(Siêu ngắn) Soạn bài Hồn Trương Ba, da hàng thịt - Kết nối tri thức

Bài viết soạn bài Hồn Trương Ba, da hàng thịt trang 102 → trang 113 siêu ngắn gọn sách Ngữ văn 12 Kết nối tri thức giúp học sinh lớp 12 dễ dàng soạn văn 12.

(Siêu ngắn) Soạn bài Hồn Trương Ba, da hàng thịt - Kết nối tri thức

A/ HƯỚNG DẪN SOẠN VĂN BẢN HỒN TRƯƠNG BA, DA HÀNG THỊT

* Trước khi đọc

Câu hỏi (trang 102 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Hãy nhớ lại một tình huống mà bạn tự mâu thuẫn với chính mình. Khi ấy bạn đã cảm thấy ra sao? Chia sẻ về những trải nghiệm cụ thể đó.

Trả lời

Đứng trước lựa chọn giữa đam mê và sự an toàn, xuất hiện mâu thuẫn nội tâm khiến cảm giác do dự, căng thẳng; sau khi lắng nghe bản thân đã đưa ra quyết định và nhận ra mâu thuẫn giúp con người trưởng thành hơn.

* Đọc văn bản

Gợi ý trả lời câu hỏi trong bài đọc:

1. Hình dung về cảnh tượng được tái hiện trên sân khấu (ánh sáng, âm thanh, hình ảnh,...).

Trả lời:

- Ánh sáng: Gam trầm, mờ tối.

- Âm thanh: Ít nhạc nền, tiết chế.

- Hình ảnh sân khấu: Không gian hẹp, bức bối.

2. Xác định giọng điệu và lập luận của các nhân vật Hồn Trương Ba, Xác Hàng Thịt.

Trả lời:

	Giọng điệu	Lập luận
Hồn Trương Ba	đau đớn, day dứt, phẫn uất	thiên về giá trị tinh thần, khẳng định sự cao khiết của đời sống tâm hồn, phản đối sự chi phối thô lậu của xác.
Xác hàng thịt	lạnh lùng, mỉa mai, thực dụng	dựa vào nhu cầu bản năng của đời sống vật chất, khẳng định vai trò tất yếu và sức chi phối của thân xác đối với con người.

3. Chú ý thái độ, tâm trạng của các nhân vật: vợ Trương Ba, cái Gái, người con dâu.

Trả lời:

Vợ Trương Ba	Đau khổ, bất lực, cam chịu; xót xa trước sự đổi khác của chồng.
Cái Gái	Hồn nhiên nhưng quyết liệt, phản ứng gay gắt, dứt khoát.
Người con dâu	Hồn nhiên nhưng quyết liệt, phản ứng gay gắt, dứt khoát trước “ông Trương Ba” xa lạ.

4. Hình dung giọng điệu, hành động của nhân vật trên sân khấu.

Trả lời:

	Giọng điệu	Hành động
Hồn Trương Ba	đau đớn, giằng xé	bối rối, dằn vặt, cố chống lại sự lấn át của thân xác.
Xác hàng thịt	trơ trẽn, mỉa mai	tự nhiên, thô lỗ, lấn lướt
Người thân	u uất, xót xa	dè dặt, xa cách, thể hiện sự rạn vỡ trong tình cảm.

5. Chú ý sự khác biệt trong các lí lẽ, lập luận của Hồn Trương Ba và Đế Thích.

Trả lời:

- Hồn Trương Ba: Lập luận dựa trên giá trị sống đúng bản chất con người, đề cao sự thống nhất giữa hồn và xác; phê phán lối sống vay mượn, giả tạo.

- Đế Thích: Lập luận thiên về quyền năng siêu nhiên, thực dụng; coi sự tồn tại (dù không trọn vẹn) vẫn hơn cái chết, xem nhẹ đời sống tinh thần con người.

6. Chú ý sự thay đổi trong giọng điệu, thái độ của Hồn Trương Ba.

Trả lời:

- Ban đầu khẩn thiết, tha thiết cầu xin Đế Thích cứu cu Tị.

- Sau đó trầm tĩnh, suy nghĩ sâu sắc, nhận ra nghịch lí của việc sống nhờ thân xác người khác.

- Cuối cùng trở nên kiên quyết, dứt khoát, chấp nhận cái chết để giữ gìn nhân cách và sự thanh thản.

7. Hình dung cảnh tượng được miêu tả trong đoạn kết của vở kịch.

Trả lời:

Cảnh tượng được miêu tả trong đoạn kết:

- Sân khấu lắng xuống, ánh sáng dịu và trầm, không khí tĩnh lặng, trang nghiêm.

- Hồn Trương Ba tan biến, cây cối xanh tươi, mầm sống hồi sinh, gợi cảm giác thanh thản, trong sáng và ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

* Sau khi đọc

Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc:

Câu 1 (trang 113 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Tóm tắt những sự kiện chính trong từng lớp kịch. Nêu nhận xét về diễn biến của các sự kiện đó.

Trả lời:

- Tóm tắt:

+ Lớp 1: Xác Hàng Thịt cố gắng thuyết phục Hồn Trương Ba về sức mạnh ghê gớm của mình và khuyên Hồn Trương Ba sống hòa hợp với thể xác. Hồn Trương Ba tỏ ra khinh bỉ, kiên quyết phủ định và muốn bảo vệ sự nguyên vẹn, cao khiết, thẳng thắn của mình.

+ Lớp 2: Vợ Trương Ba muốn ra đi vì nhận ra chồng mình đã đổi khác. Trương Ba vô cùng đau khổ.

+ Lớp 3: Cái Gái không thừa nhận Hồn Trương Ba là ông nội của mình, tỏ ra căm ghét và xua đuổi Trương Ba. Trương Ba vô cùng đau khổ.

+ Lớp 4: Chị con dâu từ tỏ ra thương cảm cho tình cảnh của Hồn Trương Ba, nhưng thú nhận ông đã không còn là Trương Ba ngày xưa. Trương Ba vô cùng đau khổ.

+ Lớp 5: Hồn Trương Ba đề nghị Đế Thích được thoát khỏi thân xác của hàng thịt. Đế Thích đề nghị Hồn Trương Ba nhập vào thể xác của cu Tị, nhưng Hồn Trương Ba không chịu, quyết định lựa chọn cái chết và trả lại thân xác cho hàng thịt.

- Nhận xét: Các sự kiện được triển khai theo quan hệ tăng tiến. Sự sắp đặt các sự kiện theo quan hệ tăng tiến đã tạo nên kịch tính và làm nổi bật xung đột chính trong tác phẩm: xung đột giữa linh hồn cao khiết của Hồn Trương Ba và thân xác phàm tục, thô lậu của hàng thịt.

Câu 2 (trang 113 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Xác định xung đột chính trong đoạn trích. Qua xung đột đó, Lưu Quang Vũ làm nổi bật bi kịch gì của con người?

Trả lời

- Xung đột giữa Hồn Trương Ba và Xác Hàng Thịt, thực chất là xung đột giữa con người bên trong và con người bên ngoài, giữa tâm hồn cao thượng, trong sạch và những nhu cầu, ham muốn phàm tục, tầm thường của thể xác, giữa phần con và phần người.

- Qua xung đột kịch, Lưu Quang Vũ muốn làm nổi bật bi kịch của con người – bi kịch không được là chính mình, bên ngoài một đằng, bên trong một nẻo và bi kịch bị tha hóa của con người trước sự trói buộc của hoàn cảnh.

Câu 3 (trang 113 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Qua những lời thoại và hành động của Hồn Trương Ba được thể hiện trong đoạn trích, bạn có nhận xét gì về tính cách nhân vật này?

Trả lời:

- Tính cách chính trực, ngay thẳng, cao khiết của Hồn Trương Ba, đối lập với tính cách thô tục, thực dụng, xảo trá của Xác Hàng Thịt.

Câu 4 (trang 113 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Nhận xét về kết thúc của vở kịch. Theo bạn, đó có phải là một kết thúc bi kịch không? Vi sao?

Trả lời

Có 2 cách lập luận:

- Thứ nhất, đây là một kết thúc bi kịch vì giống như kết thúc của các bi kịch khác, nhân vật chính thường kết thúc cuộc đời bằng cái chết.

- Thứ hai, đây không phải là kết thúc bi kịch, bởi việc lựa chọn cái chết của Hồn Trương Ba đã chấm dứt nỗi đau khổ của nhân vật khi phải chung sống với Xác Hàng Thịt, khiến cho nhân vật được sống là chính mình.

Câu 5 (trang 113 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Lớp kịch “Cuộc đối thoại giữa Hồn và Xác” cho biết điều gì về các mặt xung đột trong mỗi con người? Bạn cảm nhận như thế nào về ý nghĩa triết lí của lớp kịch này?

Trả lời

- Lớp kịch cho thấy các mặt xung đột trong mỗi con người

+ Xung đột giữa khát vọng sống cao đẹp với những ham muốn tầm thường, thực dụng.

+ Thể hiện cuộc đấu tranh nội tâm gay gắt để giữ gìn nhân cách.

- Ý nghĩa triết lí của lớp kịch

+ Con người phải được sống thống nhất giữa hồn và xác mới là sống đúng nghĩa.

+ Không thể sống vay mượn, giả tạo hay chấp nhận tồn tại trái với bản chất mình.

+ Giá trị con người nằm ở nhân cách và sự tự ý thức, không chỉ ở sự tồn tại sinh học.

+ Gửi gắm thông điệp: hãy sống trung thực với chính mình, biết vượt lên những cám dỗ tầm thường.

Câu 6 (trang 113 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Trong đoạn trích, Hồn Trương Ba cho rằng thể xác không có tiếng nói, không có ý nghĩa gì hết, nhưng Xác Hàng Thịt lại cho rằng thể xác có sức mạnh ghê gớm, lắm khi lấn át cả linh hồn. Trình bày ý kiến của bạn về các quan điểm đó.

Trả lời

- Hồn Trương Ba: đề cao đời sống tinh thần, cho rằng thể xác thấp kém, không có vai trò quyết định → quan điểm phiến diện.

- Xác Hàng Thịt: khẳng định thể xác có nhu cầu, bản năng mạnh mẽ, có thể chi phối con người → có cơ sở thực tế.

=> Con người là sự thống nhất giữa hồn và xác, không thể tách rời; cần hài hòa giữa đời sống tinh thần và nhu cầu thể xác.

- Thông điệp: Sống đúng nghĩa là sống cân bằng, để nhân cách làm chủ bản năng.

Câu 7 (trang 113 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Văn bản Hồn Trương Ba, da hàng thịt của Lưu Quang Vũ gợi cho bạn suy nghĩ gì về ý nghĩa cuộc sống? Theo bạn, thế nào là một cuộc sống thực sự có ý nghĩa?

Trả lời

- Cuộc sống chỉ có ý nghĩa khi con người được sống là chính mình, sống đúng với bản chất và nhân cách.

- Không thể sống chắp vá, giả tạo hay đánh đổi phẩm giá để tồn tại.

- Con người cần hài hòa giữa tâm hồn và thể xác, giữa ước mơ và đời sống thực tế.

- Một cuộc sống có ý nghĩa là:

+ Sống chân thật, lương thiện.

+ Biết yêu thương, có trách nhiệm với bản thân và người khác.

+ Sống có mục đích, mang lại giá trị tốt đẹp cho cuộc đời.

* Viết kết nối với đọc

Bài tập (trang 113 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Nếu bạn là Hồn Trương Ba trong trích đoạn kịch, bạn có lựa chọn giống như nhân vật hay không? Vì sao? Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày suy nghĩ của bạn về vấn đề này.

* Hướng dẫn:  

- Hình thức: Viết đoạn văn khoảng 150 chữ, diễn đạt mạch lạc, có lí lẽ và cảm xúc; đúng chính tả, ngữ pháp.  

- Nội dung: Trình bày lựa chọn của bản thân nếu là Hồn Trương Ba và lí giải rõ ràng, thể hiện quan điểm cá nhân về ý nghĩa cách sống và nhân cách.  

Đoạn văn tham khảo

Nếu là Hồn Trương Ba, lựa chọn giống nhân vật – chấp nhận cái chết để được sống đúng là mình – vẫn là quyết định được đồng tình. Bởi sự sống chỉ thật sự có ý nghĩa khi con người được sống hài hòa giữa tâm hồn và thể xác, giữa nhân cách bên trong và hình hài bên ngoài. Việc tiếp tục tồn tại trong thân xác không thuộc về mình khiến Hồn Trương Ba dần đánh mất bản chất lương thiện, làm tổn thương những người thân yêu và rơi vào bi kịch tinh thần. Sống như vậy chỉ là sự tồn tại kéo dài chứ không phải một cuộc sống đúng nghĩa. Lựa chọn ra đi của nhân vật tuy đau đớn nhưng thể hiện lòng tự trọng, ý thức giữ gìn phẩm giá và khát vọng sống chân thật. Quyết định ấy cho thấy giá trị con người không nằm ở việc sống bao lâu mà ở việc sống như thế nào, sống đúng với bản thân và những điều tốt đẹp mình tin tưởng.

B/ HỌC TỐT VĂN BẢN HỒN TRƯƠNG BA, DA HÀNG THỊT

1. Nội dung chính văn bản Hồn Trương Ba, da hàng thịt

Đoạn trích kể về câu chuyện về anh chàng Trương Ba rất giỏi đánh cờ. Nam Tào đã xoá tên ông trong sổ Trời. Sau đó, Nam Tào và Đế Thích đã cho hồn Trương Ba tái sinh nhập vào xác anh hàng thịt vừa mới chết. Từ đó, hồn Trương Ba trú ngụ trong xác hàng thịt, xác hàng thịt mang hồn Trương Ba. Cũng từ đó xảy ra bao chuyện lộn xộn.

2. Bố cục văn bản Hồn Trương Ba, da hàng thịt

+ Lớp 1: Xác Hàng Thịt cố gắng thuyết phục Hồn Trương Ba về sức mạnh ghê gớm của mình và khuyên Hồn Trương Ba sống hòa hợp với thể xác. Hồn Trương Ba tỏ ra khinh bỉ, kiên quyết phủ định và muốn bảo vệ sự nguyên vẹn, cao khiết, thẳng thắn của mình.

+ Lớp 2: Vợ Trương Ba muốn ra đi vì nhận ra chồng mình đã đổi khác. Trương Ba vô cùng đau khổ.

+ Lớp 3: Cái Gái không thừa nhận Hồn Trương Ba là ông nội của mình, tỏ ra căm ghét và xua đuổi Trương Ba. Trương Ba vô cùng đau khổ.

+ Lớp 4: Chị con dâu từ tỏ ra thương cảm cho tình cảnh của Hồn Trương Ba, nhưng thú nhận ông đã không còn là Trương Ba ngày xưa. Trương Ba vô cùng đau khổ.

+ Lớp 5: Hồn Trương Ba đề nghị Đế Thích được thoát khỏi thân xác của hàng thịt. Đế Thích đề nghị Hồn Trương Ba nhập vào thể xác của cu Tị, nhưng Hồn Trương Ba không chịu, quyết định lựa chọn cái chết và trả lại thân xác cho hàng thịt.

3. Tóm tắt văn bản Hồn Trương Ba, da hàng thịt

Đoạn trích vở kịch "Hồn Trương Ba, da hàng thịt" của Lưu Quang Vũ kể về nỗi bi kịch của Trương Ba - một người làm vườn thanh cao, chết oan và được sống lại trong thân xác thô lỗ của anh hàng thịt. Sự chênh lệch giữa tâm hồn cao khiết và xác thịt phàm trần khiến Trương Ba bị tha hóa, gia đình xa lánh. Không thể sống giả tạo, ông quyết định trả xác, chấp nhận cái chết để bảo vệ sự trong sạch.

4. Nội dung, nghệ thuật văn bản Hồn Trương Ba, da hàng thịt

- Nội dung:

+ Thể hiện bi kịch con người khi không được sống là chính mình, hồn và xác không hòa hợp.

+ Đặt ra vấn đề về ý nghĩa sự sống, nhân cách và cách sống đúng đắn.

+ Khẳng định con người cần sống chân thật, giữ gìn phẩm giá và giá trị tinh thần.

- Nghệ thuật:

+ Xây dựng tình huống kịch giàu xung đột, mang ý nghĩa triết lí sâu sắc.

+ Đối thoại sắc sảo, giàu tính tranh luận.

+ Nhân vật có diễn biến tâm lí phức tạp, giàu tính biểu tượng.

+ Kết hợp yếu tố hiện thực và triết lí, tạo chiều sâu tư tưởng cho tác phẩm.

Bài giảng: Hồn Trương Ba, da hàng thịt - Cô Phương Thảo (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 12 Kết nối tri thức siêu ngắn, hay khác:

• Thực hành tiếng Việt trang 114
• Viết bài phát biểu trong lễ phát động một phong trào hoặc một hoạt động xã hội
• Thuyết trình về một vấn đề liên quan đến cơ hội và thách thức đối với đất nước
• Củng cố, mở rộng trang 123
• Thực hành đọc: Khúc đồng quê

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 12 hay khác:

• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (siêu ngắn)
• Soạn Chuyên đề Văn 12 Kết nối tri thức
• Giải lớp 12 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 12 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 12 Cánh diều (các môn học)

---