tôi chơi? Đi vào nhà uống nước.
Với người nhà	+ Quát mấy bà vợ: Các bà đi vào trong nhà; đàn bà chỉ biết lôi thôi, biết gì? + Nháy mắt con một cái, quát: Lí Cường đâu! Tội mày đáng chết. Không bảo người nhà đun nước mau lên.

5. Những cảm giác, ấn tượng gì đánh dấu thời điểm bắt đầu diễn ra sự thay đổi bên trong con người Chí Phèo?

Trả lời:

Những cảm giác, ấn tượng đánh dấu thời điểm bắt đầu diễn ra sự thay đổi bên trong con người Chí Phèo:

- Mở mắt thì trời đã sáng lâu

- Mặt trời chắc đã cao, nắng bên ngoài rực rỡ

- Tiếng chim ríu rít

- Bâng khuâng như tỉnh dậy sau một cơn say rất dài

- Lòng mơ hồ buồn, hắn hơi rùng mình, hắn sợ rượu

- Thấy tiếng chim hót vui vẻ, thấy tiếng người đi chợ

- …

6. Điều gì ám ảnh Chí Phèo nhất khi nghĩ về cuộc đời của mình?

Trả lời:

Chí Phèo trông thấy tuổi già của hắn, hắn ám ảnh nhất là sự cô độc khi nghĩ về cuộc đời mình.

7. Lòng trắc ẩn của thị Nở dành cho Chí Phèo được thể hiện qua ý nghĩ và hành động nào?

Trả lời:

- Nghĩ về Chí Phèo: Thị Nở thương cảm, lo lắng cho Chí; nhận ra Chí cô độc, đáng thương hơn đáng trách.

- Hành động: chủ động nấu cháo, mang sang cho Chí → biểu hiện tình thương chân thành, giản dị mà sâu sắc, đánh thức phần người trong Chí Phèo.

8. Người kể chuyện đặt điểm nhìn ở đâu khi miêu tả những cảm xúc của Chí Phèo lúc đón nhận bát cháo hành của thị Nở?

Trả lời:

- Điểm nhìn đặt bên trong nhân vật Chí Phèo.

9. Lời kể và điểm nhìn của người kể chuyện thể hiện thái độ như thế nào đối với Chí Phèo?

Trả lời:

- Thể hiện thái độ cảm thông và thương xót đối với Chí Phèo.

10. Lí do bà cô thị Nở dứt khoát không cho cháu mình đến với Chí Phèo có thỏa đáng không?

Trả lời:

Lí do:

- Vì định kiến và dư luận: Chí Phèo bị xem là kẻ lưu mạnh, rạch mặt ăn vạ, không xứng với cháu mình.

- Vì xót xa cho thân phận thị Nở.

11. Tại sao tâm trí của Chí Phèo lúc này lại bị ám ảnh bởi hơi cháo hành?

Trả lời:

- Vì Thị Nở nghe lời bà cô đã từ chối tình cảm của Chí khiến cho Chí Phèo đang trên con đường hoàn lương lại bị đẩy xuống hố sâu tuyệt vọng.

12. Việc Chí Phèo tìm đến nhà bá Kiến có phải hoàn toàn do hắn đã say như nhận xét trước đó của người kể chuyện không?

Trả lời:

- Việc Chí Phèo tìm đến nhà Bá Kiến không phải hoàn toàn do hắn đã say.

13. Đây có phải là những lời của một kẻ say không?

Trả lời:

- Đây không phải là lời của một kẻ say.

14. Người kể chuyện có đưa ra lời bình luận hay đánh giá nào của mình về sự việc xảy ra ở làng Vũ Đại không?

Trả lời:

- Người kể chuyện không đưa ra lời bình luận hay đánh giá nào của mình về sự việc xảy ra ở làng Vũ Đại.

15. Ý nghĩa của hình ảnh cái lò gạch cũ là gì?

Trả lời:

- Gợi ra vòng luẩn quẩn của bi kịch Chí Phèo, bi kịch của những kiếp người khốn khổ bị áp bức, chà đạp và tước đi quyền được sống, được hạnh phúc.

- “Bi kịch Chí Phèo” không phải là bi kịch của một cá nhân riêng biệt mà là một hiện tượng phổ biến mang tính quy luật trong xã hội xưa.

* Sau khi đọc 

Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc:  

Câu 1 (trang 35 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Tóm tắt cốt truyện Chí Phèo theo trình tự thời gian cuộc đời nhân vật. Hãy đánh giá hiệu quả của việc phá vỡ trình tự này trong mạch trần thuật của tác phẩm.

Trả lời:

- Cốt truyện Chí Phèo theo trình tự thời gian:

+ Chí Phèo bị bỏ rơi ngay từ khi chào đời.

+ Chí Phèo lớn lên ở làng Vũ Đại, đi ở cho nhà bá Kiến rồi bị đi tù vì một lí do không rõ.

+ Khi ra tù, Chí Phèo biến thành một con người khác cả về nhân hình lẫn nhân tính. Việc đầu tiên hắn làm là sang nhà bá Kiến đòi nợ.

+ Chí Phèo tiếp tục sang nhà bá Kiến đòi nợ lần thứ hai. Lần này, bá Kiến, với sự khôn ngoan, thủ đoạn, đã biến Chí Phèo trở thành tay chân phục vụ cho mình.

+ Chí Phèo trượt dài trên con đường tha hóa cho đến khi gặp Thị Nở. Nhờ tình thương của thị Nở, Chí Phèo muốn sống một cuộc đời lương thiện như những người bình thường khác trong làng Vũ Đại.

+ Thị Nở không thắng được những định kiến xã hội về Chí Phèo nên đã cự tuyệt tình cảm của hắn. Chí Phèo tìm đến nhà bá Kiến để đòi lương thiện. Hắn giết chết bá Kiến rồi tự sát nhưng rốt cuộc, cái chết ấy không được dân làng Vũ Đại hiểu và đồng cảm.

- Mạch trần thuật của tác phẩm bắt đầu từ khi Chí Phèo đã trượt dài trên con đường tha hóa, sau đó, mới quay ngược trở lại với sự kiện hắn được sinh ra như thế nào. Điều này, một mặt, tạo ra sự hấp dẫn, hứng thú ở người đọc, khiến người ta phải tò mò về cuộc đời và bản chất của nhân vật. Mặt khác, cách đảo trật tự sự kiện cũng thể hiện một điểm quan trọng trong tư duy tự sự của Nam Cao: nhà văn không chỉ kể lại cuộc đời của nhân vật mà còn muốn phân tích và giải thích những gì đã nhào nặn nên số phận và tính cách của họ.

Câu 2 (trang 35 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Phân loại điểm nhìn trần thuật trong đoạn mở đầu theo các bình diện: điểm nhìn của người kể chuyện/ điểm nhìn của nhân vật (Chí Phèo, dân làng Vũ Đại); điểm nhìn bên ngoài và điểm nhìn bên trong. Nhận xét về tương quan và sự dịch chuyển giữa các điểm nhìn này, qua đó, chỉ ra những nét đặc sắc trong cách Nam Cao mở đầu câu chuyện.

Trả lời:

- Đoạn mở đầu Chí Phèo có sự phối hợp nhiều loại điểm nhìn: có điểm nhìn của người kể chuyện, điểm nhìn của dân làng Vũ Đại và của cả Chí Phèo.

- Đoạn mở đầu này không có một điểm nhìn duy nhất bao trùm. Người kể chuyện không đứng hẳn về ý thức của nhân vật nào, cũng như không biết gì hơn về Chí Phèo so với dân làng Vũ Đại.

Câu 3 (trang 35 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Phân tích diễn biến tâm trạng Chí Phèo vào buổi sáng sau cuộc gặp gỡ với thị Nở đêm trước. Theo bạn, nhân tố nào quyết định đối với quá trình hồi sinh nhân tính của nhân vật? Vì sao?

Trả lời:

- Diễn biến tâm trạng Chí Phèo vào buổi sáng sau cuộc gặp gỡ với thị Nở đêm trước: tỉnh dậy → cảm nhận thiên nhiên và cuộc sống đời thường → nhớ lại quá khứ của mình → thảng thốt khi nghĩ về tương lai → xúc động trước bát cháo hành của thị Nở → hình dung về tương lai khi có thị Nở bên mình.

=> Tâm trạng của Chí Phèo vận động từ cảm giác đến ý thức. Nhân tính của nhân vật được hồi sinh bắt đầu từ sự nhận ra ý nghĩa của đời sống đến sự giật mình khi thấy sự vô nghĩa của đời mình, từ đó, khao khát được sống có ý nghĩa.

- Nhân tố mang tính quyết định đối với quá trình hồi sinh nhân tính của nhân vật là tình thương của thị Nở được thể hiện qua chi tiết bát cháo hành. Nhưng quan trọng không kém là ý thức nhân tính vẫn còn tiềm tàng ở trong con người Chí Phèo chứ chưa bao giờ bị huỷ hoại hoàn toàn.

Câu 4 (trang 35 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Phân tích phản ứng tâm lí và hành động của Chí Phèo sau khi bị thị Nở từ chối chung sống. Người kể chuyện có đưa ra những phán đoán đáng tin cậy để người đọc hiểu được tâm lí và hành động của nhân vật không?

Trả lời:

- Phản ứng tâm lí và hành động của Chí Phèo sau khi bị thị Nở từ chối chung sống:

+ Chí Phèo đang uống rượu và chưa hiểu vì sao thị Nở lại nổi giận với mình.

+ Khi hiểu chuyện, Chí Phèo “bỗng nhiên ngẩn người”.

+ Níu kéo thị Nở không được, Chí Phèo muốn uống rượu thật say để có động lực trả thù bà cô thị Nở. Nhưng càng uống, càng không thấy say, càng uống lại chỉ thấy hơi cháo hành ám ảnh.

+ Chí Phèo cầm dao định sang nhà bà cô thị Nở trả thù nhưng chân hắn lại đưa hắn đến nhà bá Kiến.

- Người kể chuyện ở đây không giải thích cho ta biết điều gì chi phối hành vi của Chí Phèo.

Câu 5 (trang 35 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Người kể chuyện bộc lộ thái độ như thế nào đối với Chí Phèo và thị Nở qua hệ thống điểm nhìn và lời kể?

Trả lời:

Lời kể của người kể chuyện có những lúc nghiêm khắc, lại có lúc như giễu cợt các nhân vật của mình nhưng khi miêu tả quá trình hồi sinh nhân tính của Chí Phèo, điểm nhìn và lời kể của người kể chuyện thể hiện rất rõ sự đồng cảm, trân trọng. Nhiều chi tiết rất nhỏ trong nội tâm của nhân vật đã được mô tả.

Câu 6 (trang 35 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Nhận xét về điểm nhìn và giọng điệu trần thuật ở đoạn kết truyện ngắn khi Chí Phèo tìm đến nhà bá Kiến lần cuối và phản ứng của dân làng Vũ Đại về cái chết của hai nhân vật này. Theo bạn, cái chết của Chí Phèo có ý nghĩa như thế nào?

Trả lời:

- Điểm nhìn: Có sự thay đổi, đan xen giữa điểm nhìn của người kể chuyện và điểm nhìn của người dân làng Vũ Đại.

- Giọng điệu: tự nhiên, gần gũi, sử dụng khẩu ngữ quần chúng một cách triệt để, mang hơi thở đời sống, giọng văn hoá đời sống.

- Ý nghĩa cái chết của Chí Phèo:

+ Là lời tố cáo xã hội thực dân nửa phong kiến đã đẩy người nông dân vào con đường bần cùng hóa, lưu manh hóa, đẩy họ tới cái chết bi thảm.

+ Thể hiện quan niệm hiện thực nhạy bén của Nam Cao: tình trạng xung đột giai cấp ở nông thôn Việt Nam hết sức gay gắt, quyết liệt, không thể xoa dịu được, chỉ có thể được giải quyết bằng những biện pháp quyết liệt.

+ Đó là hành động lấy máu rửa thù của người nông dân thức tỉnh về quyền sống, tuy tự phát, liều lĩnh, tuyệt vọng nhưng không phải là hành động lưu manh.

Câu 7 (trang 35 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) So sánh và nhận xét đoạn kết của hai truyện ngắn Chí Phèo (Nam Cao) và Vợ nhặt (Kim Lân).

Trả lời:

- Có thể thấy Chí Phèo là một truyện ngắn có kết thúc mở. Câu chuyện có thể khép lại nhưng vấn đề mà câu chuyện gợi ra thì còn bỏ ngỏ; những mâu thuẫn, xung đột trong truyện vẫn tiềm tàng. Kết thúc mở bao giờ cũng đánh dấu một nhãn quan về hiện thực như một trạng thái đang vận động, bất định, chưa ngã ngũ, xong xuôi.

- Kết thúc truyện ngắn Vợ nhặt thì khác. Mặc dù nhìn trên bề mặt, câu chuyện như vẫn đang bỏ ngỏ nhưng hình ảnh “lá cờ đỏ sao vàng” cho thấy những vấn đề của hiện tại đã tìm được hướng giải quyết. Vì vậy, kết thúc truyện ngắn của Kim Lân không phải là một kết thúc mở.

Câu 8 (trang 35 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Hệ thống hóa những nét đáng chú ý trong nghệ thuật kể chuyện của Nam Cao ở truyện ngắn này trên các phương diện: người kể chuyện, điểm nhìn và lời trần thuật.

Trả lời:

- Người kể chuyện: ngôi thứ ba.

- Điểm nhìn: người kể chuyện gia tăng việc trần thuật theo ý thức của các nhân vật. Bản thân điều này mang ý nghĩa nhân đạo như ở trên đã nói, đồng thời đánh dấu một sự đột phá trong cảm quan nghệ thuật của Nam Cao, theo đó, văn chương cần phải khám phá hiện thực tâm lí của con người.

- Lời trần thuật: đa giọng, nhiều điểm nhìn, đặc biệt có sự kết hợp, cộng hưởng giữa ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết, tạo ra các hiện tượng lời nửa trực tiếp, lời độc thoại nội tâm.

* Viết kết nối với đọc  

Bài tập (trang 35 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày suy nghĩ của bạn về chi tiết bát cháo hành của thị Nở trong truyện ngắn Chí Phèo.

* Hướng dẫn:  

- Hình thức:  

+ Viết 1 đoạn văn khoảng 150 chữ.

+ Diễn đạt mạch lạc, rõ ý; có thể kết hợp nghị luận và biểu cảm.

- Nội dung:  

+ Trình bày suy nghĩ về chi tiết bát cháo hành của Thị Nở.

+ Làm rõ ý nghĩa của chi tiết: thể hiện tình người, sự thức tỉnh nhân tính của Chí Phèo và giá trị nhân đạo của tác phẩm.

Đoạn văn tham khảo

Chi tiết bát cháo hành của Thị Nở trong truyện ngắn Chí Phèo là một hình ảnh giản dị mà giàu ý nghĩa nhân văn. Bát cháo không chỉ giúp Chí Phèo giải cảm mà còn sưởi ấm tâm hồn con người từng bị xã hội ruồng bỏ. Lần đầu tiên sau bao năm say rượu và làm ác, Chí cảm nhận được sự quan tâm chân thành của một người khác. Chính hương vị mộc mạc của bát cháo đã đánh thức phần người còn sót lại trong Chí, khơi dậy khát vọng được sống lương thiện, được làm hòa với cuộc đời. Qua chi tiết ấy, Nam Cao khẳng định sức mạnh cảm hóa của tình người và bày tỏ niềm xót thương sâu sắc đối với những số phận bị đẩy ra ngoài lề xã hội. Bát cháo hành vì thế trở thành biểu tượng đẹp cho ánh sáng nhân đạo trong tác phẩm.

B/ HỌC TỐT VĂN BẢN CHÍ PHÈO

1. Nội dung chính văn bản Chí Phèo

Chí Phèo là một kiệt tác của nền văn xuôi Việt Nam hiện đại. Qua truyện ngắn này, Nam Cao khái quát một hiện tượng xã hội ở nông thôn Việt Nam trước Cách mạng. Qua đó, nhà văn kết án đanh thép xã hội tàn bạo ấy, đồng thời thể hiện niềm thương cảm, lòng nhân đạo đối với số phận những người nông dân.

2. Bố cục văn bản Chí Phèo

Chí Phèo có bố cục gồm 3 phần

- Phần 1 (Từ đầu đến …cả làng Vũ Đại cũng không ai biết): Chí Phèo xuất hiện cùng tiếng chửi.

- Phần 2 (Tiếp theo đến …không bảo người nhà đun nước mau lên): Chí Phèo mất hết nhân tính.

- Phần 3 (Còn lại): Sự thức tỉnh, ý thức về bi kịch của cuộc đời Chí Phèo.

3. Tóm tắt văn bản Chí Phèo

Chí Phèo là anh canh điền hiền lành, lương thiện nhưng vì sự ghen tuông của Bá Kiến mà phải vào tù bảy, tám năm trời. Nhà tù thực dân đã biến Chí từ một người lương thiện thành một kẻ lưu manh, bất cần. Ra tù Chí đến ăn vạ nhà Bá Kiến, bằng sự khôn khéo của mình Bá Kiến đã khiến Chí đồng ý làm tay sai cho hắn. Trong một đêm say rượu, Chí Phèo đã gặp Thị Nở, cuộc gặp gỡ này đã làm thức tỉnh phần người trong Chí. Chí khát khao lương thiện, muốn được làm hòa với mọi người. Sự phản đối của bà cô Thị Nở đã khiến Thị Nở cự tuyệt Chí, đau khổ tuyệt vọng Chí đã giết chết Bá Kiến, người khiến mình trở thành con quỷ dữ làng Vũ Đại và tự kết thúc cuộc đời mình.

4. Nội dung, nghệ thuật văn bản Chí Phèo

- Nội dung:

+ Tố cáo xã hội phong kiến bất công khiến con người sinh ra là người mà lại không được làm người

+ Thông qua đó nhấn mạnh hình ảnh và bản chất tốt đẹp của người dân lao động ngay cả khi tưởng họ đã bị xã hội tàn bạo cướp đoạt tất cả.

- Nghệ thuật:

+ Nghệ thuật điển hình hoá nhân vật

+ Nghệ thuật miêu tả tâm lí tài tình

+ Nghệ thuật trần thuật, kết cấu mới mẻ, linh hoạt, phóng túng

+ Ngôn ngữ, giọng điệu sinh động

+ Cốt truyện độc đáo, các tình tiết giàu kịch tính.

Bài giảng: Chí Phèo - Cô Trang Thủy (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 11 Kết nối tri thức siêu ngắn, hay khác:

• Vợ nhặt

• Thực hành tiếng Việt trang 36

• Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm truyện (Những đặc điểm trong cách kể của tác giả)

• Thuyết trình về nghệ thuật kể chuyện trong một tác phẩm truyện

• Củng cố, mở rộng trang 48

• Thực hành đọc: Cải ơi

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 11 hay khác:

• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn Chuyên đề Văn 11 Kết nối tri thức
• Giải lớp 11 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 11 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 11 Cánh diều (các môn học)

---