Giáo án bài Hồn Trương Ba, da hàng thịt (Lưu Quang Vũ) - Giáo án Ngữ văn lớp 12

Giáo án bài Hồn Trương Ba, da hàng thịt (Lưu Quang Vũ)

Link tải Giáo án Ngữ Văn 12 Hồn Trương Ba, da hàng thịt (Lưu Quang Vũ)

A. Mục tiêu bài học

1. Kiến thức

- Hiểu được bi kịch của con người khi bị đặt vào nghịch cảnh: Phải sống nhờ, sống vay mượn, trái với tự nhiên khiến tâm hồn nhân hậu, thanh cao bị nhiễm độc và bị tha hóa bởi sự lấn át của thể xác phàm tục...

- Cảm nhận  được vẻ đẹp tâm hồn của người lao động trong cuộc đấu tranh chống lại sự giả tạo và dung tục, bảo vệ quyền được sống đích thực cùng khát vọng hoàn thiện nhân cách.

- Thấy được kịch Lưu Quang Vũ đặc sắc ở: sự hấp dẫn của kịch bản văn học và nghệ thuật sân khấu; sự kết hợp giữa tính hiện đại với các giá trị truyền thống; sự phê phán mạnh mẽ và chất trữ tình đằm thắm.

2. Kĩ năng

- Đọc – hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại.

3. Thái độ, tư tưởng

- Sống là chính mình, bảo vệ những phẩm chất cao quí và khát vọng hoàn thiện nhân cách để có một cuộc sống thực sự có ý nghĩa, xứng đáng với con người.

B. Phương tiện thực hiện

1. Giáo viên

Sách giáo khoa, sách giáo viên, giáo án.

2. Học sinh

Sách giáo khoa, vở soạn, vở ghi.

C. Phương pháp

- Phân tích mâu thuẫn xung đột qua hành động ngôn ngữ đối thoại của các nhân vật. HS tập làm diễn viên nhập vai thể hiện nội dung đoạn trích

- Vận dụng phương pháp đàm thoại, phát vấn, diễn giảng giúp HS tiếp cận những thông điệp quan trọng của văn bản

D. Hoạt động dạy & học

1. Ổn định tổ chức lớp

Sĩ số: ...............................

2. Kiểm tra bài cũ

- Phân tích cuộc đấu giữa ông già và con cá kiếm.

- Mối quan hệ giữa ông lão và con cá.

3. Bài mới

Hoạt động 1. Hoạt động trải nghiệm

    Lưu Quang Vũ được đánh giá là một trong những nhà viết kịch vĩ đại của văn học Việt Nam. Ông có những đóng góp lớn lao trong sự chuyển đổi mạnh mẽ của nền kịch nói Việt Nam những năm 80 của thế kỉ XX. Và vở kịch Hồn Trương Ba da hàng thịt của ông đánh dấu chợ nghiệp sáng tác của Lưu Quang Vũ. Để hiểu rõ hơn điều đó, chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay.

Hoạt động của GV Hoạt động của HS

TIẾT 85

Hoạt động 2. Hoạt động hình thành kiến thức mới

? Hãy nêu những nét chính về  tác giả..

 

 

? Em đã được học những vở kịch nào ở chương trình 11?

- Yêu cầu HS tóm tắt tác phẩm

? Quá trình vận động của một vở kịch ? (thắt nút – phát triển - cao traò- mở nút)

? Xác định vị trí đoạn trích?

Nêu sơ lược cảnh trước đoạn trích - từ nghịch cảnh đó đã được đẩy tới cao trào bằng các lớp đối thoại giữa:…

-Yêu cầu HS đọc phân vai

? Kịch tính được thể hiện như thế nào qua màn đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt?

I. Giới thiệu chung

1. Tác giả: Lưu Quang Vũ (1948-1988) .

- Một tài năng đa dạng: Thơ, văn xuôi,hội họa, kịch

- Kịch là đóng góp đặc sắc nhất của ông.

- Nhà soạn kịch tài năng nhất của nền văn học nghệ thuật Việt Nam hiện đại

2. Tác phẩm

- Thể loại kịch – Từ một truyện cổ dân gian cùng tên Lưu Quang Vũ đã hư cấu, sáng tạo thành một vở kịch nói hiện đại; đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ có ý nghĩa tư tưởng triết lí và nhân văn sâu sắc

- Tóm tắt (SGK)

- Đoạn trích:

+ Cảnh VII và đoạn kết của vở kịch

+ Phần cao trào- mở nút

II. Đọc hiểu văn bản

1. Màn đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt

a. Nội dung đối thoại

Hồn Trương Ba

Xác hàng thịt

- Nghịch cảnh: linh hồn nhân hậu, trong sạch phải trú nhờ trong một thân xác thô phàm

- Bị xác thịt thô phàm điều khiển, lấn át, dần dần bị tha hóa

- Ý thức sâu sắc về sự tha hóa; dằn vặt đau khổ, tìm cách thoát khỏi xác thịt để tồn tại độc lập

- Khinh bỉ, mắng mỏ lí lẽ ti tiện của xác hàng thịt nhưng rồi ngậm ngùi thấm thía nghịch cảnh của mình và phải nhập vào xác hàng thịt một cách tuyệt vọng

- Mang sức mạnh âm u đen tối

- Khống chế, ve vãn, kêu gọi hồn Trương Ba thỏa hiệp bằng những lí lẽ ti tiện (SGK 145)

- Khẳng định sự thắng thế của mình ″ chẳng còn cách nào khác nữa đâu- cả hai đã hòa làm một rồi″

TIẾT 86

Sĩ số: ...............................

?Tìm hàm ý mà tác giả muốn gởi gắm qua màn đối thoại đó?

 

 

 

? Mâu thuẫn kịch được phát triển như thế nào qua màn đối thoại giữa hồn Trương Ba và những người thân?

 

 

 

 

 

? Những phản ứng của người thân đã đưa hồn Trương Ba đến quyết định gì?

 

 

 

 

 

? Quyết định đó có ý nghĩa gì?

? Mâu thuẫn kịch được giải quyết như thế nào qua màn đối thoại giữa Hồn Trương Ba và Đế Thích?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

? Quan niệm về sự sống của Hồn TB và Đế Thích có gì khác nhau?

 

 

 

 

? Nhận xét về đoạn kết.

 

 

 

 

 

 

 

 

? Khái quát chủ đề?

 

 

 

? Những nét đặc sắc về nghệ thuật?

 

 

 

 

 

Hoạt động 3. Hoạt động thực hành

Kịch của Lưu Quang Vũ là sự hòa quyện nhuần nhuyễn giữa tính thời sự và những vấn đề muôn thuở. Vậy đâu là tính thời sự, ý nghĩa phê phán của vở kịch ?

 

 

 

 

Hoạt động 4. Hoạt động ứng dụng

Đâu là những thông điệp muôn thuơ Lưu Quang Vũ hi vọng được gửi trao, dâng hiến tới cuộc đời ?

b. Hàm ý của màn đối thoại

 - Trương Ba được trả lại sự sống nhưng đó là một cuộc sống đáng hổ thẹn, vì phải sống chung với sự dung tục và bị sự dung tục đồng hóa

- Khi con người phải sống trong dung tục thì tất yếu cái dung tục ấy sẽ ngư trị, thắng thế và sẽ tàn phá những gì trong sạch cao quí của con người

 2. Màn đối thoại giữa hồn Trương Ba và những người thân

a. Nội dung đối thoại

Những người thân

Hồn Trương Ba

- Vợ: đau khổ, giàu lòng vị tha nhưng quyết định sẽ bỏ đi

- Con dâu: thông cảm cho hoàn cảnh trớ trêu của bố chồng nhưng không giúp được gì.

- Cháu Gái: phản ứng dữ dội quyết liệt, không chấp nhận sự tồn tại của Trương Ba.

- Không chỉ bản thân đau khổ mà còn gây đau khổ cho những người ông thương yêu nhất

- Nỗi đau khổ tuyệt vọng đã lên đến điểm đỉnh.

b. Quyết định của Hồn Trương Ba

- Tình huống bi kịch thúc đẩy hồn Trương Ba phải lựa chọn với sự phản kháng mãnh liệt "chẳng còn cách nào khác…, Không cần đến cái đời sống do mày mang lại. Không cần".

- Con người phải đấu tranh với nghịch cảnh, với chính bản thân, chống lại sự dung tục để hoàn thiện nhân cách.

3. Màn đối thoại giữa Hồn Trương Ba và Đế Thích

a. Nội dung đối thoại

Hồn Trương Ba

Đế Thích

- Không chấp nhận kiểu sống ″ bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo″ muốn được là chính mình một cách trọn vẹn

- Chỉ ra sai lầm của Đế Thích ″ Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống nhưng sống thế nào thì ông chẳng cần biết″

- Kiên quyết từ chối việc nhập vào xác cu Tị, vì đó cũng là một nghịch cảnh khác, cuộc sống đó ″ còn khổ hơn cái chết″

- Ngạc nhiên vì những yêu cầu của Trương Ba

- Khuyên Trương Ba nên chấp nhận hoàn cảnh vì ″thế giới vốn không toàn vẹn

- Sửa sai bằng cách cho hồn Trương Ba nhập vào xác cu Tị nhưng bị từ chối vì Trương Ba sẽ trở nên ″bơ vơ, lạc lõng, thảm hại...

- Chấp nhận yêu cầu của Trương Ba với thắc mắc:″Con người hạ giới các ông thật kì lạ

b. Quan niệm về sự sống

- Đế Thích: cái nhìn hời hợt, phiến diện về con người

- Trương Ba: ý thức sâu sắc về ý nghĩa của sự sống: Sống thực cho ra một con người không phải là điều đơn giản- Hồn và Xác phải hài hòa, không thể có một tâm hồn thanh cao trong một thân xác phàm tục tội lỗi

4. Màn kết

- Trương Ba trả xác cho anh hàng thịt; chấp nhận cái chết để được là chính mình và linh hồn được trong sạch

- Hóa thân vào cây cỏ, các sự vật thân thương để tồn tại vĩnh viễn bên cạnh  những người thân yêu với niềm tin cuộc sống vẫn tuần hoàn theo quy luật của muôn đời.

- Bi kịch mang âm hưởng lạc quan; thông điệp về sự chiến thắng của cái Thiện- cái Đẹp- của cuộc sống đích thực.

III. Tổng kết

1. Chủ đề: Từ một  truyện cổ dân gian Lưu Quang Vũ đã đưa ra một quan niệm  cao đẹp về cách sống: Hãy sống chân thật với chính mình, phải biết đấu tranh với nghịch cảnh, với chính bản thân, chống lại sự dung tục để hoàn thiện nhân cách và vươn tới nhưng giá trị tinh thần cao quý.

2. Nghệ thuật  

- Xung đột giàu kịch tính

- Ngôn ngữ đặc trưng cho ngôn ngữ kịch

- Sự kết hợp tính hiện đại với các giá trị truyền thống

- Chất thơ, chất trữ tình bay bổng.

* Ghi nhớ: SGK.

- Từ một câu chuyện dân gian, Lưu Quang Vũ cảnh báo về hiện tượng :

+ Con người chỉ chạy theo những ham muốn tầm thường về vật chất, chỉ thích hưởng thụ, sống dung tục, tầm thường.

+ Lấy cớ tâm hồn là quý, đời sống tinh thần mới là đáng trọng để bỏ bê những nhu cầu nâng cao đời sống vật chất của con người.

+ Tình trạng sống giả, không dám và cũng không được như bản thân mình của con người. Đó là nguy cơ đẩy con người đến chỗ tha hóa.

- Vở kịch gửi gắm thông điệp của tác giả: Được sống làm người quý giá thật, nhưng được sống đúng là mình, sống trọn vẹn những giá trị mình vốn có và theo đuổi còn quý giá hơn. Sự sống chỉ thực sự có ý nghĩa khi con người được sống tự nhiên với sự hài hòa giữa thể xác và tâm hồn. Con người phải luôn luôn đấu tranh với những nghịch cảnh, với chính bản thân, chống lại sự dung tục, để hoàn thiện nhân cách và vươn tới những giá trị tinh thần cao quý.

Hoạt động 5. Hoạt động bổ sung

4. Củng cố

- Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác anh hàng thịt.

- Thái độ của những người thân  trước sự thay đổi của Trương Ba.

- Quyết định cuối cùng của Trương Ba khi gặp Đế Thích.

- Cảm nhận về đoạn kết của vở kịch.

5. Dặn dò

- Tìm đọc truyện dân gian Hồn Trương Ba da hàng thịt. . Thử so sánh những yếu tố kế thừa và sáng tạo của Lưu Quang Vũ.

- Chuẩn bị bài học mới: Nhìn về vốn văn hoá dân tộc - Trần Đình Hượu.

Xem thêm các bài soạn Giáo án Ngữ văn lớp 12 chuẩn, mới nhất khác:

Ngân hàng trắc nghiệm miễn phí ôn thi THPT Quốc Gia tại khoahoc.vietjack.com

KHÓA HỌC GIÚP TEEN 2002 ĐẠT 9-10 THI THPT QUỐC GIA

Tổng hợp các video dạy học từ các giáo viên giỏi nhất - CHỈ TỪ 399K tại khoahoc.vietjack.com


Các loạt bài lớp 12 khác
Khóa học 12