Soạn bài Mộ, Nguyên tiêu - ngắn nhất Kết nối tri thức

Soạn bài Mộ, Nguyên tiêu trang 18, 19, 20 ngắn nhất mà vẫn đủ ý được biên soạn bám sát sách Ngữ văn lớp 12 Kết nối tri thức giúp học sinh soạn văn 12 dễ dàng hơn.

Soạn bài Mộ, Nguyên tiêu - Kết nối tri thức

* Trước khi đọc

Câu hỏi 1 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Theo trải nghiệm và vốn văn học của bạn, những thời điểm như buổi bình minh, lúc hoàng hôn, đêm trăng rằm,… có vị trí như thế nào trong cảm hứng sáng tạo của các nhà thơ xưa và nay.

Trả lời:

- Hoàng hôn là một trong những nguồn cảm hứng bất tận của các nhà thơ xưa và nay. Hoàng hôn với những gam màu rực rỡ, tráng lệ khơi gợi lên nhiều cung bậc cảm xúc khác nhau thể hiện cảm xúc, suy tư trong sâu thẳm tâm hồn mỗi thi sĩ.

Câu hỏi 2 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Hãy cho biết hình dung của bạn về nội dung sáng tác của những nhà thơ vốn lấy lí tưởng cách mạng làm lẽ sống

Trả lời:

- Lấy từ lí tưởng cách mạng với các chủ đề về cuộc sống, con người, mục tiêu cách mạng, niềm tin về tương lai…

* Trong khi đọc:

1. Hình dung cảnh ngộ nhân vật trữ tình phải trải qua trên đường đi đày.

- Khung cảnh thiên nhiên:

+ Hoàng hôn buông xuống, nhuộm màu rực rỡ nhưng cũng đầy hoang vắng, tiêu điều.

+ Tiếng chim bay về tổ, tiếng muỗi vo ve, tiếng côn trùng rả rích tạo nên bầu không khí ảm đạm, u buồn.

+ Bóng tối bao trùm, che lấp đi cảnh vật, chỉ còn lại những âm thanh u ám.

+ …

2. Chú ý hiện tượng điệp từ ở câu 2, mối tương quan giữa tính chất không gian và hoạt động của con người ở câu 3.

- Điệp từ: "trong"

- Tác dụng: 

+ Nhấn mạnh hoàn cảnh tù đày thiếu thốn, gian khổ của Bác.

+ Tạo sự đối lập giữa không gian tù đày chật hẹp và bầu trời rộng lớn, tự do bên ngoài.

+ …

* Sau khi đọc:

Nội dung chính:

- Mộ: thể hiện tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống của Bác trong hoàn cảnh tù đày vô cùng cực khổ. Trong hoàn cảnh gian khổ đó, Bác vẫn bình thản làm thơ với những cảnh tượng thiên nhiên trước mắt vô cùng đẹp đẽ, những hình ảnh bình dị của cuộc sống mà trong thơ Bác lại nên thơ đến lạ.

- Nguyên tiêu: Bài thơ miêu tả cảnh trăng sáng ở chiến khu Việt Bắc trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, qua đó thể hiện tình yêu thiên nhiên, tâm hồn nhạy cảm, lòng yêu nước sâu nặng của Bác Hồ.

Câu 1 (trang 20 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Nhận xét về nghệ thuật miêu tả thiên nhiên ( hình ảnh, bút pháp…) trong hai câu thơ đầu của mỗi bài thơ.

Trả lời:

Nhận xét về nghệ thuật miêu tả thiên nhiên (hình ảnh, bút pháp…) trong hai câu thơ đầu của mỗi bài thơ:

Mộ	Nguyên tiêu
- Hình ảnh thiên nhiên: cánh chim mỏi, chòm mây lẻ → quen thuộc trong thơ cổ. - Bút pháp chấm phá, lấy ít gợi nhiều. - Không gian rộng, cao, vắng → gợi cảm giác chiều muộn, cô đơn, tĩnh lặng. - Thiên nhiên mang sắc thái trầm buồn, phù hợp tâm trạng người tù nơi đất khách.	- Hình ảnh thiên nhiên: trăng rằm, sông xuân, nước xuân, trời xuân → tràn đầy ánh sáng và sức sống. - Bút pháp tả cảnh ngụ tình, kết hợp cổ điển và hiện đại. - Không gian khoáng đạt, mênh mông, chan hòa ánh trăng. - Thiên nhiên tươi sáng, rộn ràng, thể hiện tâm thế lạc quan, ung dung của con người cách mạng.

Câu 2 (trang 20 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Dựa vào hoàn cảnh sáng tác của mỗi tác phẩm, hãy chỉ ra tác động của thời điểm chiều tối và đêm trăng rằm tháng Giêng đến cảm xúc và tâm trạng nhà thơ trong mỗi bài. 

Trả lời:

	Mộ	Nguyên tiêu
Hoàn cảnh sáng tác	Bác bị giải đi trong nhà lao Tưởng Giới Thạch	Lãnh đạo kháng chiến, bàn việc quân trong đêm
Thời điểm	Chiều tối	Đêm trăng rằm tháng Giêng
Tác động đến cảm xúc	- Cảm nhận rõ nỗi vất vả của người tù trên đường chuyển lao - Tâm trạng trầm lắng những không bi lụy - Từ nỗi buồn thiên nhiên chuyển dần sang hơi ấm của đời sống con người.	- Tâm hồn ung dung, thư thái giữa công việc cách mạng. - Niềm tin lạc quan vào tương lai kháng chiến. - Sự hòa hợp giữa thiên nhiên, con người và lý tưởng cách mạng.

Câu 3 (trang 20 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Trong hai bài thơ Mộ và Nguyên tiêu, sự vận động của thời gian, của hình tượng thơ được tác giả thể hiện như thế nào? Bạn có cảm nhận gì về cách nhìn của tác giả đối với chiều hướng phát triển của sự vật?

Trả lời:

– Với bài thơ Mộ:

+ Thời gian khách quan vận động từ chiều tối (qua hình ảnh chim về tổ) đến khi màn đêm buông xuống và kết thúc ở hình ảnh lò lửa; thời gian tâm trạng lại có chiều hướng khác: từ bóng tối vắng lặng (của xóm núi sơn cước) đến ánh sáng (lò lửa cháy rực) của hình ảnh cuộc sống con người rất gần gũi, thân thương,

+ Hình tượng thơ vận động từ không gian thiên nhiên (cánh chim, chòm mây ở hai câu thơ đầu) đến khung cảnh sinh hoạt của con người (thiếu nữ xay ngô, lò lửa cháy rực ở hai câu sau).

+ Cách nhìn của tác giả đối với chiều hướng phát triển của sự vật: từ thiên nhiên đến con người, từ viễn cảnh đến cận cảnh, từ ngoại cảnh đến tâm cảnh. Thế giới tâm hồn của con người thể hiện rõ qua việc nhà thơ luôn hướng về ánh sáng, về cuộc sống, dẫu là trong những hoàn cảnh gian khổ nhất của thân phận.

– Với bài thơ Nguyên tiêu:

+ Thời gian khách quan vận động từ buổi tối (đêm trăng rằm tháng Giêng ở câu 1) đến đêm khuya (người chiến sĩ trở về lúc nửa đêm ở câu 4); thời gian tâm trạng hòa nhịp với “hành trình” vận động của tự nhiên (vầng trăng của thiên nhiên hướng về con thuyền bàn việc quân).

+ Hình tượng thơ vận động từ không gian chỉ có sự hiện diện của thiên nhiên (trăng rằm, sông nước, bầu trời tràn đầy khí xuân ở hai câu đầu) đến khung cảnh hòa điệu giữa thiên nhiên với con người (khói sóng vắng lặng, thuyền về chở đầy trăng ngập tràn sức xuân ở hai câu kết).

+ Cách nhìn của tác giả đối với chiều hướng phát triển của sự vật: chủ động nắm bắt những biến chuyển cụ thể, vi tế của đời sống tạo vật; từ thiên nhiên đến con người; từ ngoại cảnh đến tâm cảnh. Tâm hồn thi nhân và phong thái người chiến sĩ được thể hiện hài hoà, tinh tế.

Câu 4 (trang 20 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Cả hai bài thơ đều có bút pháp hội họa đặc sắc. Bạn có đồng ý với ý kiến nhận xét này không? Vì sao? 

Trả lời:

- Em đồng ý, vì:

+ Ở bài thơ Mộ, cần chú ý thủ pháp đối lập giữa cái (hình ảnh) hữu hạn và vô hạn (cánh chim đơn lẻ và khung cảnh trời chiều, chòm mây cô đơn và không gian rộng lớn); thủ pháp “điểm nhãn” thể hiện qua việc tô đậm hình ảnh thiếu nữ và lò than cháy rực trong khung cảnh đêm tối miền sơn cước...

+ Ở bài thơ Nguyên tiêu, cần chú ý bút pháp tạo hình trong miêu tả bức tranh thiên nhiên (thiên nhiên mùa xuân được nhìn từ cận cảnh đến viễn cảnh, có tầng bậc ở câu thơ thứ hai); thủ pháp “hư – thực” thể hiện qua cặp hình ảnh khói sóng hư ảo và con thuyền bàn việc quân ở câu thơ thứ ba; nghệ thuật đặc tả hình ảnh ánh trăng tràn đầy con thuyền ở câu thơ thứ tư;...

Câu 5 (trang 20 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Đối chiếu các bản dịch thơ với nguyên văn của mỗi bài thơ (thông qua các bản dịch nghĩa), từ đó chỉ ra những chỗ các bản dịch thơ có thể chưa diễn đạt hết sắc thái và hàm nghĩa của nguyên văn. 

Trả lời:

– Bản dịch thơ bài thơ Mộ:

+ Các cụm từ chim mỏi và chòm mây chưa lột tả được ý nghĩa của các từ ngữ đặc tả quyện, cô trong nguyên văn, vốn là các từ biểu đạt rất sâu sắc trạng thái tâm lí của con người.

+ Từ hồng trong bản dịch thường được hiểu là màu hồng – một tính từ chỉ màu sắc; trong khi từ hồng trong nguyên văn có nghĩa là đốt cháy, thắp lên, làm cho cháy rực lên;...

– Bản dịch thơ Nguyên tiêu:

+ Câu 1: Nguyên văn nhấn mạnh “thời điểm” và hình ảnh vầng trăng đạt đến độ tròn đầy (chính: vừa đúng, vừa khớp; viên: tròn trịa, viên mãn). Bản dịch tuy đảm bảo được yêu cầu “nhã”, nhưng chỉ nhấn mạnh vẻ đẹp của ánh sáng, màu sắc bên ngoài.

+ Câu 2: Nguyên văn lặp lại từ xuân ba lần, với dụng ý nhấn mạnh vẻ xuân – sắc xuân – sức xuân của sông – nước – bầu trời; từ tiếp biểu thị sự vận động nối liền – từ cận cảnh đến viễn cảnh. Bản dịch chưa thể hiện rõ điều này.

+ Câu 3: Cụm từ giữa dòng chưa biểu đạt được ý nghĩa của cụm từ yên ba thâm xứ (nơi khói sóng heo hút tĩnh lặng) trong nguyên văn.

+ Câu 4: Nguyên văn nhấn mạnh động thái trăng tràn xuống làm đầy ăm ắp con thuyền bàn việc quân; còn bản dịch nhấn mạnh vẻ đẹp đầy tính nhạc (trăng ngân) vốn không có trong nguyên văn.

Câu 6 (trang 20 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Bức tranh về cuộc sống con người được miêu tả ở hai câu sau bài thơ Mộ gợi cho bạn cảm nhận gì về tâm trạng và đời sống tâm hồn của người tù – nhà thơ?

Trả lời:

- Bức tranh cuộc sống con người:

+ Hình ảnh thiếu nữ xóm núi xay ngô, lò than đỏ → sinh hoạt lao động đời thường, ấm áp.

+ Nhịp sống đều đặn, bình dị, giàu sức sống.

- Cảm nhận về tâm trạng người tù – nhà thơ:

+ Tâm hồn hướng về sự sống, về con người dù đang trong cảnh tù đày.

+ Vượt lên nỗi mệt mỏi, cô đơn để tìm thấy hơi ấm của đời sống nhân dân.

+ Thể hiện tinh thần lạc quan, ý chí bền bỉ, niềm tin vào con người và tương lai.

Câu 7 (trang 20 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Hình ảnh ánh trăng đầy thuyền trong hai câu sau bài thơ Nguyên tiêu có thể đưa đến những suy nghĩ gì về mối tương quan giữa người chiến sĩ và người nghệ sĩ ở nhân vật trữ tình?

Trả lời:

- Hình ảnh ánh trăng đầy thuyền:

+ Là hình ảnh thơ giàu chất tạo hình, lãng mạn, gợi vẻ đẹp viên mãn, tròn đầy.

+ Mang ý nghĩa biểu tượng cho ánh sáng lý tưởng, niềm tin và hi vọng.

- Mối tương quan giữa người chiến sĩ và người nghệ sĩ ở nhân vật trữ tình:

+ Người chiến sĩ vẫn giữ được tâm hồn nghệ sĩ tinh tế, nhạy cảm trước vẻ đẹp thiên nhiên.

+ Giữa hoàn cảnh bàn việc quân căng thẳng, con người vẫn ung dung thưởng trăng, làm thơ.

+ Hai phẩm chất chiến sĩ – nghệ sĩ hòa quyện hài hòa, thống nhất trong nhân vật trữ tình.

Câu 8 (trang 20 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Chỉ ra dấu ấn của phong cách cổ điển trong mỗi tác phẩm

Trả lời:

- Với bài thơ Mộ, dấu ấn phong cách cổ điển biểu hiện rõ nét qua: thể thơ tứ tuyệt Đường luật, ngôn ngữ cô đọng, hàm súc; thi liệu, hình ảnh – không gian – thời gian ít nhiều có yếu tố ước lệ (không – thời gian trời chiều, hình ảnh chim bay về núi,...); bút pháp đối lập (cái hữu hạn và cái vô hạn, cái hữu hình và cái vô hình,...), đặc tả nội tâm (dùng từ ngữ chỉ tâm thế tồn tại của con người để miêu tả thế giới tự nhiên);...

- Với bài thơ Nguyên tiêu, ngoài các phương diện chung về thể thơ và ngôn ngữ như trên, có thể nhận thấy dấu ấn cổ điển qua: thi liệu, hình ảnh có tính chất ước lệ (vầng trăng, mùa xuân, sông nước, khói sóng,...), có những hình ảnh có thể quan niệm là điển cố (yên ba thâm xứ); bút pháp đồng nhất hình ảnh con người và vũ trụ; nghệ thuật chấm phá, đặc tả của hội hoạ phương Đông;...

* Kết nối đọc - viết

Câu hỏi (trang 20 sgk Ngữ văn 12 Tập 2): Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) phân tích giá trị đặc sắc của hình ảnh lò than rực hồng (Mộ) hoặc hình ảnh trăng đầy thuyền (Nguyên tiêu)

Trả lời:

Đoạn 1: Hình ảnh lò than rực hồng (Mộ)

Hình ảnh lò than rực hồng ở cuối bài thơ Mộ (Chiều tối) là một chi tiết nghệ thuật giàu sức gợi, kết tinh giá trị tư tưởng và thẩm mĩ của tác phẩm. Từ không gian núi rừng hoang vắng, lạnh lẽo của buổi chiều muộn, hình ảnh lò than đỏ rực xuất hiện như một điểm sáng ấm áp, xua tan bóng tối và nỗi cô quạnh. Đây không chỉ là ánh sáng của lửa mà còn là ánh sáng của sự sống, của sinh hoạt lao động bình dị nơi xóm núi. Qua đó, có thể cảm nhận rõ tâm hồn người tù – nhà thơ luôn hướng về con người, về nhịp sống đời thường dù đang trong cảnh tù đày gian khổ. Hình ảnh lò than rực hồng còn thể hiện tinh thần lạc quan, niềm tin bền bỉ vào sự sống và tương lai, góp phần làm nên chiều sâu nhân đạo và vẻ đẹp nhân văn cho bài thơ.

Đoạn 2: Hình ảnh trăng đầy thuyền (Nguyên tiêu)

Hình ảnh trăng đầy thuyền trong bài thơ Nguyên tiêu là một sáng tạo nghệ thuật đặc sắc, giàu ý nghĩa biểu tượng. Trước hết, đó là một hình ảnh thơ đẹp, lãng mạn: ánh trăng rằm tràn ngập không gian sông nước, như chất đầy con thuyền giữa đêm xuân tĩnh lặng. Không chỉ dừng ở giá trị tả cảnh, hình ảnh này còn gợi ra vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật trữ tình – người chiến sĩ cách mạng mang cốt cách nghệ sĩ. Giữa hoàn cảnh bàn việc quân trọng đại, con người ấy vẫn giữ được sự ung dung, thanh thản và niềm say mê trước vẻ đẹp thiên nhiên. “Trăng đầy thuyền” còn là biểu tượng cho niềm tin, hi vọng và lý tưởng cách mạng soi sáng con đường đấu tranh. Qua đó, bài thơ thể hiện sự hòa quyện hài hòa giữa chất chiến đấu và chất trữ tình, làm nổi bật phong thái Hồ Chí Minh: vừa là người lãnh đạo cách mạng, vừa là một thi nhân lớn.

Bài giảng: Mộ, Nguyên tiêu - Cô Phương Thảo (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 12 Kết nối tri thức ngắn nhất, hay khác:

• Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu
• Thực hành tiếng Việt trang 27
• Viết báo cáo kết quả của bài tập dự án
• Trình bày kết quả của bài tập dự án
• Củng cố, mở rộng trang 36

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 12 hay khác:

• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn Chuyên đề Văn 12 Kết nối tri thức
• Giải lớp 12 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 12 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 12 Cánh diều (các môn học)

---