(Siêu ngắn) Soạn bài Mộ, Nguyên tiêu - Kết nối tri thức

Bài viết soạn bài Mộ, Nguyên tiêu trang 18, 19, 20 siêu ngắn gọn sách Ngữ văn 12 Kết nối tri thức giúp học sinh lớp 12 dễ dàng soạn văn 12.

(Siêu ngắn) Soạn bài Mộ, Nguyên tiêu - Kết nối tri thức

A/ HƯỚNG DẪN SOẠN VĂN BẢN MỘ

* Trước khi đọc

Câu hỏi 1 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Theo trải nghiệm và vốn văn học của bạn, những thời điểm như buổi bình minh, lúc hoàng hôn, đêm trăng rằm,… có vị trí như thế nào trong cảm hứng sáng tạo của các nhà thơ xưa và nay.

Trả lời:

Những thời điểm như buổi bình minh, lúc hoàng hôn, đêm trăng rằm,… là khoảnh khắc chuyển giao thời gian, dễ khơi gợi cảm xúc và suy tư.

+ Thơ xưa: mượn cảnh để bộc lộ nỗi niềm, triết lí nhân sinh.

+ Thơ nay: thể hiện cái tôi cá nhân, khát vọng và cảm xúc nội tâm.

Câu hỏi 2 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Hãy cho biết hình dung của bạn về nội dung sáng tác của những nhà thơ vốn lấy lí tưởng cách mạng làm lẽ sống.

Trả lời:

Những nhà thơ lấy lí tưởng cách mạng làm lẽ sống thường sáng tác về đất nước, nhân dân và con đường đấu tranh giải phóng dân tộc. Thơ của họ ca ngợi lí tưởng cao đẹp, tinh thần hi sinh, niềm tin vào tương lai…

* Đọc văn bản

Gợi ý trả lời câu hỏi trong bài đọc:

1. Hình dung cảnh ngộ nhân vật trữ tình phải trải qua trên đường đi đày.

Trả lời:

- Cảnh ngộ: người tù đang bị đày ải, kiệt sức sau một ngày dài chuyển lao, mệt mỏi trong không gian rừng núi hoang vắng, lạnh lẽo lúc chiều tà, nhưng vẫn giữ vững tinh thần lạc quan, yêu thiên nhiên và phong thái ung dung.

2. Chú ý hiện tượng điệp từ ở câu 2, mối tương quan giữa tính chất không gian và hoạt động của con người ở câu 3.

Trả lời:

- Điệp từ “xuân” ở câu 2 nhấn mạnh vẻ đẹp tươi mới, tràn đầy sức sống của thiên nhiên, làm nổi bật không khí thanh khiết, êm đềm của đêm trăng xuân.

- Sự tương quan ở câu 3: không gian thiên nhiên tĩnh lặng, trong sáng làm nền cho hoạt động của con người (bàn bạc việc quân), qua đó tôn lên phong thái ung dung, chủ động và tinh thần trách nhiệm của con người cách mạng.

* Sau khi đọc

Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc:

Câu 1 (trang 20 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Nhận xét về nghệ thuật miêu tả thiên nhiên (hình ảnh, bút pháp…) trong hai câu thơ đầu của mỗi bài thơ.

Trả lời:

* Mộ:

- Hình ảnh cánh chim mỏi bay về tổ và chòm mây cô lẻ trôi chậm gợi buổi chiều tối, nhịp sống tự nhiên êm đềm, đồng thời đối lập với cảnh người tù bị giải đi mệt mỏi, cô đơn, tạo cảm giác xa vắng, bâng khuâng.

- Từ ngữ đặc tả tâm trạng, gợi lên cái hồn của sự vật: dùng những từ vốn chỉ trạng thái, tình thái của con người (quyện, cô,…) để miêu tả thiên nhiên.

- Bút pháp chấm phá, tạo hình: đối ứng và nối tiếp giữa cái hữu hình và cái vô hình, cái hữu hạn và cái vô hạn.

* Nguyên tiêu:

- Tác giả thể hiện sự tinh tế, nhạy cảm khi cảm nhận vẻ đẹp viên mãn, tràn đầy sức sống của vầng trăng rằm tháng Giêng qua sự vận động nội tại, đồng thời mở rộng không gian xuân từ mặt đất đến bầu trời, tạo cảm giác khoáng đạt.

- Từ ngữ chắt lọc, biện pháp tu từ điệp ngữ: tạo ấn tượng về sự vận động và sức sống căng tràn, biểu hiện hồn tự do, phóng khoáng.

- Nghệ thuật miêu tả, bút pháp tạo hình: câu 1 nói sự vận động trong thời gian; câu 2 nói sự vận động trong không gian, theo tầng bậc, tiếp nối.

Câu 2 (trang 20 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Dựa vào hoàn cảnh sáng tác của mỗi tác phẩm, hãy chỉ ra tác động của thời điểm chiều tối và đêm trăng rằm tháng Giêng đến cảm xúc và tâm trạng nhà thơ trong mỗi bài. 

Trả lời:

 - “Chiều tối” thường gợi cảm giác kết thúc, mệt mỏi, cô đơn, nhưng trong thơ, hoàn cảnh người tù trên đường đi đày lại làm nổi bật bản lĩnh, tinh thần vượt lên nghịch cảnh.

- Đêm rằm tháng Giêng – biểu tượng của sự khởi đầu và sức sống mới – cho thấy tâm hồn lạc quan, thanh khiết của nhà thơ – chiến sĩ, luôn rộng mở trước vẻ đẹp thiên nhiên và niềm tin vào tương lai.

Câu 3 (trang 20 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Trong hai bài thơ Mộ và Nguyên tiêu, sự vận động của thời gian, của hình tượng thơ được tác giả thể hiện như thế nào? Bạn có cảm nhận gì về cách nhìn của tác giả đối với chiều hướng phát triển của sự vật?

Trả lời:

	Mộ	Nguyên tiêu
Thời gian	- Thời gian khách quan: vận động từ chiều tối đến khi màn đêm buông xuống và kết thúc ở hình ảnh lò lửa. - Thời gian tâm trạng: từ bóng tối vắng lặng đến ánh sáng cuộc sống.	- Thời gian khách quan vận động từ buổi tối đến đêm khuya. - Thời gian tâm trạng hòa nhịp với “hành trình” vận động của tự nhiên.
Hình tượng	Vận động từ không gian thiên nhiên (cánh chim, chòm mây ở hai câu thơ đầu) đến khung cảnh sinh hoạt của con người (thiếu nữ xay ngô, lò lửa cháy rực ở hai câu sau).	Vận động từ không gian chỉ có sự hiện diện của thiên nhiên đến khung cảnh hòa điệu giữa thiên nhiên với con người.
Cách nhìn	Từ thiên nhiên đến con người, từ viễn cảnh đến cận cảnh, từ ngoại cảnh đến tâm cảnh.	Chủ động nắm bắt những biến chuyển cụ thể, vi tế của đời sống tạo vật; từ thiên nhiên đến con người; từ ngoại cảnh đến tâm cảnh.

Câu 4 (trang 20 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Cả hai bài thơ đều có bút pháp hội họa đặc sắc. Bạn có đồng ý với ý kiến nhận xét này không? Vì sao? 

Trả lời:

Đồng ý vì:

- Ở bài thơ Mộ, cần chú ý thủ pháp đối lập giữa cái (hình ảnh) hữu hạn và vô hạn; thủ pháp “điểm nhãn” thể hiện qua việc tô đậm hình ảnh thiếu nữ và lò than cháy rực trong khung cảnh đêm tối miền sơn cước,…

- Ở bài thơ Nguyên tiêu, cần chú ý bút pháp tạo hình trong miêu tả bức tranh thiên nhiên; thủ pháp “hư – thực” thể hiện qua cặp hình ảnh khói sóng hư ảo và con thuyền bàn việc quân ở câu thơ thứ ba; nghệ thuật đặc tả hình ảnh ánh trăng tràn đầy con thuyền ở câu thơ thứ tư,…

Câu 5 (trang 20 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Đối chiếu các bản dịch thơ với nguyên văn của mỗi bài thơ (thông qua các bản dịch nghĩa), từ đó chỉ ra những chỗ các bản dịch thơ có thể chưa diễn đạt hết sắc thái và hàm nghĩa của nguyên văn. 

Trả lời:

Bài thơ	Chi tiết đối chiếu	Nguyên văn	Bản dịch thơ và hạn chế
Mộ	Hình ảnh cánh chim, chòm mây	Các từ quyện, cô diễn tả sâu sắc trạng thái tâm lí con người (mệt mỏi, cô đơn) hòa vào cảnh vật	Chim mỏi, chòm mây chưa lột tả hết sắc thái tâm lí tinh tế trong nguyên văn
	Từ hồng	Hồng mang nghĩa đốt cháy, thắp lên, làm cháy rực	Dễ bị hiểu là màu hồng (chỉ màu sắc), làm giảm ý nghĩa vận động, sức sống
Nguyên tiêu	Câu 1 – vầng trăng	Nhấn mạnh thời điểm trăng đạt độ tròn đầy, viên mãn (chính – viên)	Bản dịch thiên về vẻ đẹp ánh sáng bên ngoài, chưa làm rõ ý nghĩa thời điểm
	Câu 2 – từ xuân	Lặp xuân ba lần, nhấn mạnh sức sống xuân lan tỏa từ sông – nước – trời, theo chiều vận động không gian	Bản dịch chưa thể hiện rõ sự lặp và chiều vận động ấy
	Câu 3 – không gian	Yên ba thâm xứ: nơi khói sóng heo hút, tĩnh lặng	Giữa dòng chưa diễn đạt hết chiều sâu không gian nguyên văn
	Câu 4 – ánh trăng	Trăng tràn xuống, làm đầy ăm ắp con thuyền bàn việc quân	Bản dịch nhấn vào vẻ đẹp âm thanh (trăng ngân) không có trong nguyên văn

Câu 6 (trang 20 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Bức tranh về cuộc sống con người được miêu tả ở hai câu sau bài thơ Mộ gợi cho bạn cảm nhận gì về tâm trạng và đời sống tâm hồn của người tù – nhà thơ?

Trả lời:

- Bài thơ khắc họa vẻ đẹp đời sống con người bình dị, ấm áp qua hình ảnh thiếu nữ lao động và lò lửa trong đêm tối; qua đó cho thấy người tù cách mạng dù mệt mỏi, mất tự do vẫn giữ tâm hồn nhân ái, hướng về sự sống. Điều này khẳng định Hồ Chí Minh là nhà thơ–chiến sĩ có bản lĩnh kiên cường và đời sống tinh thần phong phú.

Câu 7 (trang 20 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Hình ảnh ánh trăng đầy thuyền trong hai câu sau bài thơ Nguyên tiêu có thể đưa đến những suy nghĩ gì về mối tương quan giữa người chiến sĩ và người nghệ sĩ ở nhân vật trữ tình?

Trả lời:

- Ánh trăng đầy thuyền thể hiện tâm hồn nghệ sĩ nhạy cảm, rung động trước vẻ đẹp thiên nhiên.

- Con thuyền bàn việc quân khẳng định nhân vật trữ tình là người chiến sĩ gắn bó với nhiệm vụ cách mạng.

- Trăng tràn đầy thuyền cho thấy người nghệ sĩ và người chiến sĩ hòa hợp, thống nhất trong một con người.

- Chất thơ nâng đỡ tinh thần chiến đấu, giúp nhân vật trữ tình giữ được sự ung dung, lạc quan.

Câu 8 (trang 20 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Chỉ ra dấu ấn của phong cách cổ điển trong mỗi tác phẩm

Trả lời:

- Bài thơ Mộ: thể thơ tứ tuyệt Đường luật, ngôn ngữ cô đọng, hàm súc; thi liệu, hình ảnh – không gian – thời gian ít nhiều có yếu tố ước lệ (không – thời gian trời chiều, hình ảnh chim bay về núi,…); bút pháp đối lập (cái hữu hạn và cái vô hạn, cái hữu hình và cái vô hình,…); đặc tả nội tâm (dùng từ ngữ chỉ tâm thế tồn tại của con người để miêu tả thế giới tự nhiên),…

- Bài thơ Nguyên tiêu: thi liệu, hình ảnh có tính chất ước lệ (vầng trăng, mùa xuân, sông nước, khói sóng,…); có những hình ảnh có thể quan niệm là điển cố (yên ba thâm xứ); bút pháp đồng nhất hình ảnh con người và vũ trụ; nghệ thuật chấm phá, đặc tả của hội họa phương Đông,…

* Viết kết nối với đọc  

Câu hỏi (trang 20 sgk Ngữ văn 12 Tập 2) Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) phân tích giá trị đặc sắc của hình ảnh lò than rực hồng (Mộ) hoặc hình ảnh trăng đầy thuyền (Nguyên tiêu)

* Hướng dẫn:  

- Hình thức:  

+ Viết 1 đoạn khoảng 150 chữ, mạch lạc, có dẫn chứng.

+ Diễn đạt rõ, đúng chính tả, ngữ pháp.

- Nội dung:  

+ Phân tích giá trị đặc sắc của lò than rực hồng (Mộ) hoặc trăng đầy thuyền (Nguyên tiêu).

+ Làm rõ ý nghĩa biểu tượng và qua đó thể hiện vẻ đẹp tâm hồn, tư tưởng của Hồ Chí Minh.

Đoạn văn tham khảo

Đoạn 1:

Hình ảnh lò than rực hồng ở cuối bài thơ Mộ là điểm sáng nổi bật, mang giá trị tư tưởng và nghệ thuật sâu sắc. Giữa khung cảnh chiều tối nơi núi rừng heo hút, ánh lửa hồng tỏa ra hơi ấm, xua tan giá lạnh và bóng tối. Hình ảnh ấy không chỉ gợi sinh hoạt đời thường của con người lao động mà còn biểu tượng cho sự sống, niềm tin và tinh thần lạc quan. Trong hoàn cảnh người tù bị áp giải, mệt mỏi, mất tự do, ánh lửa hồng cho thấy tâm hồn nhân ái, hướng về con người và cuộc sống của nhân vật trữ tình. Qua đó, Hồ Chí Minh khẳng định bản lĩnh của người chiến sĩ cách mạng: dù gian khổ vẫn giữ được niềm tin vào ánh sáng, vào tương lai.

Đoạn 2:

Hình ảnh trăng đầy thuyền trong bài thơ Nguyên tiêu thể hiện vẻ đẹp hài hòa giữa người chiến sĩ và người nghệ sĩ trong con người Hồ Chí Minh. Ánh trăng đêm rằm tràn xuống làm đầy con thuyền đang bàn việc quân vừa gợi vẻ đẹp thiên nhiên viên mãn, vừa biểu tượng cho tinh thần lạc quan, ung dung của người làm cách mạng. Giữa không gian sông nước mênh mang, ánh trăng không làm lu mờ nhiệm vụ chiến đấu mà trái lại, soi sáng và nâng đỡ tinh thần chiến sĩ. Hình ảnh ấy cho thấy ở Hồ Chí Minh, chất thơ và chí lớn cách mạng luôn thống nhất, tạo nên một tâm hồn vừa giàu cảm xúc nghệ sĩ, vừa kiên cường, vững tin vào con đường đã chọn.

B/ HỌC TỐT VĂN BẢN MỘ, NGUYÊN TIÊU

* Văn bản Mộ

1. Nội dung chính văn bản Mộ

Thể hiện tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống của Bác trong hoàn cảnh tù đày vô cùng cực khổ. Trong hoàn cảnh gian khổ đó, Bác vẫn bình thản làm thơ với những cảnh tượng thiên nhiên trước mắt vô cùng đẹp đẽ, những hình ảnh bình dị của cuộc sống mà trong thơ Bác lại nên thơ đến lạ.

2. Bố cục văn bản Mộ

Gồm 2 phần:

- Phần 1 (Hai câu đầu): Bức tranh thiên nhiên vùng núi rừng lúc chiều tà (cánh chim mệt mỏi, chòm mây trôi nhẹ).

- Phần 2 (Hai câu cuối): Bức tranh sinh hoạt, đời sống con người (hình ảnh cô gái xay ngô và lò than rực hồng).

3. Nội dung, nghệ thuật văn bản Mộ

- Nội dung: Bài thơ cho thấy tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống, ý chí vượt lên trên hoàn cảnh khắc nghiệt của nhà thơ chiến sĩ Hồ Chí Minh

- Nghệ thuật: Bài thơ đậm sắc thái nghệ thuật cổ điển mà hiện đại

* Văn bản Nguyên tiêu

1. Nội dung chính văn bản Nguyên tiêu

Bài thơ miêu tả cảnh trăng sáng ở chiến khu Việt Bắc trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, qua đó thể hiện tình yêu thiên nhiên, tâm hồn nhạy cảm, lòng yêu nước sâu nặng của Bác Hồ.

2. Bố cục văn bản Nguyên tiêu

Gồm 2 phần:

- Phần 1 (Hai câu đầu): Cảnh đêm rằm tháng Giêng tại chiến khu Việt Bắc tươi đẹp, thơ mộng, mang đậm không khí xuân.

- Phần 2 (Hai câu cuối): Con người cách mạng (bàn việc quân) trong khung cảnh trăng xuân, thể hiện sự kết hợp giữa thi sĩ và chiến sĩ.

3. Nội dung, nghệ thuật văn bản Nguyên tiêu

- Nội dung: Bài thơ Nguyên tiêu khắc họa bức tranh thiên nhiên đêm rằm tháng Giêng tươi đẹp, tràn đầy sức sống, qua đó thể hiện tâm hồn ung dung, lạc quan và sự hòa hợp giữa người chiến sĩ và người nghệ sĩ trong con người Hồ Chí Minh.

- Nghệ thuật: Thể thơ tứ tuyệt Đường luật; ngôn ngữ cô đọng, hàm súc; hình ảnh ước lệ giàu sức gợi; bút pháp chấm phá; kết hợp hài hòa giữa chất cổ điển và tinh thần hiện đại.

Bài giảng: Mộ, Nguyên tiêu - Cô Phương Thảo (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 12 Kết nối tri thức siêu ngắn, hay khác:

• Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu
• Thực hành tiếng Việt trang 27
• Viết báo cáo kết quả của bài tập dự án
• Trình bày kết quả của bài tập dự án
• Củng cố, mở rộng trang 36

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 12 hay khác:

• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (siêu ngắn)
• Soạn Chuyên đề Văn 12 Kết nối tri thức
• Giải lớp 12 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 12 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 12 Cánh diều (các môn học)

---