Tác dụng của biện pháp tu từ nhân hóa là gì? (Lý thuyết, Bài tập)

Bài viết Tác dụng của biện pháp tu từ nhân hóa là gì? chọn lọc với lý thuyết chi tiết (định nghĩa, phân loại, tác dụng) và bài tập đa dạng có hướng dẫn giải chi tiết giúp Giáo viên có thêm tài liệu giảng dạy Tiếng Việt.

Tác dụng của biện pháp tu từ nhân hóa là gì? (Lý thuyết, Bài tập)

I. Khái quát về biện pháp tu từ nhân hóa

- Nhân hóa là biện pháp tu từ gọi hoặc miêu tả sự vật, cây cối, con vật, hiện tượng tự nhiên bằng những từ ngữ vốn dùng để gọi hoặc miêu tả con người (như xưng hô, hành động, cảm xúc, suy nghĩ…).

→ Nhờ nhân hóa, thế giới xung quanh con người trở nên có hồn, có cảm xúc và gần gũi hơn.

II. Tác dụng của biện pháp tu từ nhân hóa

1. Làm cho sự vật, hiện tượng trở nên sinh động, gợi hình, gợi cảm

- Nhân hóa giúp các đồ vật, cây cối, con vật hay hiện tượng thiên nhiên không còn vô tri, tĩnh lặng mà trở nên sống động như con người. Nhờ đó, hình ảnh trong tác phẩm văn học trở nên cụ thể, giàu sức gợi và dễ đi vào lòng người.

→ Người đọc không chỉ “nhìn thấy” sự vật mà còn “cảm nhận” được sự vận động, trạng thái của chúng.

2. Tạo cảm giác gần gũi, thân thiết với con người

- Khi sự vật được gán cho những đặc điểm của con người, chúng trở nên quen thuộc và gần gũi hơn với đời sống tình cảm của con người. Điều này đặc biệt phù hợp với văn học thiếu nhi, thơ ca trữ tình, văn miêu tả thiên nhiên.

→ Nhân hóa giúp con người dễ dàng yêu mến, gắn bó với thiên nhiên và thế giới xung quanh.

3. Giúp sự vật bộc lộ tình cảm, suy nghĩ của con người

- Thông qua nhân hóa, nhà văn, nhà thơ có thể “gửi gắm” cảm xúc, tâm trạng, suy nghĩ của mình vào sự vật. Sự vật lúc này trở thành phương tiện để biểu đạt tình cảm con người một cách tinh tế, sâu sắc.

→ Nhân hóa làm cho lời văn, câu thơ trở nên mềm mại, giàu cảm xúc và có chiều sâu hơn.

4. Góp phần tăng giá trị biểu đạt và giá trị nghệ thuật cho tác phẩm

- Việc sử dụng nhân hóa hợp lí sẽ làm cho câu văn, câu thơ trở nên giàu hình ảnh, giàu nhạc điệu, tạo ấn tượng mạnh mẽ với người đọc. Đây là một trong những biện pháp tu từ góp phần quan trọng làm nên vẻ đẹp nghệ thuật của tác phẩm văn học.

III. Ví dụ minh họa

“Dưới trăng quyên đã gọi hè

Đầu tường lửa lựu lập lòe đơm bông”

Chim đỗ quyên là loài chim thường hót vào mùa hè. Tác giả đã sử dụng biện pháp nhân hóa qua hình ảnh “quyên gọi hè”, khiến chim đỗ quyên như một con người đang cất tiếng gọi mùa hè đến. Nhờ đó, bức tranh thiên nhiên trở nên sống động, có hồn, gợi cảm giác thời gian đang chuyển mình từ xuân sang hè một cách nhẹ nhàng, tinh tế.

IV. Ghi nhớ

- Nhân hóa giúp sự vật trở nên sống động – gần gũi – giàu cảm xúc.

- Nhân hóa thường dùng trong văn miêu tả, văn biểu cảm, thơ ca.

- Khi phân tích tác dụng, cần chỉ rõ: nhân hóa ở đâu → làm nổi bật điều gì → gợi cảm xúc gì cho người đọc.

V. Hệ thống bài tập luyện tập

Bài tập 1. Nhận diện

Xác định biện pháp nhân hóa trong các câu sau và cho biết tác dụng:

a. Ông mặt trời mặc áo đỏ, lặng lẽ đi về phía núi.

b. Những bông hoa cúc đang mỉm cười trong nắng sớm.

c. Dòng sông quê tôi ngày ngày cần mẫn chở phù sa.

Đáp án:

a. Ông mặt trời mặc áo đỏ, lặng lẽ đi về phía núi.

- Biểu hiện: Gọi mặt trời là “ông”, miêu tả “mặc áo đỏ”, “đi về”.

- Tác dụng: Làm hình ảnh mặt trời lúc hoàng hôn trở nên sinh động, gần gũi, giàu cảm xúc.

b. Những bông hoa cúc đang mỉm cười trong nắng sớm.

- Biểu hiện: Hoa “mỉm cười” – hành động của con người.

- Tác dụng: Gợi vẻ đẹp tươi vui, rạng rỡ của hoa cúc, làm cảnh vật trở nên có hồn.

c. Dòng sông quê tôi ngày ngày cần mẫn chở phù sa.

- Biểu hiện: “cần mẫn” – phẩm chất của con người.

- Tác dụng: Thể hiện sự gắn bó, bền bỉ của dòng sông với quê hương; gợi cảm xúc yêu mến, trân trọng.

Bài tập 2. Phân tích tác dụng

Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp nhân hóa trong câu thơ:

“Tre xung phong vào xe tăng đại bác. Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh”

Đáp án:

- Biểu hiện: Tre “xung phong”, “giữ” như con người, như người chiến sĩ.

- Tác dụng:

+ Làm hình ảnh cây tre trở nên sống động, mang phẩm chất anh hùng.

+ Ca ngợi tinh thần chiến đấu kiên cường của dân tộc Việt Nam.

+ Góp phần thể hiện rõ giá trị biểu tượng của cây tre trong văn học.

Bài tập 3. So sánh

So sánh hai cách diễn đạt sau và cho biết cách nào hay hơn. Vì sao?

a) Gió thổi mạnh làm cây rung chuyển.

b) Gió nổi giận, lắc mạnh những cành cây.

Đáp án:

- Cách diễn đạt (b) hay hơn.

- Vì:

+ Có sử dụng biện pháp nhân hóa (“gió nổi giận”).

+ Câu văn sinh động, giàu hình ảnh và cảm xúc hơn.

+ Giúp người đọc dễ hình dung sức mạnh của gió.

Bài tập 4. Sáng tạo

Hãy viết 3 - 4 câu văn có sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa để tả: Một con vật em yêu thích hoặc Một hiện tượng thiên nhiên (mưa, nắng, gió, trăng…)

Đáp án:

Ví dụ 1 (tả con vật):

Chú mèo nhỏ nằm cuộn tròn bên cửa sổ, khẽ nheo mắt lim dim ngủ. Thỉnh thoảng, chú vươn vai lười biếng như một đứa trẻ đang mơ giấc mơ ngọt ngào.

→ Nhân hóa: “lười biếng”, “mơ giấc mơ”.

Ví dụ 2 (tả thiên nhiên):

Cơn mưa tinh nghịch chạy nhảy trên mái nhà, gõ nhịp tí tách không ngừng. Mưa như đang thì thầm kể chuyện với đất trời.

→ Nhân hóa: “tinh nghịch”, “chạy nhảy”, “thì thầm”.

Bài tập 5. Vận dụng nâng cao

Viết một đoạn văn ngắn (5–7 câu) nêu cảm nhận của em về vẻ đẹp của thiên nhiên trong đó có sử dụng ít nhất một phép nhân hóa, sau đó chỉ ra phép nhân hóa đã dùng và tác dụng của nó.

Đáp án:

Đoạn văn tham khảo:

Buổi sáng, mặt trời thức dậy rất sớm, mỉm cười rải những tia nắng vàng xuống cánh đồng quê em. Hàng tre nghiêng mình thì thầm trong gió như đang trò chuyện. Cảnh vật hiện lên thật yên bình và gần gũi. Nhờ biện pháp nhân hóa, thiên nhiên trở nên sống động, có hồn và gợi cho em cảm giác yêu mến quê hương hơn.

- Phép nhân hóa sử dụng: “mặt trời thức dậy, mỉm cười”, “hàng tre nghiêng mình, thì thầm”

- Tác dụng:

+ Làm thiên nhiên sinh động, giàu cảm xúc.

+ Thể hiện tình cảm yêu thiên nhiên, yêu quê hương của người viết.

Xem thêm bài viết Tiếng Việt chọn lọc, hay khác:

• Từ Hán Việt là gì? Nêu đặc điểm của Từ Hán Việt?

• Điệp vần là gì? Tác dụng của điệp vần.

• Thành ngữ là gì?

• Câu hỏi tu từ có tác dụng gì?

• Tác dụng của từ láy là gì?

• Câu tục ngữ “Lá lành đùm lá rách” nghĩa là gì?

• Hơn 20.000 câu trắc nghiệm Toán,Văn, Anh lớp 9 có đáp án

---