Soạn bài Thực hành tiếng việt lớp 6 trang 61 Tập 2 - Kết nối tri thức

a. Không thể dùng từ “kiểu” để thay cho từ “vẻ” được.

Từ “vẻ” ở đây chỉ nét riêng, dáng vẻ, tính cách, sự khác biệt riêng của từng người. Cụm “mỗi người một vẻ” gợi sự đa dạng tự nhiên, sinh động và có sắc thái biểu cảm.

Từ “kiểu” thường chỉ loại, dạng, kiểu cách hay phong cách nào đó. Nếu thay vào thành “mỗi người một kiểu” thì nghĩa sẽ thiên về sự phân loại, cách thức, làm giảm đi sắc thái gợi cảm và vẻ đẹp biểu đạt của câu văn.

Vì vậy, từ “vẻ” phù hợp hơn vì vừa đúng nghĩa vừa tạo được cảm xúc và hình ảnh sinh động cho câu văn.

b. Từ “khuất” được dùng phù hợp hơn các từ mất, từ trần, hi sinh.

Vì:

“Khuất” là cách nói giảm nhẹ, trang trọng và giàu tình cảm khi nói về người đã qua đời. Từ này gợi nỗi tiếc thương, nhớ nhung sâu lắng của người con đối với mẹ.

“Mất” tuy cùng nghĩa nhưng sắc thái trung tính hơn, ít biểu cảm hơn.

“Từ trần” thường dùng trong hoàn cảnh trang trọng, mang tính hành chính hoặc dùng cho người lớn tuổi, có địa vị xã hội.

“Hi sinh” chỉ cái chết vì lí tưởng, nhiệm vụ, chiến đấu,… nên không phù hợp với ngữ cảnh này.

→ Vì vậy, dùng từ “khuất” giúp câu văn trở nên nhẹ nhàng, giàu cảm xúc và thể hiện sự kính yêu đối với mẹ.

c. Từ “xúc động” được chọn hợp lí hơn các từ cảm động hay xúc cảm. Vì:

“Xúc động” diễn tả trạng thái tình cảm rung động mạnh trong lòng trước một điều có ý nghĩa sâu sắc. Từ này phù hợp với nỗi nhớ mẹ da diết của nhân vật.

“Cảm động” thường dùng để nói về cảm xúc trước hành động, việc làm tốt đẹp của người khác; sắc thái hẹp hơn.

“Xúc cảm” là từ mang tính khái quát, thiên về khái niệm tâm lí, ít gợi cảm xúc cụ thể.

→ Do đó, từ “xúc động” vừa đúng nghĩa vừa biểu đạt được tình cảm chân thành, sâu sắc của người con đối với mẹ.

a. Bị cười, không phải mọi người đều phản ứng giống nhau.

“Phản ứng” là thái độ, cách hành động trước một tác động hay tình huống nào đó, phù hợp với ngữ cảnh.

“Phản xạ” là đáp ứng tự nhiên của cơ thể.

“Phản đối” là chống lại ý kiến hay hành động nào đó.

“Phản bác” là bác bỏ lí lẽ, quan điểm.

→ Chọn phản ứng là phù hợp nhất.

b. Trên đời, không ai hoàn hảo cả.

“Hoàn hảo” nghĩa là tốt đẹp, đầy đủ đến mức không có khuyết điểm, phù hợp với ý nghĩa câu.

“Hoàn tất” là làm xong công việc.

“Hoàn toàn” là trọn vẹn, toàn bộ.

“Hoàn chỉnh” là đầy đủ các bộ phận cần thiết.

→ Chọn hoàn hảo.

c. Đi đường phải luôn luôn quan sát để tránh xảy ra tai nạn.

“Quan sát” là nhìn kĩ để nhận biết tình hình xung quanh, phù hợp trong hoàn cảnh tham gia giao thông.

“Nhìn ngó”, “ngó nghiêng”, “dòm ngó” đều mang sắc thái khẩu ngữ, thiếu nghiêm túc hoặc không phù hợp ngữ cảnh.

→ Chọn quan sát.

d. Ngoài nỗ lực của bản thân, tôi còn được bạn bè, thầy cô thường xuyên động viên, khích lệ.

“Nỗ lực” nghĩa là cố gắng hết sức để đạt mục tiêu, phù hợp với nội dung câu.

“Sức lực” chỉ sức khỏe, sức mạnh cơ thể.

“Tiềm lực” chỉ khả năng, nguồn lực tiềm tàng.

→ Chọn nỗ lực là chính xác nhất.

a. Cụm từ “giờ đây khi hồi tưởng lại” là thành phần trạng ngữ chỉ thời gian và hoàn cảnh của sự việc được nói tới. Nó cho biết lời nhận xét được đưa ra ở thời điểm hiện tại, khi người kể nhớ lại chuyện cũ.

- Thành phần này giúp câu văn có sắc thái hồi tưởng, tạo sự liên kết giữa quá khứ và hiện tại.

- Nếu bỏ cụm từ đó, câu trở thành: “Tôi đoán bạn có thể nói rằng bài tập là một kỉ niệm khó quên.”

→ Khi ấy:

Cấu trúc câu ngắn gọn hơn.

Ý nghĩa hồi tưởng, sắc thái cảm xúc và mốc thời gian hiện tại không còn rõ nữa; câu văn trở nên khái quát, ít gợi cảm xúc hơn.

b. Không phù hợp.

Vì:

- Câu gốc diễn tả đúng trình tự hành động: đứng lên trước rồi mới trả lời câu hỏi.

- Câu biến đổi lại thể hiện trình tự ngược: trả lời xong rồi mới đứng lên, không hợp lí với thực tế giao tiếp trong lớp học.

→ Việc thay đổi trật tự các hành động đã làm thay đổi nghĩa của câu.

c. Không thể thay thế vì:

- Ở câu gốc, các hành động diễn ra theo trình tự hợp lí: Cậu tiến lên phía trước, rồi mới bắt tay thầy giáo.

- Ở câu biến đổi, trình tự hành động bị đảo ngược: bắt tay trước, rồi mới tiến lên phía trước.

Điều này không phù hợp với logic thực tế và làm nội dung câu trở nên thiếu tự nhiên.

→ Trật tự các hành động trong câu có ý nghĩa quan trọng, không thể thay đổi tùy ý.

- Câu gốc: “Tôi không rõ tại sao cậu lại làm thế; có lẽ cậu thực sự có điều gì đó muốn nhắn nhủ với chúng tôi.”

→ Câu này nhấn mạnh trước hết vào sự băn khoăn, chưa hiểu nguyên nhân của người nói; sau đó mới đưa ra suy đoán rằng cậu muốn nhắn nhủ điều gì đó.

- Câu thay đổi: “Có lẽ cậu thực sự có điều gì đó muốn nhắn nhủ với chúng tôi; tôi không rõ tại sao cậu lại làm thế.”

→ Câu này lại nhấn mạnh trước vào suy đoán, cảm nhận của người nói; phần băn khoăn được đặt sau nên sắc thái ý nghĩa thay đổi.

=> Như vậy, việc thay đổi trật tự các vế câu làm thay đổi trọng tâm biểu đạt và sắc thái cảm xúc của câu.

b.

- Câu gốc: “Tuy nhiên, đây không phải là điều quá nghiêm trọng, và càng không phải là ‘căn bệnh’ hết cách chữa.”

→ Câu này có ý nghĩa tăng tiến: Trước hết khẳng định vấn đề không quá nghiêm trọng,

Sau đó nhấn mạnh mạnh hơn rằng nó không phải là tình trạng vô phương cứu chữa. Cách diễn đạt tự nhiên, hợp lí.

- Câu thay đổi: “Tuy nhiên, đây không phải là ‘căn bệnh’ hết cách chữa và càng không phải là điều quá nghiêm trọng.”

→ Trật tự tăng tiến bị đảo ngược, làm cho quan hệ logic và mức độ nhấn mạnh không còn phù hợp: “không phải căn bệnh hết cách chữa” vốn là mức độ nặng hơn, còn “không quá nghiêm trọng” là mức độ nhẹ hơn. Đặt “càng không” trước ý nhẹ hơn khiến câu thiếu tự nhiên và giảm hiệu quả biểu đạt.

=> Vì vậy, câu gốc chặt chẽ và hợp lí hơn về logic cũng như sắc thái biểu cảm.