(Siêu ngắn) Soạn bài Một thời đại trong thi ca - Kết nối tri thức

Bài viết soạn bài Một thời đại trong thi ca trang 85, 86, 87, 88, 89 siêu ngắn gọn sách Ngữ văn 11 Kết nối tri thức giúp học sinh lớp 11 dễ dàng soạn văn 11.

(Siêu ngắn) Soạn bài Một thời đại trong thi ca - Kết nối tri thức

A/ HƯỚNG DẪN SOẠN BÀI MỘT THỜI ĐẠI TRONG THI CA

* Trước khi đọc

Câu hỏi 1 (trang 85 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Có bao giờ bạn băn khoăn khi phải phân biệt cái mới với cái cũ. Hãy chia sẻ trải nghiệm của mình.

Trả lời:

Tôi từng băn khoăn giữa cái mới và cái cũ. Vì cái cũ  đã quá quen thuộc và an toàn, cái mới hấp dẫn hơn nhưng nhiều rủi ro.

Câu hỏi 2 (trang 85 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Bạn hãy lựa chọn và so sánh một bài thơ thuộc phong trào Thơ mới với một bài thơ thuộc thời kì trung đại để tìm ra những điểm khác biệt.

Trả lời:

Ví dụ so sánh Tràng giang (Huy Cận – Thơ mới) và Qua đèo Ngang (Bà Huyện Thanh Quan – trung đại):

- Thơ mới: bộc lộ cảm xúc cá nhân trực tiếp, cái tôi rõ nét; ngôn ngữ tự do, giàu cảm xúc (Tràng giang thể hiện nỗi cô đơn của con người trước vũ trụ).

- Thơ trung đại: cảm xúc kín đáo, gửi qua cảnh; ngôn ngữ ước lệ, khuôn mẫu (Qua đèo Ngang diễn tả nỗi buồn hoài cổ qua thiên nhiên).

* Đọc văn bản 

Gợi ý trả lời câu hỏi trong bài đọc:  

1. Chú ý vấn đề được nêu để bàn luận

Trả lời:

Vấn đề được nêu để bàn luận: “Đi tìm cái điều ta cho là quan trọng hơn: tinh thần thơ mới.”

2. Cái khó khi phân biệt rạch ròi thơ mới – thơ cũ là gì?

Trả lời:

Cái khó trong việc tìm ra tinh thần thơ mới là ranh giới giữa thơ cũ và thơ mới không phải rạch ròi dễ nhận ra và Cả thơ mới và thơ cũ đều có cái hay, cái dở.

3. Tiêu chí nào được nêu để phân biệt thơ mới – thơ cũ?

Trả lời:

Tiêu chí để phân biệt thơ mới – thơ cũ là dựa vào đại thể.

4. Chú ý cách lập luận của tác giả.

Trả lời:

- Luận điểm: Cái tôi và cái ta trong thơ mới và thơ cũ.

- Lí lẽ: Ngày trước là thời chữ ta, bây giờ là thời chữ tôi. Nó giống nhau thì vẫn có chỗ giống nhau như chữ tôi vẫn giống chữ ta. Nhưng chúng ta hãy tìm những chỗ khác nhau.

5. Tình trạng “cái tôi” khi mới xuất hiện trong văn học Việt Nam.

Trả lời:

- Cái “tôi” xuất hiện bỡ ngỡ vì mang quan niệm cá nhân.

6. Những biểu hiện khác nhau của “cái tôi” trong Thơ mới.

Trả lời:

- Đời chúng ta đã nằm trong vòng chữ tôi. Mắt bề rộng ta đi tìm bề sâu. Nhưng càng đi sâu càng lạnh. Ta thoát lên tiên cùng Thế Lữ, ta phiêu lưu trong trường tình cùng Lưu Trọng Lư, ta điên cuồng với Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, ta đắm say cùng Xuân Diệu.

7. Ý nghĩa của “cái tôi” Thơ mới.

Trả lời:

“Cái tôi” đem lại cho ta nhiều giá trị mới. Nó thể hiện sự cách tân của thơ vì cuộc đời và lẽ sống. “Cái tôi” trong Thơ mới xuất hiện gắn liền với từng lớp thị dân, gắn với nền văn minh công nghiệp, đó vừa là sản phẩm, vừa là chủ thể của nền văn hoá mới. Các nhà Thơ mới đều có ý thức khẳng định mình như một thực thể duy nhất không lặp lại.

8. Chú ý cách sử dụng biện pháp tu từ trong lời văn nghị luận.

Trả lời:

Sử dụng biện pháp điệp ngữ, so sánh đối chiếu ở cấp độ phù hợp, mang lại hiệu quả.

* Sau khi đọc 

Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc: 

Câu 1 (trang 89 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Để làm sáng tỏ luận đề “tinh thần Thơ mới”, Hoài Thanh đã nêu lên những luận điểm nào? Chỉ ra mối quan hệ giữa các luận điểm đó.

Trả lời:

- Để làm sáng tỏ luận đề “tinh thần thơ mới”, Hoài Thanh đã nêu lên những luận điểm sau:

+ Thực trạng khó phân biệt rạch ròi thơ cũ – thơ mới.

+ Tiêu chí phân biệt: “bài hay sánh với bài hay” và “nhìn vào đại thể”.

+ Nhận diện sự khác biệt: “Ngày trước là thời chữ ta, bây giờ là thời chữ tôi”.

+ Tình trạng “cái tôi” (ý thức cá nhân) khi mới xuất hiện trong văn học Việt Nam.

+ Những biểu hiện khác nhau của “cái tôi” trong phong trào Thơ mới.

+ Ý nghĩa của “cái tôi” trong Thơ mới đối với thơ ca và xã hội đương thời.

- Các luận điểm này liên kết chặt chẽ với nhau, được trình bày tuần tự theo mạch suy luận: Bắt đầu từ thực trạng → Đưa ra tiêu chí phân biệt → Nhận diện điểm khác biệt (“cái tôi”) → Phân tích tình trạng “cái tôi” trước Thơ mới → Làm rõ những biểu hiện của “cái tôi” trong Thơ mới → Chỉ ra ý nghĩa của “cái tôi” trong Thơ mới.

Câu 2 (trang 89 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Ở phần đầu văn bản, tác giả đưa ra các tiêu chí so sánh thơ cũ – thơ mới nhằm mục đích gì?

Trả lời:

Từ thực tế “các thời đại vẫn liên tiếp cùng nhau” và thơ cũ không hoàn toàn dở, thơ mới không phải toàn kiệt tác, tác giả đã đưa ra tiêu chí so sánh (“sánh bài hay với bài hay”, thời đại sánh cùng thời đại) nhằm mục đích “hiểu tinh thần thơ cho đúng đắn”. Đây cũng là điểm tựa để tác giả thuyết phục người đọc đón thuận với những luận giải về “tinh thần thơ mới”, về một thời đại mới trong thơ ca Việt Nam.

Câu 3 (trang 89 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Hãy nhận xét cách diễn giải về “cái tôi” của Hoài Thanh trong văn bản (đặc biệt chú ý đoạn: “Đời chúng ta … cùng Huy Cận”).

Trả lời:

Trong đoạn trích này, Hoài Thanh đã diễn giải về “cái tôi” một cách tinh tế và độc đáo bằng cách gia tăng những biện pháp tu từ giàu tính biểu cảm. Ví dụ:

- Dùng “chữ tôi” để diễn đạt khái niệm ý thức cá nhân, đối sánh với “chữ ta” thể hiện ý thức cộng đồng (gia đình, đoàn thể, quốc gia).

- Dùng biện pháp tu từ nhân hoá, ẩn dụ: “nó thực bỡ ngỡ”, “nó như lạc loài”, “bao nhiêu con mắt nhìn nó khó chịu”, “nó đến một mình”, “nó được vô số người quen”, “nó đáng thương”… để diễn tả tình trạng của ý thức cá nhân khi mới xuất hiện trong văn học Việt Nam.

- Sử dụng hàng loạt từ ngữ thể hiện cảm xúc để biểu đạt về những hướng tìm tòi và những biểu hiện khác nhau của ý thức cá nhân trong Thơ mới.

Câu 4 (trang 89 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Phân tích cách sử dụng bằng chứng trong nghệ thuật lập luận được Hoài Thanh thể hiện qua văn bản.

Trả lời:

Trong văn bản, tác giả đã dùng bằng chứng trích dẫn từ các tác giả nổi tiếng trong thơ trung đại và Xuân Diệu – nhà thơ được Hoài Thanh coi là “mới nhất trong các nhà Thơ mới”:

- Trích dẫn thơ Xuân Diệu và các “nhà thơ cũ” (Bà Huyện Thanh Quan, Hồ Xuân Hương) để so sánh, minh hoạ cho tình trạng khó rạch ròi giữa thơ mới – thơ cũ.

- Dùng chú thích để đưa dẫn chứng minh hoạ cho tình trạng thiếu vắng “cái tôi” trong thơ cũ (đoạn nói về Cao Bá Nhạ), để làm rõ sự khác biệt cảm xúc giữa thơ mới và thơ cũ (đoạn về Nguyễn Công Trứ).

Những dẫn chứng được chọn lọc và trình bày hợp lí đã góp phần tăng thêm sức thuyết phục của các lập luận diễn giải trong bài.

Câu 5 (trang 89 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Hãy chỉ ra và phân tích giá trị đặc sắc của những biện pháp tu từ được tác giả sử dụng ở cuối văn bản.

Trả lời:

Ở đoạn cuối văn bản, tác giả sử dụng các biện pháp tu từ điệp ngữ, lặp cấu trúc cú pháp “Chưa bao giờ như bây giờ” để nhấn mạnh trạng thái đặc biệt trong cảm xúc, tâm thế, khát vọng của các nhà Thơ mới, những người đã làm nên “một thời đại trong thi ca”. Tác giả đã bày tỏ cảm xúc tin tưởng, khích lệ các nhà thơ trong phong trào Thơ mới.

Câu 6 (trang 89 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Qua văn bản, bạn hiểu được những gì về phong trào Thơ mới và lối văn phê bình của Hoài Thanh.

Trả lời:

- Về phong trào Thơ mới:

+ Đã làm nên một thời đại mới trong quá trình phát triển thơ Việt Nam mà điểm quan trọng nhất là sự thể hiện ý thức cá nhân.

+ Các nhà thơ của phong trào Thơ mới đã thể hiện “cái tôi” rất phong phú, đa dạng.

+ “Cái tôi” Thơ mới “buồn” và “xôn xao”.

- Về lối viết phê bình văn học của Hoài Thanh:

+ Hệ thống ý rành mạch, logic cho thấy tư duy khoa học và hiện đại.

+ Đưa dẫn chứng hợp lí, giàu sức thuyết phục.

+ Lời văn “được viết bằng tâm hồn thi sĩ” (Thiếu Mai), giàu hình ảnh, nhịp điệu, có giọng điệu, phối thanh bằng trắc nhịp nhàng,… làm cho “phê bình cũng là văn chương”.

* Viết kết nối với đọc  

Bài tập (trang 89 sgk Ngữ văn 11 Tập 1) Hoài Thanh cho rằng: Các nhà thơ phong trào Thơ mới đã “dồn tình yêu quê hương trong tình yêu tiếng Việt”. Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày suy nghĩ của bạn về ý kiến này.

* Hướng dẫn:  

- Hình thức: Viết một đoạn văn khoảng 150 chữ, diễn đạt mạch lạc, có mở – triển khai – kết, dùng ngôi thứ nhất, đúng chính tả và ngữ pháp.  

- Nội dung: Trình bày suy nghĩ về ý kiến của Hoài Thanh: tình yêu quê hương của các nhà thơ Thơ mới được thể hiện qua tình yêu và sự trân trọng tiếng Việt; có thể nêu cảm nhận, lí giải và liên hệ.

Đoạn văn tham khảo

Trong tiến trình phát triển của văn học Việt Nam hiện đại, phong trào Thơ mới đã để lại dấu ấn sâu đậm không chỉ ở cách tân nghệ thuật mà còn ở tình cảm gắn bó với dân tộc. Bàn về giá trị của Thơ mới, Hoài Thanh cho rằng các nhà thơ đã “dồn tình yêu quê hương trong tình yêu tiếng Việt”. Nhận định ấy gợi ra một cách thể hiện lòng yêu nước thầm lặng mà sâu sắc, qua đó cho thấy vai trò đặc biệt của tiếng Việt trong đời sống tinh thần của các thi sĩ Thơ mới. Trong bối cảnh đất nước còn nhiều mất mát, họ không thể trực tiếp bày tỏ lòng yêu nước bằng những lời hô hào lớn lao mà gửi gắm tình cảm ấy vào việc nâng niu, sáng tạo và làm giàu tiếng mẹ đẻ. Tiếng Việt qua Thơ mới trở nên mềm mại, tinh tế, giàu nhạc điệu và cảm xúc, đủ sức diễn tả những rung động sâu kín nhất của con người. Chính việc khai thác vẻ đẹp của ngôn ngữ dân tộc đã góp phần khẳng định bản sắc văn hóa Việt Nam. Bởi yêu tiếng nói của dân tộc cũng chính là yêu quê hương, đất nước. Ý kiến của Hoài Thanh vì thế vừa sâu sắc, vừa cho thấy vai trò to lớn của Thơ mới trong hành trình hiện đại hóa văn học Việt Nam.

B/ HỌC TỐT VĂN BẢN MỘT THỜI ĐẠI TRONG THI CA

1. Nội dung chính văn bản Một thời đại trong thi ca

Văn bản đã nêu rõ nội dung cốt yếu của tinh thần Thơ mới: Lần đầu tiên chữ tôi với cái nghĩa tuyệt đối của nó, xuất hiện trong thi ca đồng thời cũng nói lên sự bế tắc trong hồn người thanh niên lúc bấy giờ. Đoạn trích là phần cuối của bài tiểu luận với lập luận chặt chẽ, tác giả đã thể hiện rõ đặc trưng tinh thần của thơ mới là cái tôi cá nhân phóng khoáng, thể hiện màu sắc riêng đặc trưng.

2. Bố cục văn bản Một thời đại trong thi ca

- Phần 1 (từ đầu đến đại thể): Đặt vấn đề tinh thần Thơ mới.

- Phần 2 (tiếp theo đến băn khoăn riêng): Sự phân biệt thơ cũ và Thơ mới; cảm xúc chủ đạo của Thơ mới.

- Phần 3 (còn lại): Niềm tin, hi vọng vào sự phát triển của Thơ mới.

3. Tóm tắt văn bản Một thời đại trong thi ca

Mở đầu văn bản tác giả Hoài Thanh đề cập đến cái khó khăn trên con đường đi tìm tinh thần trong thơ mới. Đối với tác giả điều này vô cùng khó khăn, trong cả việc đưa ra và so sánh các tác phẩm và đặt chúng trong bối cảnh của thời đại. Và tác giả đã giúp chúng ta nhận diện thơ mới và thơ cũ một cách khái quát nhất. Sau khi tìm được tinh thần thơ mới, tác giả đi vào cốt lõi làm nên tinh thần thơ mới đó chính là cái “tôi” cá nhân. Khi cái “tôi” xuất hiện thì quá xa lạ vì họ đã quá quen thuộc với cái “ta” chung và khá rộng. Vả lại cái “tôi” xuất hiện trong bối cảnh tăm tối của đất nước, cả bầu trời của dân tộc đang bị bao phủ bởi bóng ngoại xâm. Ông cũng nói đến cái tôi xuất hiện bởi các nhà tri thức tiểu tư sản như: Xuân Diệu, Huy Cận, Nguyễn Bính, Hàn Mặc Tử,.. lúc bây giờ cũng đi vào bế tắc, mất niềm tin khi đứng trước bối cảnh thời đại. Và những nhà thơ mới họ tìm lại niềm tin bằng cách gửi vào tình yêu tiếng việt. Họ tìm vào quá khứ, vào dĩ vãng để quên đi hiện tại bi thương.

4. Nội dung, nghệ thuật văn bản Một thời đại trong thi ca

- Nội dung: Tác phẩm đã nêu rõ nội dung cốt yếu của tinh thần Thơ mới: Lần đầu tiên chữ tôi với cái nghĩa tuyệt đối của nó, xuất hiện trong thi ca đồng thời cũng nói lên cái bi kịch ngấm ngầm trong hồn người thanh niên lúc bấy giờ.

- Nghệ thuật: Nghệ thuật lập luận khoa học, chặt chẽ, thấu đáo, văn phong tinh tế, tài hoa, giàu cảm xúc.

Bài giảng: Một thời đại trong thi ca - Cô Trang Thủy (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 11 Kết nối tri thức siêu ngắn, hay khác:

• Tôi có một ước mơ

• Thực hành tiếng Việt trang 89

• Viết bài văn nghị luận về một vấn đề xã hội (Con người với cuộc sống xung quanh)

• Nói và nghe: Trình bày ý kiến đánh giá, bình luận về một vấn đề xã hội

• Củng cố, mở rộng trang 97

• Thực hành đọc: Tiếp xúc với tác phẩm

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 11 hay khác:

• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 11 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn Chuyên đề Văn 11 Kết nối tri thức
• Giải lớp 11 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 11 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 11 Cánh diều (các môn học)

---