(Siêu ngắn) Soạn bài Viết bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện - Kết nối tri thức

Bài viết soạn bài Viết bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện trang 27 → trang 34 siêu ngắn gọn sách Ngữ văn 12 Kết nối tri thức giúp học sinh lớp 12 dễ dàng soạn văn 12.

(Siêu ngắn) Soạn bài Viết bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện - Kết nối tri thức

Soạn bài: Viết bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện - Cô Nguyễn Hoa (Giáo viên VietJack)

* Yêu cầu:

- Nêu được mục đích và cơ sở của việc so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện.

- Trình bày được các thông tin khái quát về hai tác phẩm truyện.

- Làm rõ được những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai tác phẩm truyện xét trên một số phương diện nội dung và hình thức cụ thể theo mục đích và phạm vi đã xác định.

- Rút ra được những nhận xét, đánh giá cần thiết, phù hợp về hai tác phẩm truyện căn cứ vào kết quả so sánh.

- Nêu được ý nghĩa của việc đánh giá hai tác phẩm truyện thông qua việc so sánh.

* Phân tích bài viết tham khảo:

Văn bản: Mảnh trăng cuối rừng và Những đứa con trong gia đình – hai truyện ngắn tiêu biểu của văn học cách mạng Việt Nam giai đoạn 1954 – 1975

- Nêu cơ sở của việc so sánh, đánh giá hai tác phẩm: viết cùng đề tài, tiêu biểu cho những cách tiếp cận hiện thực chiến tranh của văn học trong một giai đoạn cụ thể.

- Nêu mục đích của việc so sánh, đánh giá hai tác phẩm.

- Trình bày luận điểm khái quát về nét chung của hai tác phẩm.

- Trình bày những thông tin cần thiết về từng tác phẩm được so sánh: xuất xứ, bối cảnh câu chuyện, cốt truyện, nhân vật...

- Thông tin khái quát về Mảnh trăng cuối rừng

- Thông tin khái quát về Những đứa con trong gia đình.

- Phân tích cụ thể điểm tương đồng giữa hai tác phẩm: tính chất của sự miêu tả và cảm hứng sáng tác.

- Phân tích nét riêng trong cách viết của từng tác phẩm – một vấn đề quan trọng cho thấy sự đa dạng của văn xuôi cách mạng Việt Nam giai đoạn 1954 – 1975.

- Kết luận chung về giá trị của các tác phẩm và gợi mở cách nhìn nhận phù hợp về văn học của một giai đoạn đã qua.

Gợi ý trả lời câu hỏi

Câu 1 (trang 32 sgk Ngữ văn 12 Tập 1) Cơ sở của việc lựa chọn so sánh hai tác phẩm Mảnh trăng cuối rừng và Những đứa con trong gia đình là gì?

Trả lời

Cơ sở của việc lựa chọn so sánh hai tác phẩm Mảnh trăng cuối rừng và Những đứa con trong gia đình là viết cùng đề tài, tiêu biểu cho những cách tiếp cận hiện thực chiến tranh trong văn học một giai đoạn 1954 – 1975.

Câu 2 (trang 32 sgk Ngữ văn 12 Tập 1) Tác giả bài viết đã xác định mục đích so sánh hai tác phẩm như thế nào?

Trả lời

Mục đích so sánh hai tác phẩm: sự thống nhất trong cảm hứng sáng tác của các nhà văn cách mạng khi viết cùng đề tài, cách thể hiện cá nhân độc đáo trong các tác phẩm.

Câu 3 (trang 32 sgk Ngữ văn 12 Tập 1) Các phương diện cơ bản nào của hai tác phẩm đã được đưa ra so sánh?

Trả lời

Các phương diện cơ bản của hai tác phẩm đã được đưa ra so sánh: xuất xứ, bối cảnh, cốt truyện, nhân vật.

Câu 4 (trang 32 sgk Ngữ văn 12 Tập 1) Đánh giá nào về đặc điểm, giá trị của từng tác phẩm được nảy sinh trên cơ sở so sánh?

Trả lời

Những tác phẩm đều mang những dấu ấn thời đại vô cùng rõ nét.

* Thực hành viết

1. Chuẩn bị viết

- Lựa chọn hai tác phẩm truyện phù hợp, giữa chúng có những điểm chung và ít nhất một trong hai truyện đó bạn đã được học. 

- Gợi ý: Hoàng tử bé của Ang-toan đơ Xanh-tơ – Ê-xu-pe-ri (Antoine de Saint - Exupéry) và Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ của Nguyễn Ngọc Thuần, Những ngày thơ ấu của Nguyên Hồng và Thời thơ ấu của Mác-xim Go-rơ-ki (Maksim Gorky), Chí Phèo và Lão Hạc của Nam Cao, Vợ nhặt của Kim Lân và Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài,...

- Xác định rõ mục đích so sánh của bài viết.

2. Tìm ý, lập dàn ý

a) Tìm ý

Có thể tự đặt ra các câu hỏi như sau để tìm ý:

- Vì sao khi đọc truyện này độc giả thường liên hệ đến truyện kia?

- Sự tương đồng giữa hai truyện thể hiện trên những phương diện chủ yếu nào?

- Điều gì dẫn đến sự gặp gỡ đó giữa hai tác phẩm truyện?

- Dù có những điểm tương đồng, sự khác biệt giữa hai truyện vẫn thể hiện rõ. Sự khác biệt đó là gì?

- Việc so sánh đưa lại được những khám phá mới nào về từng tác phẩm

b) Lập dàn ý

- Mở bài: Giới thiệu hai tác phẩm truyện được xác định là đối tượng của sự so sánh, đánh giá; nêu mục đích và cơ sở của việc so sánh, đánh giá này.

- Thân bài: Cần triển khai các ý:

+ Thông tin chung về từng tác phẩm: hoàn cảnh ra đời, đề tài, chủ đề, cốt truyện, nhân vật, vị trí của tác phẩm trong đời sống văn học,...

+ Những điểm tương đồng giữa hai tác phẩm truyện và nguyên nhân dẫn đến sự tương đồng ấy.

+ Những điểm khác biệt giữa hai tác phẩm truyện và điều kiện làm nên sự khác biệt ấy.

+ Đánh giá chung về sự tương đồng, khác biệt giữa hai tác phẩm truyện và khẳng định giá trị độc đáo của mỗi tác phẩm.

- Kết bài: Nêu ý nghĩa của việc đánh giá các tác phẩm truyện khi đặt chúng trong tương quan so sánh.

* Dàn ý viết bài văn nghị luận so sánh đánh giá hai tác phẩm truyện Chí Phèo và Lão Hạc của Nam Cao

a) Mở bài

- Giới thiệu hai tác phẩm truyện Chí Phèo và Lão Hạc – những truyện ngắn tiêu biểu viết về người nông dân trước Cách mạng.

- Nêu mục đích so sánh: làm rõ cách nhìn của Nam Cao về số phận và phẩm giá con người.

- Cơ sở so sánh: cùng tác giả, cùng đề tài người nông dân nhưng có cách thể hiện khác nhau.

b) Thân bài

* Thông tin chung về từng tác phẩm

- Chí Phèo

+ Hoàn cảnh ra đời: sáng tác năm 1941, thời điểm xã hội Việt Nam ngột ngạt dưới ách thống trị của thực dân và phong kiến, đẩy người nông dân vào bần cùng hóa và lưu manh hóa.

+ Đề tài: người nông dân bị tha hóa.

+ Chủ đề: bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người.

+ Cốt truyện xoay quanh cuộc đời Chí Phèo từ lương thiện → tha hóa → thức tỉnh → bi kịch.

+ Nhân vật trung tâm: Chí Phèo.

+ Vị trí: tác phẩm tiêu biểu nhất của văn học hiện thực phê phán.

- Lão Hạc

+ Hoàn cảnh ra đời: sáng tác năm 1943, thời điểm xã hội Việt Nam đang khủng hoảng trầm trọng trước Cách mạng tháng Tám.

+ Đề tài: người nông dân nghèo trước Cách mạng.

+ Chủ đề: phẩm giá và lòng tự trọng của con người trong nghèo đói.

+ Cốt truyện: cuộc sống và cái chết bi thương của lão Hạc.

+ Nhân vật trung tâm: lão Hạc.

+ Vị trí: truyện ngắn giàu giá trị nhân đạo sâu sắc.

* Những điểm tương đồng và nguyên nhân

- Cùng phản ánh số phận người nông dân nghèo trong xã hội phong kiến tàn bạo.

- Thể hiện giá trị hiện thực và tinh thần nhân đạo sâu sắc.

- Miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế, ngôn ngữ chân thực.

→ Nguyên nhân: cùng xuất phát từ cái nhìn hiện thực và tấm lòng nhân đạo của Nam Cao đối với người lao động.

* Những điểm khác biệt và điều kiện tạo nên khác biệt

- Nhân vật trung tâm:

+ Chí Phèo: người nông dân bị tha hóa, phản kháng dữ dội.

+ Lão Hạc: người nông dân giữ trọn nhân phẩm, chịu đựng âm thầm.

- Bi kịch:

+ Chí Phèo: bi kịch bị xã hội cự tuyệt quyền làm người.

+ Lão Hạc: bi kịch nghèo đói và lòng tự trọng.

- Nghệ thuật:

+ Chí Phèo: cốt truyện kịch tính, xung đột mạnh, yếu tố trào phúng.

+ Lão Hạc: giọng điệu trữ tình, thiên về nội tâm.

→ Điều kiện khác biệt: mục đích khám phá nhiều phương diện số phận người nông dân và sự sáng tạo nghệ thuật của nhà văn.

* Đánh giá chung

- Hai tác phẩm vừa tương đồng vừa bổ sung cho nhau trong việc phản ánh hiện thực xã hội.

- Khẳng định tài năng phân tích tâm lí và tư tưởng nhân đạo sâu sắc của Nam Cao.

- Mỗi tác phẩm có giá trị độc đáo riêng: Chí Phèo sắc lạnh, dữ dội; Lão Hạc lặng lẽ, cảm động.

c) Kết bài

- Việc đặt hai tác phẩm trong tương quan so sánh giúp hiểu rõ hơn giá trị tư tưởng và nghệ thuật của từng truyện, đồng thời thấy được cái nhìn toàn diện, nhân văn của Nam Cao về con người và xã hội.

3. Viết

Bài viết tham khảo

Trong dòng chảy của văn học hiện thực Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám, số phận con người nghèo khổ luôn trở thành nỗi day dứt lớn của nhiều nhà văn. Khi nhìn vào những kiếp người bị dồn ép đến bước đường cùng, văn chương không chỉ phản ánh hiện thực mà còn cất lên tiếng nói nhân đạo sâu sắc. Hai truyện ngắn Chí Phèo và Lão Hạc của Nam Cao là những minh chứng tiêu biểu cho sức mạnh ấy. Đặt hai tác phẩm trong tương quan so sánh giúp người đọc nhận ra rõ hơn giá trị hiện thực và nhân đạo độc đáo trong từng sáng tác cũng như tài năng nghệ thuật của nhà văn.

Mỗi tác phẩm đều mang những đặc điểm riêng về hoàn cảnh ra đời và nội dung phản ánh. Chí Phèo viết năm 1941, xoay quanh bi kịch của người nông dân bị xã hội phong kiến thực dân đẩy vào con đường lưu manh hóa. Nhân vật Chí từ một anh canh điền hiền lành trở thành “con quỷ dữ của làng Vũ Đại”, sống trong men rượu và những cơn chửi vô thức. Truyện đặt ra vấn đề lớn: khi bị tước đoạt quyền làm người, con người có còn cơ hội trở lại làm người hay không. Trong khi đó, Lão Hạc tập trung vào số phận một người nông dân nghèo nhưng giữ trọn nhân cách. Vì thương con và không muốn tiêu vào mảnh vườn dành cho con trai, lão chọn cái chết đau đớn bằng bả chó. Nếu Chí Phèo nghiêng về bi kịch tha hóa thì Lão Hạc lại khắc họa bi kịch của nhân phẩm bị dồn đến tận cùng đói nghèo. Cả hai đều giữ vị trí quan trọng trong văn học hiện thực, thể hiện rõ tư tưởng nhân đạo tiến bộ của Nam Cao.

Giữa hai tác phẩm tồn tại nhiều điểm tương đồng sâu sắc. Trước hết là sự gặp gỡ ở đề tài người nông dân trước Cách mạng. Nam Cao đều đặt nhân vật vào hoàn cảnh nghèo đói, bị áp bức bởi xã hội bất công. Chí Phèo bị Bá Kiến và nhà tù thực dân biến thành kẻ lưu manh; lão Hạc bị cái nghèo và sự cô độc đẩy đến cái chết. Qua đó, nhà văn tố cáo xã hội đã bóp nghẹt cuộc sống con người lương thiện. Điểm chung thứ hai là giá trị nhân đạo thấm thía. Nam Cao luôn phát hiện phần người sâu kín bên trong nhân vật. Chí Phèo sau khi gặp Thị Nở đã khao khát hoàn lương: hắn “thèm lương thiện”, mong được sống như một con người bình thường. Lão Hạc dù nghèo vẫn nhất quyết không bán vườn, gửi tiền nhờ ông giáo lo hậu sự để khỏi phiền lụy ai. Những chi tiết ấy cho thấy nhà văn tin vào bản chất lương thiện của người nông dân. Ngoài ra, cả hai truyện đều sử dụng nghệ thuật phân tích tâm lí sắc sảo, giọng văn vừa lạnh lùng vừa xót xa, thể hiện cái nhìn cảm thông sâu sắc của tác giả.

Tuy nhiên, sự khác biệt giữa hai tác phẩm cũng rất rõ nét, tạo nên giá trị riêng cho từng truyện. Trước hết là kiểu nhân vật trung tâm. Chí Phèo là hình tượng người nông dân bị tha hóa cả nhân hình lẫn nhân tính; hắn xuất hiện với tiếng chửi, men rượu và những vết sẹo ngang dọc. Bi kịch lớn nhất của Chí là bị xã hội từ chối quyền làm người, dẫn đến hành động giết Bá Kiến rồi tự sát – một sự phản kháng tuyệt vọng. Ngược lại, lão Hạc lại đại diện cho vẻ đẹp nhân cách trong sạch. Lão sống nghèo nhưng giàu lòng tự trọng, đau đớn khi phải bán “cậu Vàng”, rồi chọn cái chết để bảo toàn phẩm giá. Nếu cái chết của Chí Phèo mang ý nghĩa tố cáo xã hội đã đẩy con người đến bước đường cùng thì cái chết của lão Hạc lại là sự hi sinh nhằm giữ gìn nhân phẩm. Sự khác biệt ấy còn đến từ cách xây dựng nghệ thuật: Chí Phèo có kết cấu phức tạp, nhiều lớp thời gian và giọng điệu vừa bi vừa hài; Lão Hạc lại thiên về tự sự trầm lắng qua điểm nhìn của ông giáo, tạo cảm giác chân thực và suy tư triết lí.

Từ những tương đồng và khác biệt đó, có thể thấy mỗi tác phẩm đều mang một giá trị độc đáo. Chí Phèo mở rộng chiều sâu hiện thực khi khám phá quá trình tha hóa của con người dưới sức ép xã hội, đồng thời đặt ra câu hỏi lớn về quyền làm người. Lão Hạc lại khẳng định vẻ đẹp bền vững của nhân phẩm trong hoàn cảnh khắc nghiệt. Một bên là tiếng kêu đau đớn của con người bị tước đoạt nhân tính, một bên là ánh sáng lương thiện vẫn le lói giữa đói nghèo. Cả hai hợp lại tạo nên bức tranh toàn diện về người nông dân Việt Nam trước Cách mạng: vừa đáng thương, vừa đáng trân trọng.

Việc đặt Chí Phèo và Lão Hạc trong quan hệ so sánh giúp người đọc hiểu sâu hơn tư tưởng nhân đạo của Nam Cao cũng như sự đa dạng trong cách tiếp cận hiện thực của ông. Qua hai số phận trái ngược mà thống nhất, nhà văn đã chứng minh rằng dù bị đẩy xuống đáy xã hội, con người vẫn luôn mang trong mình khát vọng sống và phẩm giá làm người. Chính điều đó khiến hai tác phẩm vượt qua giới hạn thời gian để trở thành những giá trị bền vững của văn học Việt Nam.

4. Chỉnh sửa, hoàn thiện

- Đối chiếu với yêu cầu của kiểu bài và dàn ý đã lập để thực hiện những chỉnh sửa cần thiết nhằm hoàn thiện văn bản về mặt nội dung.

- Rà soát, khắc phục những lỗi về chính tả, diễn đạt và trình bày để bài viết đáp ứng được những đòi hỏi về chuẩn mực hình thức.

Bài giảng: Viết bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện - Cô Phương Thảo (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 12 Kết nối tri thức siêu ngắn, hay khác:

• Trình bày kết quả so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện
• Củng cố, mở rộng trang 36
• Thực hành đọc: Trên xuồng cứu nạn
• Tri thức ngữ văn trang 40
• Cảm hoài

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 12 hay khác:

• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (siêu ngắn)
• Soạn Chuyên đề Văn 12 Kết nối tri thức
• Giải lớp 12 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 12 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 12 Cánh diều (các môn học)

---