Soạn bài Trở về - ngắn nhất Kết nối tri thức

Soạn bài Trở về trang 9 → trang 101 ngắn nhất mà vẫn đủ ý được biên soạn bám sát sách Ngữ văn lớp 12 Kết nối tri thức giúp học sinh soạn văn 12 dễ dàng hơn.

Soạn bài Trở về - Kết nối tri thức

* Trước khi đọc

Câu 1 (trang 96 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Bạn đã từng đọc một cuốn sách hay xem một bộ phim mà trong đó nhân vật chính phải trải qua một cuộc hành trình tưởng chừng vượt quá sức mình chưa? Chia sẻ cảm nhận của bạn về chặng cuối trong cuộc hành trình đó.

Trả lời

- Cuốn sách "Nhà giả kim" của Paulo Coelho là một câu chuyện về Santiago, một chàng trai chăn cừu dũng cảm theo đuổi ước mơ tìm kiếm kho báu. Hành trình của Santiago đầy rẫy gian nan, thử thách, buộc cậu phải vượt qua giới hạn bản thân nhiều lần. Chặng cuối của hành trình là khi Santiago đến được Kim tự tháp, nơi cất giấu kho báu. Tuy nhiên, thay vì tìm thấy vàng bạc, cậu lại nhận ra rằng kho báu thực sự chính là những bài học và trải nghiệm mà cậu có được trong suốt cuộc hành trình.

- Cảm nhận của tôi về chặng cuối này:

+ Sự vỡ mộng ban đầu: Khi Santiago không tìm thấy kho báu như mong đợi, tôi cũng cảm thấy hụt hẫng và thất vọng cùng cậu.

+ Sự giác ngộ dần dần: Qua những lời của nhà giả kim, Santiago nhận ra rằng kho báu thực sự chính là hành trình chứ không phải đích đến.

+ Niềm vui và sự thanh thản: Khi Santiago hiểu được giá trị của hành trình, cậu cảm thấy vui vẻ và thanh thản.

Câu 2 (trang 96 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Nhan đề “Trở về" gợi cho bạn những suy nghĩ hay liên tưởng gì?

Trả lời

- Suy nghĩ và liên tưởng: Hành trình của con người: Cuộc đời mỗi người là một hành trình dài, có lúc thăng trầm, có lúc thất bại. Sau mỗi lần vấp ngã, con người lại đứng dậy và tiếp tục bước đi.

=> Nhan đề "Trở về" thể hiện niềm tin vào cuộc sống, vào con người.

2. Đọc văn bản

Gợi ý trả lời câu hỏi trong bài đọc:

 1. Không gian và thời gian khi ông lão trở về bến cảng được miêu tả như thế nào?

Không gian và thời gian khi ông lão trở về bến cảng:

- Không gian: Bến cảng:

+ “gió càng ngày càng to và bây giờ đang thổi rất mạnh”

+ “rất yên tĩnh”

- Thời gian: Ban đêm: "đèn đóm ở Thê-rếch-xơ đã tắt và lão biết mọi người đã đi ngủ”

2. Chú ý tư thế nằm ngủ của nhân vật – một tư thế gợi liên tưởng đến hình ảnh chúa Giê- su (Jesus) trên cây thập giá.

Tư thế nằm ngủ của Santiago gợi liên tưởng đến hình ảnh Chúa Giê-su trên cây thập giá và có ý nghĩa sau:

- Biểu tượng cho sự hy sinh.

- Biểu tượng cho niềm tin và hy vọng.

3. Lời nói và hành động của các ngư dân cho biết điều gì về cảm nhận của họ trước bộ xương của con cá kiếm?

- Cảm nhận của các ngư dân trước bộ xương con cá kiếm:

+ Tò mò: “Nhiều ngư dân vây quanh chiếc thuyền… chiều dài bộ xương”

+ Ngưỡng mộ: Các ngư dân đều cảm thấy ngưỡng mộ trước kích thước khổng lồ của con cá kiếm “Nó dài mười tám feet từ mũi đến đuôi”,

+ Kiêu hãnh: Họ cảm thấy kiêu hãnh vì đây là một con cá lớn, một chiến thắng của con người trước biển cả “chưa từng có con cá nào như vậy…rất được đấy”

4. Chú ý ngôn ngữ đối thoại giữa ông lão và cậu bé.

Ngôn ngữ đối thoại giữa ông lão và cậu bé trong đoạn trích "Trở về" là một điểm sáng trong nghệ thuật xây dựng nhân vật và thể hiện chủ đề của tác phẩm. Ngôn ngữ mộc mạc, giản dị nhưng giàu cảm xúc, mang tính biểu tượng đã góp phần tạo nên sức hấp dẫn cho đoạn trích và tác phẩm.

5. Giải thích tình huống hiểu lầm trong đoạn này.

- Nguyên nhân:

+ Sự mệt mỏi và kiệt sức: Sau 84 ngày lênh đênh trên biển, ông lão kiệt sức cả về thể xác và tinh thần.

+ Hồn mê mẩn: Ông lão chìm trong giấc ngủ và mơ màng.

+ Thiếu thông tin: Các ngư dân không biết về cuộc chiến đấu của ông lão với con cá kiếm.

=> Nhầm lẫn: Các ngư dân tưởng rằng con cá kiếm do những con cá mập tấn công mà chết.

6. Những hình ảnh được sử dụng trong đoạn kết của văn bản có gì đặc biệt?

- Hình ảnh ở đoạn kết: Ông lão ngủ mơ về những con sư tử.

- Thể hiện cho sức mạnh và sự kiêu hãnh; niềm tự hào về chiến công của mình; gợi niềm hy vọng vào tương lai.

* Sau khi đọc

* Nội dung chính của đoạn trích: Đoạn trích "Trở về" là một bức tranh toàn cảnh về hành trình trở về của ông lão Santiago, một hành trình đầy gian nan thử thách nhưng cũng đầy hy vọng và niềm tin.

Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc:

Câu 1 (trang 101 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Theo bạn, đoạn trích Trở về có thể được chia làm mấy phần? Các phần có liên hệ với nhau như thế nào?

Trả lời:

- Đoạn trích có thể chia làm 3 phần:

+ Phần 1: Từ đầu đến "mặt trời mọc": Miêu tả cảnh ông lão trở về bến cảng sau 84 ngày lênh đênh trên biển.

+ Phần 2: Tiếp theo đến "đã ngủ thiếp đi": Cuộc đối thoại giữa ông lão và Ma-nô-lin.

+ Phần 3: Còn lại: Phản ứng của mọi người khi nhìn thấy bộ xương cá kiếm.

- Liên hệ giữa các phần:

+ Mỗi phần trong đoạn trích đều góp phần thể hiện chủ đề và ý nghĩa của tác phẩm.

+ Các phần liên hệ với nhau một cách chặt chẽ, tạo nên một câu chuyện hoàn chỉnh về hành trình trở về của ông lão Santiago.

Câu 2 (trang 101 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Cuộc đối thoại giữa Xan-ti-a-gô và Ma-nô-lin trong đoạn trích là cuộc đối thoại dài nhất trong tác phẩm Ông già và biển cả. Nội dung và hình thức cuộc đối thoại cho ta biết những gì về quan hệ giữa hai nhân vật?

Trả lời:

Cuộc đối thoại:

- Nội dung: Thể hiện tình cảm gắn bó, yêu thương giữa ông lão và Ma-nô-lin.

- Hình thức:

+ Ngôn ngữ giản dị, mộc mạc.

+ Giọng điệu ân cần, quan tâm.

- Quan hệ:

+ Ma-nô-lin: Yêu thương, kính trọng ông lão.

+ Xan-ti-a-gô: Tình cảm trìu mến với Ma-nô-lin

Câu 3 (trang 101 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Nêu diễn biến tâm lí của nhân vật Xan-ti-a-gô trong đoạn trích.

Trả lời:

- Diễn biến tâm lý:

+ Ban đầu: Mệt mỏi, kiệt sức, thất vọng.

+Khi gặp Ma-nô-lin: Vui mừng, ấm áp.

+ Nhớ lại chiến công: Tự hào, kiêu hãnh.

+ Cuối cùng: Buồn ngủ, bình yên.

Câu 4 (trang 101 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Trong đoạn trích, tác giả đã miêu tả hành động "khóc" của Ma-nô-lin bao nhiêu lần? Hãy lí giải về hành động này của nhân vật.

Trả lời:

* Tác giả miêu tả hành động khóc của Ma-nô-lin hai lần trong đoạn trích "Trở về".

* Lí giải hành động khóc: Hành động khóc của Ma-nô-lin thể hiện những cung bậc cảm xúc khác nhau của nhân vật:

- Lần thứ nhất: Hành động khóc của Ma-nô-lin thể hiện lòng thương cảm, sự lo lắng, nỗi buồn

- Lần thứ hai: Hành động khóc của Ma-nô-lin thể hiện sự xúc động, sự khâm phục, niềm vui sướng

=>Hành động khóc của Ma-nô-lin là một chi tiết nghệ thuật tinh tế, góp phần thể hiện nội dung và ý nghĩa của tác phẩm. Nó cho thấy sự gắn bó, yêu thương giữa hai nhân vật, đồng thời thể hiện tâm hồn trong sáng, giàu tình cảm của Ma-nô-lin.

Câu 5 (trang 101 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Trước bộ xương của con cá kiếm, các nhân vật Ma-nô-lin, nhóm ngư dân, chủ khách sạn và hai du khách đã có thái độ khác nhau như thế nào?

Trả lời:

- Thái độ trước bộ xương cá kiếm:

+ Ma-nô-lin: Buồn bã, tiếc nuối.

+ Nhóm ngư dân: Thán phục, ngưỡng mộ.

+ Chủ khách sạn: Thất vọng, thương hại.

+ Hai du khách: Tò mò, thích thú.

Câu 6 (trang 101 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Nêu đặc điểm của ngôn ngữ kể chuyện và ngôn ngữ đối thoại trong đoạn trích (chú ý liên hệ với "nguyên lí tảng băng trôi" của Hê-minh-uê).

Trả lời:

- Ngôn ngữ kể chuyện

+ Giản dị, ngắn gọn, trung tính; chủ yếu kể hành động, sự việc bề mặt, ít miêu tả tâm lí trực tiếp.

+ Chi tiết chọn lọc, giàu sức gợi (ông lão kéo thuyền, vác cột buồm, ngã xuống, ngủ mê).

→ Phần “nổi” rất ít, nhưng ẩn dưới là nỗi đau thể xác, cô đơn, ý chí và phẩm giá con người (tảng băng trôi: nói ít, gợi nhiều).

- Ngôn ngữ đối thoại

+ Ngắn, mộc mạc, tự nhiên; ít lời, nhiều khoảng trống ý nghĩa.

+ Lời thoại không bi lụy hay triết lí trực tiếp nhưng hàm chứa tình thương, niềm kính trọng, niềm tin và hi vọng (đối thoại giữa ông lão và thằng bé).

→ Ý nghĩa sâu xa nằm ở điều không nói ra, phù hợp nguyên lí tảng băng trôi.

Câu 7 (trang 101 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Theo bạn, đoạn kết truyện có thể gợi mở những ý nghĩa và liên tưởng gì?

Trả lời:

- Đoạn kết truyện có thể gợi mở những ý nghĩa và liên tưởng

+ Vòng luân hồi của cuộc sống.

+ Sức mạnh và ý chí kiên cường của con người.

+ Niềm tin vào tương lai.

Câu 8 (trang 101 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Chuyến đi của Xan-ti-a-gô có phải là một chuyến đi thất bại hay không? Tại sao? Nếu coi nhân vật Xan-ti-a-gô là một biểu tượng, thì theo bạn, đó là biểu tượng của điều gì?

Trả lời:

- Chuyến đi của Xan-ti-a-gô tuy thất bại về vật chất nhưng thành công về tinh thần.

+ Con cá bị cá mập ăn hết, ông lão trở về tay trắng.

+ Xan-ti-a-gô chiến thắng chính mình, thể hiện ý chí bền bỉ, lòng dũng cảm, phẩm giá và niềm kiêu hãnh của con người trước thiên nhiên.

- Nếu coi nhân vật Xan-ti-a-gô là một biểu tượng thì đó là biểu tượng cho con người lao động không chịu khuất phục trước nghịch cảnh. Xan-ti-a-gô mang trong mình khát vọng sống có ý nghĩa, dám thử thách và đối mặt với thất bại.

* Viết kết nối với đọc

Bài tập (trang 101 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Trong tiểu thuyết Ông già và biển cả, khi miêu tả nhân vật Xan-ti-a-gô một mình giữa biển khơi, Hê-minh-uê đã viết: "Ông lão biết rằng không ai phải cô đơn nơi biển cả". Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) chia sẻ cảm nhân của bạn về điều này sau khi học đoạn trích Trở về.

Trả lời:

Đoạn văn tham khảo

Sau khi học đoạn trích Trở về, câu nói “ông lão biết rằng không ai phải cô đơn nơi biển cả” gợi cho tôi nhiều suy ngẫm sâu sắc. Giữa không gian mênh mông, Xan-ti-a-gô tưởng như đơn độc, nhưng thực ra ông luôn có biển cả, thiên nhiên, ký ức và tình người ở bên. Biển không chỉ là nơi thử thách mà còn là người bạn để ông trò chuyện, đối thoại và nương tựa tinh thần. Đặc biệt, tình cảm của cậu bé Ma-nô-lin khiến sự cô đơn tan biến: đó là sự gắn bó, thấu hiểu và tiếp nối giữa các thế hệ. Ngay cả khi trở về trong kiệt quệ, ông lão vẫn không bị bỏ rơi; ông được chờ đợi, được yêu thương và được tin tưởng. Qua đó, Hê-minh-uê cho thấy: cô đơn không nằm ở hoàn cảnh, mà ở việc con người có còn kết nối với thế giới và với người khác hay không. Đây là thông điệp nhân văn, giàu sức an ủi về giá trị của tình người trong hành trình sống.

Bài giảng: Trở về - Cô Phương Thảo (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 12 Kết nối tri thức ngắn nhất, hay khác:

• Hồn Trương Ba, da hàng thịt
• Thực hành tiếng Việt trang 114
• Viết bài phát biểu trong lễ phát động một phong trào hoặc một hoạt động xã hội
• Thuyết trình về một vấn đề liên quan đến cơ hội và thách thức đối với đất nước
• Củng cố, mở rộng trang 123

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 12 hay khác:

• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn Chuyên đề Văn 12 Kết nối tri thức
• Giải lớp 12 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 12 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 12 Cánh diều (các môn học)

---