(Siêu ngắn) Soạn bài Xuân Tóc Đỏ cứu quốc - Kết nối tri thức

Bài viết soạn bài Xuân Tóc Đỏ cứu quốc trang 11 → trang 18 siêu ngắn gọn sách Ngữ văn 12 Kết nối tri thức giúp học sinh lớp 12 dễ dàng soạn văn 12.

(Siêu ngắn) Soạn bài Xuân Tóc Đỏ cứu quốc - Kết nối tri thức

Soạn bài: Xuân Tóc Đỏ cứu quốc - Cô Nguyễn Hoa (Giáo viên VietJack)

A/ HƯỚNG DẪN SOẠN VĂN BẢN XUÂN TÓC ĐỎ CỨU QUỐC

* Trước khi đọc

Câu hỏi 1 (trang 11 sgk Ngữ văn 12 Tập 1) Khi nói về loại nhân vật văn học có thể gây cho độc giả sự chú ý, tò mò ngay từ cái tên, bạn nghĩ tới những nhân vật nào? Nêu nhận xét về ý nghĩa của việc đặt tên cho các nhân vật trong sáng tác văn học.

Trả lời

- Nhân vật gây chú ý qua tên gọi: Chí Phèo, Xuân Tóc Đỏ, Hồn Trương Ba,…

- Tên nhân vật giúp gợi tính cách, số phận và thể hiện ý đồ nghệ thuật, chủ đề của tác phẩm.

Câu 2 (trang 11 sgk Ngữ văn 12 Tập 1) Nêu những hiểu biết của bạn về tiếng cười trào phúng trong sáng tác văn học (đối tượng trào phúng, thủ pháp trào phúng, giọng điệu trào phúng...).

Trả lời

- Đối tượng trào phúng: những thói hư tật xấu, sự giả dối, lố bịch, các hiện tượng tiêu cực trong xã hội và con người.

- Thủ pháp trào phúng: phóng đại, cường điệu, mỉa mai, châm biếm, đối lập, tạo tình huống nghịch lí.

- Giọng điệu trào phúng: hài hước, chua cay, mỉa mai nhưng mang ý nghĩa phê phán và cảnh tỉnh sâu sắc.

* Đọc văn bản

Gợi ý trả lời câu hỏi trong bài đọc:

1. Chú ý cách giới thiệu về sự kiện qua những chi tiết cụ thể và các yếu tố hé lộ giọng điệu trần thuật chính.

Trả lời:

- Cách giới thiệu về sự kiện:

+ Không gian: Sân quần Rollandes Varreau của Hà Thành.

+ Con người: nhiều người đổ xô nhau đến xem sự kiện thể thao, khung cảnh hỗn loạn.

- Giọng điệu: hài hước, mỉa mai.  

2. Câu văn này có thể gợi lên ấn tượng gì về nhân vật Xuân Tóc Đỏ?

Trả lời:

Câu văn vừa đề cao Xuân một cách trào phúng, vừa bóc trần bản chất giả tạo của danh dự trong xã hội đương thời.

3. Người kể chuyện đã miêu tả chân dung các nhân vật bằng giọng điệu như thế nào?

Trả lời:

- Người kể chuyện miêu tả chân dung các nhân vật bằng giọng điệu trào phúng, mỉa mai, châm biếm nhẹ nhàng.

4. Đoạn văn cho thấy điều gì về bản chất của cuộc bài binh bố trận được nhà nước thuộc địa triển khai trước một sự kiện chính trị quan trọng.

Trả lời:

Đoạn văn cho thấy cuộc “bài binh bố trận” của nhà nước thuộc địa chỉ mang tính hình thức, quan liêu và lố bịch: tổ chức rầm rộ nhưng hỗn loạn, suy diễn sự cố thành “phản trắc”, và cuối cùng chỉ lo giữ thể diện chính trị trước công chúng, không quan tâm đến thực chất sự kiện.

5. Lí do sự hài lòng của các đối tượng tham dự sự kiện đã được diễn tả như thế nào?

Trả lời:

 - Sự hài lòng của các đối tượng tham dự được miêu tả bằng giọng điệu mỉa mai, châm biếm: họ vỗ tay, tán thưởng không phải vì tài năng thật sự mà do tâm lí a dua, hiểu sai và tự huyễn hoặc trước những quyết định mang tính hình thức.

6. Sự cường điệu trong cách miêu tả phản ứng của vua Xiêm mang lại hiệu quả nghệ thuật gì?

Trả lời:

Hiệu quả nghệ thuật:

+ Tạo nên một không khí căng thẳng và quan trọng trong tình huống thi đấu đỉnh điểm.

+ Tái hiện cảm xúc tức giận đến cao độ của nhà vua.

+ Cho thấy được sự phức tạp của nền chính trị, ngoại giao lúc bấy giờ.

7. Các quan chức nhà nước có động thái gì nhằm cứu vãn tình hình? Các động thái đó có tính chất khôi hài như thế nào?

Trả lời:

- Các quan chức nhà nước không có hành động cứu vãn tình hình thực sự, mà chỉ đưa mắt nhìn nhau, lúng túng rồi vội vàng chạy đi xử lí mang tính hình thức.

→ Những hành động ấy mang tính khôi hài, châm biếm, thể hiện sự bị động, quan liêu và thiếu năng lực trước tình huống xảy ra.

8. Nhịp điệu trần thuật ở đoạn này có điểm gì đáng chú ý?

Trả lời:

Nhịp điệu trần thuật trong đoạn này là nhịp điệu nhanh, gấp gáp, làm nổi bật không khí căng thẳng đến nghẹt thở khi tỉ số của hai tuyển thủ đang cận kề nhau và chỉ còn một bàn quyết định ấy thế mà lại để thua.

9. Bạn có liên tưởng gì đến thực tế thường diễn ra sau một sự kiện thể thao hay văn hóa mà bạn được biết?

Trả lời:

Sau một sự kiện thể thao, văn hóa công chúng sẽ thường thảo luận rất sôi nổi về các vấn đề liên quan, chẳng hạn như: đời tư của người có ngôi vị quán quân, á quân, tên tuổi người/đội chiến thắng....

10. Cách xưng hô của nhân vật Xuân Tóc Đỏ có gì đáng chú ý?

Trả lời:

- Xuân Tóc Đỏ gọi quần chúng bằng những cái tên như quần chúng nông nổi và gọi là mi và hắn tự xưng ta.

11. Những ghi chú được đặt trong ngoặc đơn có ý nghĩa nghệ thuật như thế nào?

Trả lời:

- Những ghi chú đặt trong ngoặc đơn có ý nghĩa chỉ dẫn sân khấu, mô tả cử chỉ, hành động, giọng điệu, thái độ của nhân vật khi nói.

12. Có thể dùng những từ ngữ gì để khái quát về tính chất phản ứng của đám đông được thể hiện qua đoạn này?

Trả lời:

Các từ ngữ để khái quát lại tính chất phản ứng của đám đông: Đồng tình, ngưỡng mộ, hân hoan.

* Sau khi đọc

Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc:

Câu 1 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 1) Tóm tắt các sự việc chính được kể trong đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc bằng một sơ đồ phù hợp.

Trả lời

1. Sân quần vợt Hà Thành đông nghịt khán giả, mọi người đặt hi vọng vào Xuân Tóc Đỏ.

2. Quan chức lo lắng vì thiếu đối thủ nên sắp xếp cho Xuân Tóc Đỏ thi đấu.

3. Xuân chiếm ưu thế, khiến vua Xiêm tức giận nên bị yêu cầu nhường trận.

4. Xuân nhường điểm, rồi được tung hô như anh hùng cứu nước.

Câu 2 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 1) Xác định ngôi kể, điểm nhìn đã được nhà văn lựa chọn và ý nghĩa của ngôi kể, điểm nhìn ấy trong việc làm sáng tỏ bản chất hiện thực theo khám phá và quan niệm của ông.

Trả lời

- Ngôi kể thứ ba và điểm nhìn bên ngoài.

- Ý nghĩa: bao quát toàn cảnh sự việc, đẩy nhanh nhịp độ kể và làm nổi bật tính chất “hề” của toàn bộ những gì được nói tới.

Câu 3 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 1) Theo bạn, tình huống nào đóng vai trò quan trọng nhất trong việc tạo nên kịch tính và bước ngoặt của toàn bộ sự kiện được kể trong đoạn trích? Hãy phân tích tính chất của tình huống đó.

Trả lời

- Tình huống Xuân Tóc Đỏ đổi thắng thành thua hiển nhiên là tình huống cực kì phi lí, thể hiện sự cao tay của tác giả trong việc sử dụng thủ pháp phóng đại.

- Mặc dù nhìn bề ngoài có vẻ phi lí, tình huống này vẫn có cơ sở hiện thực: trong chính trị, ngoại giao, mọi động thái của các bên liên quan đều giống như một nước cờ biến ảo, khó suy đoán. Qua việc xây dựng tình huống này, Vũ Trọng Phụng đã thể hiện một cảm quan hiện thực sắc bén, khi nhận ra tính chất trò hề của những sự kiện được quảng bá rầm rộ với vô số mĩ từ.

Câu 4 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 1) Phân tích nét đặc sắc của cảnh Xuân Tóc Đỏ hùng biện trước công chúng. Những ghi chú được đặt trong ngoặc đơn của người kể chuyện gợi cho bạn liên tưởng đến thể loại văn học nào có đặc điểm hình thức tương tự?

Trả lời

- Nhan đề: Xuân Tóc Đỏ là kẻ “số đỏ”, nhờ xã hội đảo điên mà từ kẻ hạ lưu lại liên tục thăng tiến, đạt địa vị cao.

- Bài hùng biện thể hiện sự lên ngôi của tư duy, ngôn ngữ vỉa hè trong diễn ngôn xã hội thời bấy giờ.

- Xuân và những người ủng hộ đã đánh tráo khái niệm, dùng lời lẽ cao đẹp để che đậy hành động lố bịch → các giá trị xã hội bị đảo lộn.

- Ngôn ngữ hùng biện đầy mâu thuẫn, phản ánh bản chất rối ren, kì dị của xã hội đương thời.

- Cảnh hùng biện mang tính hài kịch, cho thấy xã hội hiện thực như một tấn trò đời vừa bi vừa hài.

Câu 5 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 1) Nêu nhận xét khái quát về sự tương đồng và khác biệt giữa ngôn ngữ của người kể chuyện và ngôn ngữ nhân vật ở đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc.

Trả lời

Ngôn ngữ người kể chuyện	Ngôn ngữ của nhân vật
Đều mang sắc thái mỉa mai, trào phúng của mỗi đơn vị ngôn ngữ; mặc dù ở lời nhân vật, sự mỉa mai không mang tính chủ động
Sử dụng ghi chú trong ngoặc đơn để thêm vào những ý kiến cá nhân, châm biếm, hay những suy nghĩ mà người kể muốn chia sẻ. Điều này tạo ra một góc nhìn thứ ba, không phải là của nhân vật trong câu chuyện.	Thường sử dụng cảm xúc và ngôn ngữ mạnh mẽ hơn để diễn đạt suy nghĩ và tâm trạng của mình.

Câu 6 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 1) Tìm những câu văn có sử dụng biện pháp tu từ nói mỉa và nghịch ngữ trong văn bản.

Trả lời

- Những câu văn có sử dụng biện pháp tu từ nói mỉa:

+ Tuy giá vé vào cửa là ba đồng hạng bét, số công chúng hôm sau ấy, cũng trên ba nghìn. Sân quần Rollandes Varreau của Hà Thành bữa ấy đã ghi được một chỗ rẽ cho lịch sử thể thao.

+ Tiếng loa vừa vang lên xong, công chúng vỗ tay hoan nghênh tức khắc. Vì rằng tài nghệ của Hải, Thụ và Xuân, thì người ta đã nhiều lần mục kích hết rồi.

- Những câu văn sử dụng nghịch ngữ:

+ Đức vua Xiêm đã lộ ra mặt rồng tất cả sự thịnh nộ của vị thiên tử thế thiên hành đạo ở cái nước có hàng triệu con voi.

+ Với cái hùng biện của một người đã thổi loa những hiệu thuốc lậu, với cái tự nhiên của một anh lính cờ chạy hiệu rạp hát, lại được ông Văn Minh vặn đĩa kèn, Xuân Tóc Đỏ đã chinh phục quần chúng như một chính trị gia đại tài của Phương Tây.

+ Như một bậc vĩ nhân nhũn nhặn, nó giơ quả đấm chào loài người, nhẩy xuống đất, lên xe hơi. Rồi mấy chiếc xe của các bạn thân nó mở máy chạy, để lại cái đám công chúng nghìn người bùi ngùi và cảm động.

Câu 7 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 1) Đoạn trích đã cho thấy điều gì về phong cách hiện thực của nhà tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng? Nêu một số thủ pháp được nhà văn sử dụng để tăng cường khả năng bao quát hiện thực cho các trang viết của mình.

Trả lời

- Phong cách hiện thực của Vũ Trọng Phụng:

+ Vũ Trọng Phụng luôn phơi bày mặt trái, sự nhố nhăng và tha hoá của xã hội đương thời.

+ Ông xây dựng chân dung biếm hoạ sắc sảo, qua chi tiết độc đáo để lột tả bản chất con người và hiện tượng xã hội.

+ Tác giả sáng tạo nhiều tình huống, nhân vật phi lí nhưng vẫn dựa trên nền tảng hiện thực.

- Thủ pháp: tạo các tình huống có tính khái quát cao và dùng so sánh bất ngờ để châm biếm nhiều đối tượng cùng lúc.

Câu 8 (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 1) Bạn suy nghĩ gì về trạng thái bị thôi miên và lên đồng của một xã hội, như thực tế được miêu tả trong đoạn trích?

Trả lời

Xã hội bị “thôi miên”, “lên đồng” là hình ảnh ẩn dụ cho tâm lí đám đông mất tỉnh táo, dễ bị dẫn dắt và tung hô những giá trị giả tạo. Điều đó cho thấy sự đảo lộn đúng – sai, thật – giả và sự khủng hoảng hệ giá trị xã hội. Qua tiếng cười trào phúng, tác giả cảnh tỉnh con người cần giữ tư duy độc lập và tỉnh táo trước dư luận.

* Viết kết nối với đọc

Bài tập (trang 18 sgk Ngữ văn 12 Tập 1) Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) nêu ấn tượng của bạn về khả năng của tiểu thuyết trong việc diễn tả bức tranh đời sống, thời đại qua học đoạn trích “Xuân Tóc Đỏ cứu quốc”.

* Hướng dẫn:  

- Hình thức: Viết 1 đoạn văn khoảng 150 chữ, diễn đạt mạch lạc, đúng chính tả và ngữ pháp.  

- Nội dung: Nêu ấn tượng về khả năng của tiểu thuyết trong việc phản ánh đời sống và thời đại qua đoạn trích “Xuân Tóc Đỏ cứu quốc”, có cảm nhận cá nhân.

Đoạn văn tham khảo

Đoạn trích “Xuân Tóc Đỏ cứu quốc” cho thấy rõ khả năng đặc biệt của tiểu thuyết trong việc tái hiện bức tranh đời sống và thời đại một cách sinh động, toàn diện. Thông qua tình huống trào phúng và nhân vật Xuân Tóc Đỏ, tác phẩm đã phản ánh một xã hội thành thị đầy nhố nhăng, nơi các giá trị thật – giả bị đảo lộn và con người dễ dàng chạy theo danh vọng hão huyền. Tiểu thuyết không chỉ kể lại một câu chuyện mà còn dựng lên cả không khí xã hội với đám đông cuồng nhiệt, những “đấng bậc” giả tạo và tâm lí sính hình thức phổ biến lúc bấy giờ. Bằng giọng điệu châm biếm sắc sảo, tác giả giúp người đọc vừa bật cười vừa nhận ra những vấn đề sâu sắc của thời đại. Qua đó, tôi ấn tượng với sức mạnh của tiểu thuyết: có thể phản ánh hiện thực rộng lớn, khám phá bản chất xã hội và gửi gắm những lời cảnh tỉnh đầy ý nghĩa.

B/ HỌC TỐT VĂN BẢN XUÂN TÓC ĐỎ CỨU QUỐC

1. Nội dung chính văn bản Xuân Tóc Đỏ cứu quốc

"Xuân Tóc Đỏ cứu quốc" (trích tiểu thuyết Số đỏ của Vũ Trọng Phụng) là bức tranh biếm họa sắc sảo về xã hội thực dân nửa phong kiến, nơi Xuân Tóc Đỏ - kẻ lưu manh - được tung hô là "anh hùng" nhờ cố tình thua trận tennis để giữ mối bang giao giả tạo. Tác phẩm trào phúng sự dối trá, mê danh và suy đồi đạo đức công dân. 

2. Bố cục văn bản Xuân Tóc Đỏ cứu quốc

- Phần 1 (Từ đầu đến “nhà quán quân quần vợt Xiêm La ra thử tài với Xuân Tóc Đỏ.”): Tình hình chuẩn bị cho cuộc thi đấu thể thao đặc biệt.

- Phần 2 (Tiếp theo đến “các đức vua và quý quan của ba chính phủ về Sở Toàn quyền.”): Diễn biến kịch tính của “ván quần” giữa Xuân Tóc Đỏ và quán quân quần vợt Xiêm La.

- Phần 3 (Còn lại): Màn hùng biện của Xuân Tóc Đỏ và sự tung hô của dân chúng.

3. Tóm tắt văn bản Xuân Tóc Đỏ cứu quốc

Đoạn trích kể về câu chuyện của nhân vật Xuân Tóc Đỏ. Trong một trận đấu tại Hà Thành, Xuân được cử đi thi đấu với quán quân nước Xiêm. Trong trận thi đấu, Xuân chiếm được ưu thế nhưng được lệnh “nhường quán quân” cho nước Xiêm. Sau đó, với sự lẻo mép, khôn lỏi, Xuân đã thuyết phục quần chúng; và hắn được người đời ca tụng, tán dương.

4. Nội dung, nghệ thuật văn bản Xuân Tóc Đỏ cứu quốc

- Nội dung:

+ Phản ánh xã hội thành thị đương thời đầy nhố nhăng, đảo lộn các giá trị thật – giả.

+ Phê phán tâm lí sính danh, chạy theo hình thức và sự cuồng nhiệt mù quáng của đám đông.

+ Khắc hoạ hình tượng Xuân Tóc Đỏ – kẻ tầm thường nhưng được tôn vinh thành “anh hùng”, qua đó tố cáo sự lố bịch của xã hội.

+ Thể hiện cái nhìn hiện thực sắc sảo và thái độ châm biếm sâu cay của tác giả.

- Nghệ thuật:

+ Nghệ thuật trào phúng, châm biếm sắc bén.

+ Xây dựng tình huống truyện phi lí nhưng có cơ sở hiện thực.

+ Khắc họa nhân vật biếm hoạ điển hình.

+ Ngôn ngữ linh hoạt, giàu tính mỉa mai; kết hợp lời người kể chuyện và lời nhân vật tạo hiệu quả hài hước.

+ Giọng điệu hài hước xen lẫn phê phán sâu sắc.

Bài giảng: Xuân Tóc Đỏ cứu quốc - Cô Phương Thảo (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 12 Kết nối tri thức siêu ngắn, hay khác:

• Nỗi buồn chiến tranh
• Thực hành tiếng Việt trang 26
• Viết bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện
• Trình bày kết quả so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện
• Củng cố, mở rộng trang 36

Xem thêm các tài liệu học tốt lớp 12 hay khác:

• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (hay nhất)
• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (ngắn nhất)
• Soạn văn 12 Kết nối tri thức (siêu ngắn)
• Soạn Chuyên đề Văn 12 Kết nối tri thức
• Giải lớp 12 Kết nối tri thức (các môn học)
• Giải lớp 12 Chân trời sáng tạo (các môn học)
• Giải lớp 12 Cánh diều (các môn học)

---