Soạn bài Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm truyện (Những đặc điểm trong cách kể của tác giả) - ngắn nhất Kết nối tri thức

Soạn bài Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm truyện (Những đặc điểm trong cách kể của tác giả) trang 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45 ngắn nhất mà vẫn đủ ý được biên soạn bám sát sách Ngữ văn lớp 11 Kết nối tri thức giúp học sinh soạn văn 11 dễ dàng hơn.

Soạn bài Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm truyện (Những đặc điểm trong cách kể của tác giả) - ngắn nhất Kết nối tri thức

Trong chương trình Ngữ văn lớp 10, bạn đã được làm quen và thực hành các đề bài nghị luận về một tác phẩm truyện. Qua đó, bạn đã nắm được tính chất, yêu cầu của kiểu bài văn và các thao tác cần vận dụng để phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật của một tác phẩm truyện.

Chương trình Ngữ văn 11 đòi hỏi bạn đi sâu hơn vào việc phân tích, đánh giá tính nghệ thuật của một tác phẩm truyện, đặc biệt là những tìm tòi của tác giả trong cách kể câu chuyện. Để viết tốt kiểu bài này, bạn cần ôn lại các tri thức về nghệ thuật tự sự đã được giới thiệu trong chương trình Ngữ văn 10 và ở bài học này.

* Yêu cầu

- Giới thiệu ngắn gọn về tác phẩm truyện được chọn để phân tích (chú ý nêu khái quát các phương diện làm nên tính nghệ thuật của tác phẩm mà bài viết sẽ đi sâu phân tích).

- Nêu được và phân tích một cách cụ thể, rõ ràng về các phương diện nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm (nghệ thuật sáng tạo tình huống, xây dựng cốt truyện, những nét đặc sắc của hình tượng người kể chuyện, cách tổ chức trần thuật, lời văn và giọng điệu...).

- Nêu nhận định, đánh giá về tác phẩm truyện dựa trên các lí lẽ và bằng chứng thuyết phục với những phân tích có chiều sâu hay thể hiện góc nhìn mới mẻ.

- Khẳng định giá trị của tác phẩm được chọn để phân tích

* Phân tích bài viết tham khảo

Một vài nét về nghệ thuật tự sự của Nam Cao trong truyện ngắn Đời thừa.

1. Giới thiệu tác phẩm và phương diện nghệ thuật của tác phẩm mà bài viết sẽ đi sâu phân tích.

- Đời thừa là truyện ngắn nổi bật của Nam Cao trong mảng đề tài về người trí thức. Đánh dấu sự chín muồi trong tư tưởng nghệ thuật của nhà văn.

- Đời thừa đặc sắc về nghệ thuật tự sự.

2. Mô tả và đánh giá cách Nam Cao kiến tạo truyện kể.

- Câu chuyện không được thuật lại theo trình tự thời gian. Cách tổ chức mạch truyện phá vỡ trật tự sự sự kiện chính là một đặc trưng nổi bật của nghệ thuật tự sự hiện đại so với truyền thống.

3. Chỉ ra đặc điểm của người kể chuyện trong truyện ngắn (ngôi kể và điểm nhìn).

- Ngôi kể: ngôi thứ ba

- Điểm nhìn: điểm nhìn bên trong, gắn với ý thức nhân vật hơn là từ điểm nhìn bên ngoài.

4. Phân tích vai trò của ngôi kể, điểm nhìn và lời trần thuật trong việc khắc họa nhân vật.

- Ngôi kể: Người kể chuyện toàn tri, nắm bắt được toàn bộ diễn biến hành động của nhân vật.

- Điểm nhìn: khắc họa nội tâm, suy nghĩ nhân vật.

- Lời trần thuật: miêu tả, kể lại… những hành động, suy nghĩ của nhân vật.

5. Chỉ ra mối liên hệ giữa người kể chuyện trong tác phẩm với nhà văn.

Người kể chuyện đã thay mặt Nam Cao để làm việc mà ông quan tâm nhất khi cầm bút. Đó là “đau đáu nhìn vào cái nhân cách”, là việc “săn đuổi chính mình đầy ráo riết” và cũng là “săn đuổi cái nhân cách con người ta nói chung”.

6. Đánh giá giá trị của tác phẩm

Đời thừa là tác phẩm phản ánh sâu sắc và rõ nét về cuộc sống của những người trí thức tiểu tư sản nghèo ở nước ta trong bối cảnh đất nước bị ngoại bang giày xéo. Tác phẩm đã gây tiếng vang lớn và thực sự trở thành “tiếng kêu đau khổ kia thoát ra từ những kiếp lầm than”.

Trả lời câu hỏi:

Câu 1 (trang 43 sgk Ngữ văn 11 Tập 1): Nghệ thuật tự sự của Nam Cao trong truyện ngắn Đời thừa có những phương diện đáng chú ý nào?

Trả lời:

Nghệ thuật tự sự của Nam Cao trong truyện ngắn Đời thừa có những phương diện đáng chú ý:

- Mạch kể truyện

- Điểm nhìn kể chuyện

- Thái độ của người kể với nhân vật

- Lời trần thuật

- …

Câu 2 (trang 43 sgk Ngữ văn 11 Tập 1): Khi phân tích từng phương diện làm nên sức hấp dẫn của nghệ thuật tự sự trong Đời thừa, người viết đã đi theo trình tự nào?

Trả lời:

Khi phân tích từng phương diện làm nên sức hấp dẫn của nghệ thuật tự sự trong Đời thừa, tác giả đã đi theo trình tự:

- Miêu tả yếu tố đó.

- Chỉ ra chức năng, vai trò của nó.

- Thái độ của người kể chuyện với nhân vật.

- Đánh giá hiệu quả nghệ thuật của nó.

Câu 3 (trang 43 sgk Ngữ văn 11 Tập 1): Bạn có thể học hỏi được điều gì từ cách phân tích các phương diện của nghệ thuật tự sự trong Đời thừa? Điều gì ở bài viết làm bạn chưa thỏa mãn.

Trả lời:

- Học hỏi: Khi biết bài văn phân tích các phương diện của nghệ thuật tự sự cần phải nêu được giá trị của văn bản, chỉ ra phương diện nghệ thuật cần đánh giá. Mô tả và nêu vai trò chức năng của nó. Chỉ ra được thái độ của nhân vật và đánh giá hiệu quả nghệ thuật của nó.

- Bài viết chưa đánh giá hiệu quả nghệ thuật của nghệ thuật tự sự.

* Thực hành viết

1. Chuẩn bị viết

- Chọn một tác phẩm truyện (truyện ngắn, tiểu thuyết) để lại cho bạn nhiều ấn tượng về cách kể chuyện.

- Xem lại các tri thức về truyện trong sách Ngữ văn 10 và trong bài này.

- Từ đó, có thể lựa chọn các đề tài như:

+ Phân tích nghệ thuật xây dựng tình huống truyện và nhân vật trong một tác phẩm truyện.

+ Phân tích đặc điểm, vai trò và chức năng của người kể chuyện trong tác phẩm truyện.

+ Phân tích cách xây dựng truyện kể của một tác phẩm truyện (cách tổ chức hệ thống sự kiện, điểm nhìn, lời văn…).

2. Tìm ý, lập dàn ý

Tìm ý

Khi tìm ý, cần đặc biệt quan tâm các vấn đề sau:

- Tìm hiểu hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, mối liên hệ giữa tác phẩm với nhà văn cùng bối cảnh thời đại và các khuynh hướng, trường phái văn học nghệ thuật liên quan.

- Xác định những phương diện cụ thể trong cách kể chuyện của tác phẩm mà bài viết sẽ đi sâu vào phân tích. Ví dụ, trong bài viết tham khảo, các phương diện đáng chú ý trong nghệ thuật tự sự của truyện ngắn Đời thừa là tổ chức mạch truyện, người kể chuyện và lối trần thuật hướng nội (sử dụng điểm nhìn bên trong, nương theo ý thức của nhân vật), thái độ của người kể chuyện với nhân vật và đặc điểm của lời trần thuật. Hay khi lựa chọn đề tài phân tích nét đặc sắc trong lời văn nghệ thuật của Nguyễn Tuân trong truyện ngắn Chữ người tử tù, người viết có thể quan sát và hệ thống hóa những điểm đáng lưu ý về từ ngữ, cấu trúc câu, các phương thức tổ chức điểm nhìn trần thuật, nhịp điệu trần thuật. Với đề tài nghệ thuật xây dựng tình huống trong truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân, hãy xác định xem những mâu thuẫn nào tạo nên tình huống truyện và tình huống ấy có thể bộc lộ thêm điều gì về các nhân vật.

- Cần chú ý phân tích hiệu quả của các phương thức, phương tiện nghệ thuật đã giúp bộc lộ cảm quan về đời sống của nhà văn cũng như khơi gợi suy tưởng và hứng thú diễn giải ở người đọc. Chẳng hạn, trong bài viết tham khảo, tác giả đã chú ý đến khoảng cách giữa người kể chuyện với nhân vật, từ đó cho thấy một cảm quan vừa độ lượng vừa nghiêm khắc của nhà văn đối với con người. Với đề tài về lời văn nghệ thuật trong Chữ người tử tù, người viết nên chú ý đến không khí đặc biệt mà truyện ngắn của Nguyễn Tuân gợi ra thông qua những từ ngữ cổ kính, nhịp điệu trần thuật chậm rãi như một thước phim quay chậm cảnh Huấn Cao cho chữ ở đoạn ngục.

- Đánh giá giá trị của tác phẩm bạn đã chọn trên phương diện nghệ thuật: Tác phẩm có vị trí như thế nào trong sự nghiệp của nghệ sĩ? Nó tạo nên đột phá gì trong cách biểu đạt đời sống, đem đến những ấn tượng, xúc động thẩm mỹ mới mẻ thế nào? Ví dụ, với Đời thừa, người viết cần chỉ ra được cách kể chuyện từ nhiều điểm nhìn của Nam Cao khác biệt như thế nào với các cách kể chuyện đơn giản trung tâm và với các cách kể chuyện ở những sáng tác cùng thời với ông. Khi phân tích lời văn nghệ thuật trong truyện ngắn Chữ người tử tù, người viết có thể đi đến bàn luận về nhận định rằng, có quá lời không khi gọi Nguyễn Tuân là một bậc thầy của tiếng Việt.

Lập dàn ý

Mở bài: Giới thiệu ngắn gọn về tác phẩm nghệ thuật bạn sẽ phân tích. Nêu khía cạnh trong nghệ thuật của tác phẩm mà bạn sẽ tập trung làm rõ.

Thân bài: Căn cứ vào việc xác định các yếu tố làm nên tính nghệ thuật của tác phẩm truyện mà bạn chọn phân tích, triển khai bài viết thành các luận điểm tương ứng. Khi phân tích các yếu tố này có thể đi theo các trình tự: miêu tả yếu tố đó, chỉ ra chức năng, vai trò của nó; đánh giá hiệu quả của nó.

Kết bài: Khẳng định giá trị nghệ thuật của tác phẩm truyện.

Dàn ý cho đề bài “Phân tích nghệ thuật xây dựng tình huống trong truyện ngắn “Vợ nhặt” – Kim Lân”.

a) Mở bài

- Giới thiệu sơ lược về tác giả, tác phẩm:

+ Kim Lân là nhà văn một lòng một dạ đi về với "đất", với "người", với "thuần hậu nguyên thủy" của cuộc sống nông thôn.

+ Nạn đói năm 1945 đã đi vào nhiều trang viết của các nhà văn, nhà thơ trong đó có Vợ nhặt của Kim Lân.

- Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề: Tình huống truyện độc đáo trong Vợ Nhặt.

b) Thân bài

* Khái niệm tình huống truyện

- Tình huống truyện là hoàn cảnh riêng được tạo nên bởi một sự kiện đặc biệt mà tại đó cuộc sống hiện lên đậm đặc nhất, bộc lộ rõ nét nhất ý đồ tư tưởng của tác giả.

- Tình huống truyện giữ vai trò là hạt nhân của cấu trúc thể loại.

* Phân tích tình huống nhặt vợ

- Hoàn cảnh:

+ Xảy ra trong nạn đói khủng khiếp năm 1945.

+ Con người bị đẩy đến bờ vực cái chết vì đói.

- Tính chất tình huống:

+ Éo le, nghịch lí: cưới vợ giữa lúc đói khát, cái sống còn chưa lo nổi.

+ Bất ngờ: vợ đến từ vài câu nói bông đùa và bữa ăn no.

+ Hợp lí: xuất phát từ bản năng sinh tồn và khát vọng được sống.

- Giá trị bộc lộ nhân vật:

+ Tràng: từ vô tư → có trách nhiệm, ý thức làm chồng, làm người.

+ Người vợ nhặt: từ chao chát → hiền thục, ý tứ, hướng về mái ấm.

+ Bà cụ Tứ: lo lắng → cảm thông, gieo hi vọng.

- Ý nghĩa tư tưởng:

+ Tố cáo hiện thực đói nghèo, tàn khốc.

+ Ca ngợi sức sống, tình người và khát vọng hạnh phúc của con người.

- Giá trị nghệ thuật:

+ Tình huống độc đáo, giàu kịch tính.

+ Là trung tâm tổ chức cốt truyện và tư tưởng tác phẩm.

c) Kết bài

- Khẳng định tài năng nhà văn qua việc xây dựng tình huống truyện độc đáo, hấp dẫn.

- Khẳng định giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của tác phẩm.

3. Viết

- Nên triển khai từng ý trong dàn ý thành một đoạn văn; ở từng đoạn văn cần có câu chủ đề đặt ở vị trí thích hợp.

- Cần dẫn lời văn hay chi tiết trong tác phẩm truyện có thể minh họa tốt cho ý đã được nêu.

- Lời văn cần tránh sự bình tán dễ dãi, lan man. Cách phân tích và đánh giá tác phẩm nghệ thuật cần có sự kết hợp hài hòa giữa lí (mạch phân tích) và tình (thái độ của người viết đối với tác phẩm.

Bài viết tham khảo

Kim Lân là nhà văn gắn bó sâu nặng với đời sống nông thôn và những con người nghèo khổ. Nạn đói năm 1945 đã trở thành nguồn cảm hứng lớn trong sáng tác của ông, tiêu biểu là truyện ngắn Vợ nhặt. Thành công nổi bật của tác phẩm nằm ở tình huống “nhặt vợ” độc đáo, qua đó Kim Lân thể hiện sâu sắc hiện thực đau xót và giá trị nhân đạo thấm thía.

Trong tự sự, tình huống truyện là hoàn cảnh đặc biệt do nhà văn sáng tạo nên, nơi các mối quan hệ đời sống được tập trung cao độ, qua đó làm nổi bật tính cách nhân vật và tư tưởng chủ đề của tác phẩm. Có thể coi tình huống truyện là “điểm nút” của cốt truyện, là hạt nhân chi phối toàn bộ sự vận động của thế giới nghệ thuật. Với Vợ nhặt, Kim Lân đã đặt nhân vật vào một tình huống vừa éo le, vừa nghịch lí nhưng lại hết sức giàu ý nghĩa.

Tình huống “nhặt vợ” diễn ra trong bối cảnh nạn đói năm 1945, khi cả làng quê chìm trong không khí chết chóc: người chết đói nằm ngổn ngang, tiếng quạ kêu, mùi gây của xác người lan tràn. Con người không chỉ thiếu ăn mà còn đứng bên bờ hủy diệt về nhân phẩm và hi vọng sống. Trong hoàn cảnh ấy, Tràng – một người đàn ông nghèo khổ, xấu xí, “dân ngụ cư” – lại có vợ một cách hết sức giản đơn. Đây là một tình huống éo le và nghịch lí sâu sắc: giữa lúc sự sống còn chưa được đảm bảo, người ta lại nghĩ đến chuyện dựng vợ gả chồng – chuyện vốn đòi hỏi no đủ, ổn định và niềm vui.

Không chỉ éo le, tình huống ấy còn mang tính bất ngờ. Người vợ đến với Tràng không bằng lễ cưới, không bằng mai mối, mà chỉ từ vài câu nói đùa và một bữa ăn no. Hôn nhân – vốn thiêng liêng – bị giản lược đến mức trần trụi, phản ánh sự rẻ rúng của thân phận con người trong nạn đói. Tuy nhiên, dưới ngòi bút nhân đạo của Kim Lân, tình huống ấy không hề khiên cưỡng mà lại hoàn toàn hợp lí. Khi cái đói đe dọa sự tồn tại, bản năng sinh tồn khiến con người bám víu vào nhau để được sống. Chính khát vọng sống và khát vọng hạnh phúc đã khiến hai con người xa lạ tìm đến nhau trong cảnh ngộ khốn cùng.

Kim Lân qua tình huống nhặt vợ đã tạo điều kiện để bộc lộ rõ nét vẻ đẹp nhân tính của các nhân vật. Tràng, từ một người đàn ông vô tư, thô kệch, sau khi có vợ đã trở nên chững chạc, biết lo toan, ý thức được trách nhiệm với gia đình và tương lai. Người vợ nhặt, từ dáng vẻ chao chát, liều lĩnh của kẻ đói khát, dần trở nên hiền thục, ý tứ, hướng về tổ ấm. Bà cụ Tứ – người mẹ nghèo khổ – ban đầu lo lắng, tủi phận nhưng cuối cùng vẫn dang rộng lòng yêu thương, chấp nhận con dâu và gieo vào lòng các con niềm hi vọng mong manh về ngày mai. Tất cả đều cho thấy: trong hoàn cảnh tăm tối nhất, con người vẫn không đánh mất bản chất lương thiện.

Tình huống “nhặt vợ” vừa tố cáo hiện thực xã hội tàn nhẫn đã đẩy con người đến bờ vực cái chết, vừa khẳng định sức sống mãnh liệt của tình người. Kim Lân không khai thác cái đói chỉ để gây ám ảnh mà để làm nổi bật ánh sáng nhân đạo le lói nhưng bền bỉ. Chính trong nạn đói, con người lại càng khao khát được sống, được yêu thương và được làm người đúng nghĩa.

Tình huống “nhặt vợ” là một sáng tạo đặc sắc, giàu kịch tính, trở thành trung tâm tổ chức cốt truyện và tư tưởng tác phẩm. Nhờ tình huống ấy, Vợ nhặt không chỉ là bức tranh hiện thực đau xót mà còn là bản ngợi ca sâu lắng về niềm tin vào con người.

Có thể khẳng định, nghệ thuật xây dựng tình huống truyện trong Vợ nhặt đã thể hiện rõ tài năng và tấm lòng nhân đạo sâu sắc của Kim Lân. Tác phẩm vì thế vượt lên trên giá trị của một truyện ngắn về nạn đói để trở thành một áng văn bền vững, lay động lòng người qua nhiều thế hệ.

4. Chỉnh sửa, hoàn thiện

- Đọc lại và kiểm tra bài viết. Đối chiếu với các yêu cầu của kiểu bài và dàn ý đã lập để có những chỉnh sửa cần thiết.

- Xem lại mạch triển khai ý tưởng, cách diễn giải một số khái niệm liên quan đến nghệ thuật kể chuyện, các chi tiết, dẫn chứng được lựa chọn để làm rõ các luận điểm… để đảm bảo sự chặt chẽ, mạch lạc, chính xác của bài viết. Đặc biệt, nên chỉnh sửa những đoạn sa vào bàn luận nội dung của tác phẩm mà thiếu những phân tích có sự gắn kết nó với các phương diện thuộc về nghệ thuật kể chuyện.

- Rà soát và chỉnh sửa các lỗi về chính tả, từ ngữ, ngữ pháp.

Bài giảng: Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm truyện - Cô Trang Thủy (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 11 Kết nối tri thức ngắn nhất, hay khác:

• Thuyết trình về nghệ thuật kể chuyện trong một tác phẩm truyện

• Củng cố, mở rộng trang 48

• Thực hành đọc: Cải ơi

• Tri thức ngữ văn trang 54

• Nhớ đồng

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 11 hay khác:

• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn Chuyên đề Văn 11 Kết nối tri thức
• Giải lớp 11 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 11 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 11 Cánh diều (các môn học)

---