Giáo án Chuyên đề Văn 11 Phần 1: Tập nghiên cứu về một vấn đề văn học trung đại Việt Nam - Kết nối tri thức

HĐ của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

I. Xác định đề tài, vấn đề, mục tiêu, nội dung, phương pháp nghiên cứu và lập kế hoạch nghiên cứu

1. Xác định đề tài, vấn đề nghiên cứu

Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ:

GV gợi ý các đề tài nghiên cứu trên cơ sở SGK

GV hướng dẫn HS lựa chọn đề tài theo các câu hỏi sau:

- Đề tài, vấn đề bạn lựa chọn có liên quan như thế nào đến nội dung, yêu cầu học tập của chương trình?

- Đề tài, vấn đề ấy đã có nhiều người nghiên cứu hay chưa? Bạn dự kiến cách triển khai và đóng góp của mình là gì?

- Bạn có khả năng tìm kiếm tài liệu từ những nguồn nào để phục vụ cho đề tài, vấn đề nghiên cứu?

- Các tác phẩm văn học trung đại có rất nhiều bản dịch, phiên âm khác nhau. Bạn có kinh nghiệm gì hoặc dự kiến xin tư vấn của ai để có thể lựa chọn được văn bản tốt nhất?

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ:

HS nghiên cứu lựa chọn đề tài phù hợp

Bước 3.  Báo cáo sản phẩm:

GV trình chiếu một số đề tài được HS lựa chọn

Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện:

GV nhận xét, chuẩn KT

2. Xác định mục tiêu, nội dung nghiên cứu

Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ:

Để xác định được mục tiêu, nội dung nghiên cứu cần trả lời những câu hỏi sau:

- Thực hiện đề tài, vấn đề nghiên cứu này nhằm hướng tới điều gì?

- Những công việc gì cần tiến hành để đạt được mục tiêu đã xác định?

- Nội dung chính sẽ chia thành mấy luận điểm?

- Các luận điểm ấy có liên quan với nhau thế nào?

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ:

HS suy nghĩ trả lời cá nhân nếu không tạo được nhóm,

HS thảo luận theo nhóm nếu tạo được nhóm chung đề tài

Bước 3.  Báo cáo sản phẩm:

- Đại diện HS trình bày mục tiêu, nội dung nghiên cứu đề tài mà mình đã lựa chọn

- HS quan sát, nhận xét, bổ sung, hoàn thiện

Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện:

GV nhận xét, chuẩn KT

3. Xác định phương pháp nghiên cứu

Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ:

Để xác định được phương pháp nghiên cứu, cần trả lời những câu hỏi sau:

- Cần thực hiện đề tài và giải quyết vấn đề nghiên cứu theo hướng nào?

- Với đề tài, vấn đề đã xác định, việc sử dụng hệ thống số liệu, minh chứng... có cần thiết không? Làm thế nào để có được những số liệu, minh chứng,... ấy?

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ:

HS thảo luận cặp đôi về phương pháp nghiên cứu đối với đề tài mình đã lựa chọn

Bước 3.  Báo cáo sản phẩm:

- Đại diện HS trình bày

- HS quan sát, nhận xét, bổ sung, hoàn thiện

Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện:

GV nhận xét, chuẩn KT

4. Lập kế hoạch nghiên cứu

Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ:

GV yêu cầu HS lập kế hoạch nghiên cứu

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ:

GV hướng dẫn HS thảo luận chia sẻ cặp đôi

Bước 3.  Báo cáo sản phẩm:

- Đại diện một số nhóm trình bày kết quả thảo luận

- Các HS khác chú ý quan sát, nhận xét qua bảng kế hoạch thực hiện báo cáo nghiên cứu SGK tr13,14

Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện:

HS tham khảo bảng kế hoạch thực hiện báo cáo nghiên cứu SGK tr13,14

II. Thu thập, xử lí và tổng hợp thông tin

Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ:

GV hướng dẫn HS chia nhóm để thu thập xử lí và tổng hợp thông tin, tài liệu

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ:

- HS có thể thực hiện nhiệm vụ dưới dạng câu lạc bộ yêu văn học trung đại

Bước 3.  Báo cáo sản phẩm:

HS trình bày sản phẩm dưới dạng một buổi sinh hoạt của câu lạc bộ yêu văn học trung đại

Thành phần tham dự gồm có:

+ MC

+ Các thành viên của CLB yêu văn học trung đại

Các thành viên chia sẻ:

+ Một số loại từ điển và sách công cụ tra cứu về văn học trung đại

+ Cách tra cứu và phân loại thông tin, tài liệu nghiên cứu

+ Ngữ liệu được chọn lựa

+ Các ý kiến của các nhà nghiên cứu

+ Chia sẻ hồ sơ nghiên cứu  của bản thân

Các HS khác chú ý quan sát, nhận xét

Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện:

GV nhận xét, chuẩn KT

III. Hình thức trình bày đề cương báo cáo nghiên cứu

Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ:

Theo anh (chị) đề cương báo cáo nghiên cứu cần có hình thức như thế nào? Hãy triển khai hình thức trình bày đề cương báo cáo nghiên cứu đề tài “Tư tưởng và cảm hứng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi”

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ:

- HS thảo luận nhóm theo bàn, đọc nghiên cứu SGK tr.16,17

Bước 3.  Báo cáo sản phẩm:

- Đại diện một số nhóm trình bày kết quả

- Các HS khác chú ý quan sát, nhận xét

Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện:

GV nhận xét, chuẩn KT

I. Xác định đề tài, vấn đề, mục tiêu, nội dung, phương pháp nghiên cứu và lập kế hoạch nghiên cứu

1. Xác định đề tài, vấn đề nghiên cứu

* Các đề tài được gợi ý theo các hướng sau:

- Nghiên cứu theo hướng giải mã phân tích giá trị của một tác phẩm hoặc đoạn trích văn học trung đại

- Nghiên cứu một loại hình tượng hoặc một phương diện giá trị nội dung tư tưởng trong một hoặc một nhóm tác phẩm văn học trung đại

- Nghiên cứu, lí giải cách hiểu về một hoặc một số chi tiết, hình ảnh, từ ngữ, điển cố trong tác phẩm văn học trung đại

- Nghiên cứu một khía cạnh nghệ thuật, một đặc điểm phong cách hoặc một vấn đề mang tính lí luận trong tác phẩm văn học trung đại

- Nghiên cứu theo hướng so sánh văn học

* Minh họa bằng đề tài: Tư tưởng và cảm hứng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi.

(1) Vị trí của đề tài trong chương trình:

Việc thực hiện đề tài này giúp chúng ta hiểu sâu hơn, rõ hơn về tư tưởng nhân nghĩa trong các tác phẩm của Nguyễn Trãi nói riêng và văn học trung đại nói chung.

(2) Ý nghĩa của đề tài:

Bình Ngô đại cáo là một trong những áng văn chương tiêu biểu của nền văn học trung đại Việt Nam. Nó mang những giá trị lịch sử, văn hóa, tư tưởng sâu sắc, cũng bởi vậy mà đề tài “Tư tưởng và cảm hứng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi” đã được rất nhiều người lựa chọn và khai thác.

(3) Dự kiến triển khai và đóng góp:

- Làm nổi bật được giá trị "tư tưởng nhân nghĩa" trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi.

- Làm rõ các giá trị tư tưởng của người xưa về tư tương nhân nghĩa.

- Ý nghĩa và giá trị về tinh thần mà vấn đề/ đề tài truyền tải.

- Những ảnh hưởng của đề tài/ vấn đề đối với đời sống hiện tại.

(4) Nguồn tìm kiếm thông tin, tài liệu:

- Tham khảo các bài giảng, ý kiến của thầy cô.

- Các bài viết phân tích trên mạng: Phân tích tư tưởng nhân nghĩa trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo;...

- Các bài viết về có cùng đề tài.

- Tìm hiểu thông tin, kiến thức qua các sách phân tích về tác giả, tác phẩm.

(5) Dự kiến phương án lựa chọn bản dịch: Tham khảo ý kiến của các giáo viên hướng dẫn. Bên cạnh đó tìm hiểu một số bản dịch của một số nhà văn, thơ nổi tiếng khác như bản dịch của Ngô Tất Tố, bản dịch của Bùi Kỷ trong Lam Sơn thực lục/Cuốn thứ ba....

2. Xác định mục tiêu, nội dung nghiên cứu

Mục tiêu, nội dung nghiên cứu đề tài “Tư tưởng và cảm hứng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi.”

a. Mục đích nghiên cứu: Trong Bình Ngô đại cáo, tư tưởng nhân nghĩa được Nguyễn Trãi thể hiện một cách sâu sắc. Việc thực hiện đề tài, vấn đề nghiên cứu này nhằm hưởng tới phân tích cụ thể giá trị tư tưởng nhân nghĩa trong tác phẩm và ảnh hưởng của nó đến ngày nay.

b. Những công việc cần tiến hành để đạt được mục tiêu đã xác định:

- Tìm hiểu về tác giả

- Tìm hiểu về tác phẩm 

- Tìm hiểu về tư tưởng nhân nghĩa trong quan niệm Nho giáo, qua niệm của người xưa

- Xác định giá trị tư tưởng: Ảnh hưởng tích cực hay tiêu cực.

c. Nội dung chính sẽ chia thành các luận điểm lớn:

- Nguyễn Trãi, một đại thi hào của dân tộc.

- Tư tưởng nhân nghĩa trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo.

- Phân tích tư tưởng nhân nghĩa theo quan điểm của Nho giáo và của Nguyễn Trãi.

- Tư tưởng nhân nghĩa trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo: Tư tưởng nhân nghĩa gắn với “yên dân” và “trừ bạo”; Tư tưởng nhân nghĩa được thể hiện ở việc khẳng định độc lập chủ quyền của dân tộc;...

- Ảnh hưởng của tư tưởng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi đến ngày nay.

d. Các luận điểm ấy có liên quan mật thiết đến nhau, chúng làm khải quát, rõ ràng vấn đề của đề tài.

3. Xác định phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu cho đề tài “Tư tưởng và cảm hứng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi.”

* Hướng thực hiện đề tài và giải quyết vấn đề nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu: 

+ Phương pháp nghiên cứu tiểu sử tác giả

+ Phương pháp nghiên cứu văn học sử

+ Phương pháp phân tích tác phẩm văn học

+ Phương pháp so sánh

- Thao tác nghiên cứu: 

+ Thống kê

+ Phân loại

* Sự cần thiết và cách thức tìm kiếm hệ thống số liệu, minh chứng:

- Với đề tài, vấn đề đã xác định, việc sử dụng hệ thống số liệu, minh chứng... rất cần thiết.

- Chúng ta có thể thu thập các số liệu, minh chứng,... qua việc tìm hiểu, phân tích các bài nghiên cứu khoa học, luận văn, các bài phân tích về tác phẩm...

4. Lập kế hoạch nghiên cứu

Để lập kế hoạch nghiên cứu chi tiết cho đề tài, vấn đề đã lựa chọn, cần lưu ý những điểm sau:

- Kế hoạch cần cụ thể, chi tiết và khoa học vì nó sẽ góp phần quyết định chất lượng của bản báo cáo.

- Điều chỉnh kế hoạch nghiên cứu khi có góp ý hợp lí.

- Cần chú ý năng lực của từng thành viên trong việc phân công nhiệm vụ. Mọi thảo luận, góp ý phải thiết thực, dân chủ, chân thành và tôn trọng.

II. Thu thập, xử lí và tổng hợp thông tin

1. Thu thập, tra cứu và phân loại thông tin

a. Thu thập thông tin, tài liệu

Một số loại từ điển và sách công cụ tra cứu về văn học trung đại:

- Hán Việt từ điển

- Từ điển văn học;

- Từ điển điển cố văn học;

- Các tổng tập, hợp tuyển, tuyển tập,... văn học có liên quan đến nguồn ngữ liệu.

b. Tra cứu và phân loại thông tin, tài liệu nghiên cứu (SGK)

2. Xử lí, tổng hợp thông tin

a. Đọc, ghi chép, lựa chọn ngữ liệu

b. Đọc, ghi chép các ý kiến có thể được sử dụng làm trích dẫn

Mẫu phiếu ghi nội dung trích dẫn hoặc dẫn chứng dự kiến sử dụng:

(Số thứ tự hoặc kí hiệu phiếu: ghi kí hiệu theo nhu cầu, mục đích sử dụng)

- Phân loại: ghi thông tin phân loại trích dẫn, dẫn chứng theo yêu cầu của đề tài. 

- Dự kiến sử dụng: sử dụng cho nội dung nào, luận điểm nào của báo cáo nghiên cứu.

- Mục đích của việc đưa trích dẫn.

- Nội dung trích dẫn: sao nguyên văn nội dung ý kiến hoặc dẫn chứng dự định trích dẫn.

- Nguồn trích dẫn: sử dụng kí hiệu để có sự tương ứng với danh mục tài liệu tham khảo, ghi rõ số trang của nội dung trích dẫn tại tài liệu được trích dẫn.

c. Lập hồ sơ nghiên cứu (SGK)

III. Hình thức trình bày đề cương báo cáo nghiên cứu

Gợi ý yêu cầu về hình thức đề cương báo cáo nghiên cứu của học sinh:

- Đánh máy trên khổ giấy A4.

- Số trang: 4 - 6 (không tính trang bìa, mục lục, lời nói đầu, tài liệu tham khảo và phụ lục); font chữ: Times New Roman; cỡ chữ: 14; dãn dòng: 1,3 - 1,5 lines; lề trái: 3 cm; lề trên, lề dưới, lề phải: 2 cm.

Hình thức trình bày đề cương báo cáo nghiên cứu đề tài “Tư tưởng và cảm hứng nhân nghĩa trong Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi”

1. Trình bày trang bìa

2. Trình bày nội dung đề cương báo cáo nghiên cứu

MỤC LỤC

- Ghi các đề mục lớn kèm số trang

- Danh sách các bảng biểu, sơ đồ, hình vẽ

- Ghi các kí hiệu được sử dụng trong bài

- Các kí hiệu viết tắt được sử dụng (nếu có)

MỞ ĐẦU

I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

II. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

III. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

NỘI DUNG

I. NGUYỄN TRÃI, MỘT ĐẠI THI HÀO CỦA DÂN TỘC

II. TƯ TƯỞNG NHÂN NGHĨA TRONG TÁC PHẨM BÌNH NGÔ ĐẠI CÁO

1. Tư tưởng nhân nghĩa theo quan điểm của Nho giáo và Nguyễn Trãi

1.1. Tư tưởng nhân nghĩa theo quan điểm của Nho giáo

1.2. Tư tưởng nhân nghĩa theo quan điểm của Nguyễn Trãi

2. Tư tưởng nhân nghĩa trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo

2.1. Tư tưởng nhân nghĩa gắn với “yên dân” và “trừ bạo”

2.2. Tư tưởng nhân nghĩa được thể hiện ở việc khẳng định độc lập chủ quyền của dân tộc

....

III. ẢNH HƯỞNG CỦA TƯ TƯỞNG NHÂN NGHĨA TRONG BÌNH NGÔ ĐẠI CÁO ĐẾN NGÀY NAY

KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC