(Siêu ngắn) Soạn bài Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm truyện (Những đặc điểm trong cách kể của tác giả) - Kết nối tri thức

Bài viết soạn bài Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm truyện (Những đặc điểm trong cách kể của tác giả) trang 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45 siêu ngắn gọn sách Ngữ văn 11 Kết nối tri thức giúp học sinh lớp 11 dễ dàng soạn văn 11.

(Siêu ngắn) Soạn bài Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm truyện (Những đặc điểm trong cách kể của tác giả) - Kết nối tri thức

* Yêu cầu

- Giới thiệu ngắn gọn về tác phẩm truyện được chọn để phân tích (chú ý nêu khái quát các phương diện làm nên tính nghệ thuật của tác phẩm mà bài viết sẽ đi sâu phân tích).

- Nêu được và phân tích một cách cụ thể, rõ ràng về các phương diện nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm (nghệ thuật sáng tạo tình huống, xây dựng cốt truyện, những nét đặc sắc của hình tượng người kể chuyện, cách tổ chức trần thuật, lời văn và giọng điệu...).

- Nêu nhận định, đánh giá về tác phẩm truyện dựa trên các lí lẽ và bằng chứng thuyết phục với những phân tích có chiều sâu hay thể hiện góc nhìn mới mẻ.

- Khẳng định giá trị của tác phẩm được chọn để phân tích.

* Phân tích bài viết tham khảo

Một vài nét về nghệ thuật tự sự của Nam Cao trong truyện ngắn Đời thừa.

- Giới thiệu tác phẩm và phương diện nghệ thuật của tác phẩm mà bài viết sẽ đi sâu phân tích.

- Mô tả và đánh giá cách Nam Cao kiến tạo truyện kể.

- Chỉ ra đặc điểm của người kể chuyện trong truyện ngắn (ngôi kể và điểm nhìn).

- Phân tích vai trò của ngôi kể, điểm nhìn và lời trần thuật trong việc khắc họa nhân vật.

- Chỉ ra mối liên hệ giữa người kể chuyện trong tác phẩm với nhà văn.

- Đánh giá giá trị của tác phẩm.

Gợi ý trả lời câu hỏi:

Câu 1 (trang 43 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Nghệ thuật tự sự của Nam Cao trong truyện ngắn Đời thừa có những phương diện đáng chú ý nào?

Trả lời:

Nghệ thuật tự sự của Nam Cao trong truyện ngắn Đời thừa có những phương diện đáng chú ý:

- Mạch kể truyện

- Điểm nhìn kể chuyện

- Thái độ của người kể với nhân vật

- Lời trần thuật

- …

Câu 2 (trang 43 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Khi phân tích từng phương diện làm nên sức hấp dẫn của nghệ thuật tự sự trong Đời thừa, tác giả đã đi theo trình tự nào?

Trả lời:

Khi phân tích từng phương diện làm nên sức hấp dẫn của nghệ thuật tự sự trong Đời thừa, tác giả đã đi theo trình tự:

- Miêu tả yếu tố đó.

- Chỉ ra chức năng, vai trò của nó.

- Thái độ của người kể chuyện với nhân vật.

- Đánh giá hiệu quả nghệ thuật của nó.

Câu 3 (trang 43 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Bạn có thể học hỏi được điều gì từ cách phân tích các phương diện của nghệ thuật tự sự trong Đời thừa? Điều gì ở bài viết làm bạn chưa thỏa mãn.

Trả lời:

- Học hỏi: Khi biết bài văn phân tích các phương diện của nghệ thuật tự sự cần phải nêu được giá trị của văn bản, chỉ ra phương diện nghệ thuật cần đánh giá. Mô tả và nêu vai trò chức năng của nó. Chỉ ra được thái độ của nhân vật và đánh giá hiệu quả nghệ thuật của nó.

- Bài viết chưa đánh giá hiệu quả nghệ thuật của nghệ thuật tự sự.

* Thực hành viết

1. Chuẩn bị viết

- Chọn một tác phẩm truyện (truyện ngắn, tiểu thuyết) để lại cho bạn nhiều ấn tượng về cách kể chuyện.

- Xem lại các tri thức về truyện trong sách Ngữ văn 10 và trong bài này.

2. Tìm ý, lập dàn ý

a) Tìm ý

Khi tìm ý, cần đặc biệt quan tâm các vấn đề sau:

- Tìm hiểu hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, mối liên hệ giữa tác phẩm với nhà văn cùng bối cảnh thời đại và các khuynh hướng, trường phái văn học nghệ thuật liên quan.

- Xác định những phương diện cụ thể trong cách kể chuyện của tác phẩm mà bài viết sẽ đi sâu vào phân tích.

- Đặc biệt cần chú ý phân tích hiệu quả của các phương thức, phương tiện nghệ thuật đã giúp bộc lộ cảm quan về đời sống của nhà văn cũng như khơi gợi suy tưởng và hứng thú diễn giải ở người đọc.

- Đánh giá giá trị của tác phẩm bạn đã chọn trên phương diện nghệ thuật: Tác phẩm có vị trí như thế nào trong sự nghiệp của nghệ sĩ? Nó tạo nên đột phá gì trong cách biểu đạt đời sống, đem đến những ấn tượng, xúc động thẩm mỹ mới mẻ thế nào?

b) Lập dàn ý

- Mở bài: Giới thiệu ngắn gọn về tác phẩm nghệ thuật bạn sẽ phân tích. Nêu khía cạnh trong nghệ thuật của tác phẩm mà bạn sẽ tập trung làm rõ.

- Thân bài: Căn cứ vào việc xác định các yếu tố làm nên tính nghệ thuật của tác phẩm truyện mà bạn chọn phân tích, triển khai bài viết thành các luận điểm tương ứng. Khi phân tích các yếu tố này có thể đi theo các trình tự: miêu tả yếu tố đó, chỉ ra chức năng, vai trò của nó; đánh giá hiệu quả của nó.

- Kết bài: Khẳng định giá trị nghệ thuật của tác phẩm truyện.

* Dàn ý viết bài văn phân tích nghệ thuật xây dựng tình huống truyện Vợ nhặt của Kim Lân.

a) Mở bài

- Giới thiệu tác giả Kim Lân và truyện ngắn Vợ nhặt.

- Nêu vấn đề: tình huống truyện độc đáo – “nhặt được vợ” giữa nạn đói.

b) Thân bài

* Khái quát tình huống truyện

- Tràng – một người nghèo, xấu xí – “nhặt” được vợ trong cảnh đói khát năm 1945.

- Cuộc hôn nhân diễn ra nhanh chóng, bất thường, éo le.

* Tính độc đáo của tình huống

- Đặt con người vào hoàn cảnh sống – chết khắc nghiệt.

- Hạnh phúc gắn liền với đói khổ → nghịch lí giàu sức gợi.

- Là tình huống “thắt nút” toàn bộ câu chuyện.

* Tác dụng của tình huống truyện

- Làm nổi bật số phận bi thảm của người dân nghèo: Hôn nhân bị rẻ rúng, con người bị đẩy đến tận cùng đói khát.

- Bộc lộ vẻ đẹp nhân tính

+ Tràng: cưu mang, trách nhiệm.

+ Người vợ nhặt: khao khát sống.

+ Bà cụ Tứ: bao dung, giàu tình thương.

- Thể hiện tư tưởng nhân đạo của Kim Lân

+ Tin vào sức sống, khát vọng hạnh phúc của con người.

+ Hướng tới ánh sáng tương lai (hình ảnh lá cờ đỏ cuối truyện).

- Nghệ thuật xây dựng tình huống

+ Chọn chi tiết đời thường nhưng giàu kịch tính.

+ Kết hợp hiện thực khốc liệt với ánh sáng nhân văn.

+ Tình huống làm cơ sở phát triển tâm lí nhân vật và chủ đề tác phẩm.

c) Kết bài

- Khẳng định giá trị nghệ thuật của tình huống truyện.

- Đánh giá đóng góp của Kim Lân trong việc thể hiện số phận và phẩm chất con người.

3. Viết

- Nên triển khai từng ý trong dàn ý thành một đoạn văn; ở từng đoạn văn cần có câu chủ đề đặt ở vị trí thích hợp.

- Cần dẫn lời văn hay chi tiết trong tác phẩm truyện có thể minh họa tốt cho ý đã được nêu.

- Lời văn cần tránh sự bình tán dễ dãi, lan man. Cách phân tích và đánh giá tác phẩm nghệ thuật cần có sự kết hợp hài hòa giữa lí (mạch phân tích) và tình (thái độ của người viết đối với tác phẩm.

Bài viết tham khảo

Kim Lân là nhà văn gắn bó sâu nặng với đời sống nông thôn và người nông dân Việt Nam. Các sáng tác của ông thường hướng về những phận người nghèo khổ nhưng giàu tình cảm, giàu khát vọng sống. Truyện ngắn Vợ nhặt là một tác phẩm tiêu biểu, được viết về nạn đói khủng khiếp năm 1945. Thành công nổi bật của truyện trước hết nằm ở nghệ thuật xây dựng tình huống truyện độc đáo: tình huống “nhặt được vợ” giữa cảnh đói khát. Chính tình huống ấy đã làm nổi bật số phận con người, vẻ đẹp nhân tính và tư tưởng nhân đạo sâu sắc của nhà văn.

Tình huống truyện trong Vợ nhặt xoay quanh việc Tràng – một người đàn ông nghèo, xấu xí, sống bằng nghề đẩy xe bò thuê – lại có thể “nhặt” được vợ chỉ qua vài câu nói đùa và bốn bát bánh đúc. Cuộc hôn nhân diễn ra nhanh chóng, bất ngờ, không cưới xin, không sính lễ, không cả một lời hẹn ước nghiêm túc. Đặt trong bối cảnh nạn đói năm 1945, khi “người chết như ngả rạ”, khi không khí xóm ngụ cư nặng mùi tử khí, thì việc có vợ vốn là chuyện vui mừng, thiêng liêng lại trở thành một sự kiện éo le, nghịch lí. Chính sự nghịch lí ấy đã tạo nên một tình huống truyện vừa độc đáo vừa giàu sức gợi.

Trước hết, tình huống truyện giúp Kim Lân làm nổi bật số phận bi thảm của người nông dân trong nạn đói. Hôn nhân – một bước ngoặt lớn của đời người – bị rẻ rúng đến mức có thể “nhặt” được như một món đồ. Người đàn bà theo Tràng về làm vợ trong dáng vẻ tiều tụy, đói khát, gần như đánh mất cả lòng tự trọng. Không khí xóm làng u ám, tiếng quạ kêu, mùi gây của xác người, những bóng người đói lả đi trong chiều tàn… tất cả tạo nên bức tranh hiện thực vô cùng thảm khốc. Qua tình huống “nhặt vợ”, Kim Lân đã tố cáo một xã hội tàn nhẫn đã đẩy con người đến bước đường cùng, khiến hạnh phúc trở nên mong manh, rẻ rúng.

Không chỉ phản ánh hiện thực đau thương, tình huống truyện còn là phương tiện để nhà văn khám phá và ngợi ca vẻ đẹp nhân tính của con người. Trong hoàn cảnh đói khát cùng cực, Tràng vẫn cưu mang người đàn bà xa lạ, đưa thị về làm vợ bằng sự chân thành mộc mạc. Từ một anh chàng sống buông tuồng, Tràng bỗng thấy mình trưởng thành hơn, biết lo lắng cho mái ấm, có ý thức trách nhiệm với gia đình. Người vợ nhặt, từ chỗ chao chát, liều lĩnh, khi về làm dâu lại trở nên e dè, hiền thục, biết thu vén nhà cửa, nhóm lên hơi ấm gia đình. Đặc biệt, bà cụ Tứ – người mẹ nghèo – tuy đau xót trước cảnh con trai lấy vợ trong lúc đói kém nhưng vẫn mở lòng đón nhận con dâu bằng tình thương và sự bao dung. Trong bữa cơm ngày đói chỉ có cháo loãng và “chè khoán”, bà vẫn cố gieo vào lòng các con niềm hi vọng về tương lai. Tất cả những biến chuyển tâm lí ấy đều được khơi mở và phát triển từ tình huống truyện trung tâm.

Qua tình huống “nhặt vợ”, Kim Lân còn thể hiện rõ tư tưởng nhân đạo sâu sắc. Nhà văn không chỉ xót thương cho số phận con người mà còn đặt niềm tin vào sức sống mãnh liệt và khát vọng hạnh phúc của họ. Giữa cái đói và cái chết, con người vẫn hướng về sự sống, vẫn khao khát tổ ấm gia đình. Đặc biệt, hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng thấp thoáng ở cuối truyện đã mở ra một chân trời mới, gợi niềm hi vọng về con đường giải phóng, về tương lai tươi sáng hơn cho những con người khốn khổ. Như vậy, tình huống truyện không khép lại trong bi kịch mà mở ra ánh sáng của niềm tin.

Kim Lân đã xây dựng tình huống truyện hết sức tự nhiên nhưng giàu kịch tính. Ông lựa chọn một chi tiết đời thường – việc lấy vợ – đặt vào hoàn cảnh lịch sử đặc biệt, từ đó tạo ra sự đối lập gay gắt giữa đói khát và hạnh phúc. Tình huống này trở thành “điểm nút” chi phối toàn bộ diễn biến truyện, là cơ sở để nhà văn khắc họa tâm lí nhân vật, tổ chức các chi tiết và làm nổi bật chủ đề tác phẩm. Sự kết hợp hài hòa giữa hiện thực khốc liệt và ánh sáng nhân văn đã tạo nên sức lay động sâu xa cho truyện ngắn.

Có thể khẳng định, nghệ thuật xây dựng tình huống truyện là một trong những thành công lớn của Vợ nhặt. Tình huống “nhặt được vợ” không chỉ phản ánh chân thực nạn đói năm 1945 mà còn làm nổi bật vẻ đẹp nhân tính và tấm lòng nhân đạo của Kim Lân. Qua đó, nhà văn gửi gắm niềm tin vào con người: dù trong hoàn cảnh tăm tối nhất, con người vẫn hướng về sự sống và hạnh phúc.

4. Chỉnh sửa, hoàn thiện

- Đọc lại và kiểm tra bài viết. Đối chiếu với các yêu cầu của kiểu bài và dàn ý đã lập để có những chỉnh sửa cần thiết.

- Xem lại mạch triển khai ý tưởng, cách diễn giải một số khái niệm liên quan đến nghệ thuật kể chuyện, các chi tiết, dẫn chứng được lựa chọn để làm rõ các luận điểm… để đảm bảo sự chặt chẽ, mạch lạc, chính xác của bài viết. Đặc biệt, nên chỉnh sửa những đoạn sa vào bàn luận nội dung của tác phẩm mà thiếu những phân tích có sự gắn kết nó với các phương diện thuộc về nghệ thuật kể chuyện.

- Rà soát và chỉnh sửa các lỗi về chính tả, từ ngữ, ngữ pháp.

Bài giảng: Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm truyện - Cô Trang Thủy (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 11 Kết nối tri thức siêu ngắn, hay khác:

• Thực hành tiếng Việt trang 36

• Thuyết trình về nghệ thuật kể chuyện trong một tác phẩm truyện

• Củng cố, mở rộng trang 48

• Thực hành đọc: Cải ơi

• Tri thức ngữ văn trang 54

• Nhớ đồng

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 11 hay khác:

• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn Chuyên đề Văn 11 Kết nối tri thức
• Giải lớp 11 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 11 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 11 Cánh diều (các môn học)

---