(Siêu ngắn) Soạn bài Hệ thống hóa kiến thức đã học - Kết nối tri thức

STT

Thể loại

Văn bản

1

Tiểu thuyết

Xuân Tóc Đỏ cứu quốc; Nỗi buồn chiến tranh.

2

Thơ

Cảm hoài; Tây Tiến; Đàn ghi ta của Lor-ca.

3

Văn bản nghị luận

Nhìn về vốn văn hóa dân tộc; Năng lực sáng tạo; Mấy ý nghĩ về thơ

4

Truyện truyền kì

Hải khẩu linh từ; Muối của rừng.

5

Hài kịch

Nhân vật quan trọng; Giấu của.

Loại/

Thể loại

Khái niệm

Đặc trưng

Tiểu thuyết

Là loại hình tự sự có dung lượng lớn, phản ánh đời sống xã hội một cách rộng lớn, sâu sắc, thông qua hệ thống nhân vật và tình huống phức tạp.

- Nhìn cuộc sống từ góc độ đời tư; quan tâm đến cái thường ngày, cái đang diễn biến với cách tiếp cận gần gũi; không lí tưởng hóa hiện thực.

- Nhân vật là “con người nếm trải”, không bất biến, có quá trình phát triển nhiều khi quanh co, phức tạp về tính cách, tâm lí.

- Có kết cấu nhiều tầng lớp tuyến tính hoặc phi tuyến tính; có sự đan xen của nhiều bè ngôn ngữ, phản ánh sự tồn tại, xung đột thường xuyên giữa các ý thức xã hội.

-  Có khả năng tổng hợp cao mọi kinh nghiệm nghệ thuật của các thể loại văn học khác để hình thức luôn ở trong trạng thái biến đổi không ngừng.

Thơ

Là loại hình nghệ thuật ngôn ngữ, sử dụng các biện pháp tu từ, nhịp điệu, âm thanh để biểu hiện cảm xúc, tư tưởng của con người.

- Là hình ảnh mang tính ngụ ý, vượt lên chức năng miêu tả, tạo hình đơn giản; chứa đựng nhiều tầng nghĩa phong phú; gợi cảm nhận, suy tư về những điều mang tính phổ quát.

 Biểu tượng thường được hình thành trong khoảng thời gian dài nên ý nghĩa không ngừng được bổ sung và có thể “sống” bên ngoài văn bản.

- Ngoài khả năng khái quát bản chất của một hiện tượng, biểu tượng còn thể hiện được những quan niệm, triết lí sâu sắc về con người, cuộc sống.

- Quá trình hình thành biểu tượng luôn chịu sự chi phối của các yếu tố tâm lí, văn hoa,... của dân tộc và thời đại.

Văn bản nghị luận

Là thể loại văn bản dùng lý lẽ, dẫn chứng và lập luận chặt chẽ để bày tỏ quan điểm, tư tưởng, thái độ của người viết trước các vấn đề xã hội hoặc văn học.

- Giá trị của văn bản nghị luận được quyết định bởi ý nghĩa của vấn đề đặt ra (luận đề) và nghệ thuật lập luận (cách dùng lí lẽ và bằng chứng) của người viết.

- Văn bản nghị luận thường dùng các thao tác như chứng minh, bình luận, bác bỏ, giải thích, phân tích, so sánh để phục vụ trực tiếp cho mục đích thuyết phục.

Truyện truyền kì

Là thể loại văn xuôi tự sự có nguồn gốc từ văn học Trung Quốc, được tiếp nhận và phát triển ở các nước thuộc khu vực chịu ảnh hưởng văn hóa Hán.

- Nhân vật kì ảo: Nhân vật có thể có năng lực siêu nhiên, xuất thân kì lạ, diện mạo khác thường, hành tung biến hoá,...

- Sự việc kì ảo: Các biến cố, sự kiện, hành động,... kì ảo liên kết với nhau thành chuỗi, tạo nên cốt truyện có tính chất li kì, huyền hoặc. Sự việc kì ảo thường xảy ra trong một không gian và thời gian khác lạ, bất thường.

- Thủ pháp nghệ thuật: Sự kết hợp linh hoạt giữa yếu tố kì ảo (thường được nhận diện tương đối gồm kì - kì lạ, khác thường, siêu phàm... và quái - quái dị, ma quỷ, yêu tinh, ...) với yếu tố thực.

- Ngôn ngữ truyện truyền kì: thường sử dụng lối nói so sánh - ẩn dụ; ưa hình thức biểu đạt cầu kì, khoa trương, phóng đại; chuộng ngôn từ hoa mĩ; dùng nhiều điển cố, hình ảnh biểu trưng.

Hài kịch

Là một thể loại kịch, dùng tiếng cười để chế giễu những thói tật, hiện tượng đáng phê phán (vụ lợi, kệch cỡm, cực đoan, lạc hậu, ảo tưởng,...)

- Nhân vật: Đại diện cho những thói tật đáng cười hoặc cách ứng xử sai lệch, lầm lẫn với thực tế.

- Tình huống: Các hoàn cảnh sinh hoạt đời thường giàu yếu tố hài hước, làm lộ rõ thói xấu con người.

- Xung đột: Mâu thuẫn giữa tham vọng, ảo tưởng cá nhân với chuẩn mực đạo đức và xã hội.

- Hành động: Chủ yếu là hành động bên ngoài; suy nghĩ, mưu tính được bộc lộ qua lời nói.

- Kết cấu: Mở đầu → thắt nút → xung đột đạt đỉnh → kết thúc bằng sự sụp đổ của ảo tưởng.

- Thủ pháp trào phúng: Tạo tiếng cười châm biếm, mỉa mai, phê phán đối tượng.

- Ngôn từ: Dùng nhiều biện pháp như cường điệu, tương phản, lặp, nhại, chơi chữ, nói quá, nói lỡ, nói bóng gió…

Tiêu chí

Phong cách

cổ điển

Phong cách

hiện thực

Phong cách

 lãng mạn

Quan niệm nghệ thuật

Đề cao chuẩn mực, quy phạm, cái đẹp mẫu mực, hài hòa

Phản ánh chân thực đời sống và con người

Đề cao cảm xúc cá nhân, khát vọng và thế giới nội tâm

Cảm hứng chủ đạo

Trang trọng, khuôn phép, hướng tới lí tưởng đạo đức

Phê phán xã hội, khám phá bản chất đời sống

Bay bổng, mơ mộng, giàu tưởng tượng

Hình tượng nhân vật

Mang tính điển mẫu, lí tưởng hóa

Con người đời thường, số phận cụ thể

Cá nhân giàu cảm xúc, cô đơn, khát vọng tự do

Cách phản ánh hiện thực

Ước lệ, tượng trưng, tuân thủ quy tắc nghệ thuật

Miêu tả chi tiết, khách quan, gần đời sống

Thường lí tưởng hóa hoặc thoát li hiện thực

Ngôn ngữ

Trang nhã, cân đối, dùng điển tích, ước lệ

Tự nhiên, sinh động, gần lời nói đời sống

Giàu hình ảnh, cảm xúc, nhạc điệu

Mục đích

Giáo huấn, hướng tới chuẩn mực đạo lí

Nhận thức và cải tạo xã hội

Bộc lộ cái tôi và khát vọng tinh thần

Văn bản

Truyện Kiều

Xuân Tóc Đỏ cứu quốc

Tây Tiến

Nội dung

Tác dụng

Nói mỉa

 - Nói mỉa là biện pháp tu từ thể hiện thái độ mỉa mai hay sự đánh giá mang tính phủ định ngầm ẩn của người nói, người viết về sự vật, sự việc được đề cập.

- Người nói, người viết tạo ra sự mâu thuẫn cố ý giữa phần hiển ngôn và phần hàm ngôn của một lời nói hay của cả chuỗi phát ngôn.

Nghịch ngữ

- Nghịch ngữ là biện pháp tu từ, ở đó, người nói, người viết dùng một cụm từ gây ấn tượng mạnh, làm nổi bật tính chất hai mặt của một tình thế, tâm trạng nào đó, hoặc làm phát lộ sự thật về đối tượng theo quan điểm của mình.

- Nghĩa của nghịch ngữ đối lập với nghĩa của các cụm từ khác trong câu hoặc trong các câu khác gần kề, nhấn mạnh sự phát hiện mới hay cảm nhận, liên tưởng chủ quan của người nói, người viết về một đối tượng vốn có thể được nhìn nhận khác hẳn.

Lỗi logic của câu

Câu mắc lỗi logic là câu có sự mâu thuẫn trong nội dung biểu đạt hoặc vênh lệch giữa các vế câu xét trên phương diện hình thức.

Lỗi câu mơ hồ

Câu mơ hồ là câu khiến người đọc có thể hiểu theo những cách khác nhau.

Yêu cầu

Bài 1

Bài 2

Bài 3

Chung

- Đều đảm bảo bố cục rõ ràng

- Đưa ra những dẫn chứng cụ thể

Riêng

Bảng tổng hợp cần có đầy đủ các thông tin:

- Loại văn học

- Thể loại

- Tác phẩm cụ thể

- Tác giả

- Bảng cần được trình bày khoa học, rõ ràng, dễ nhìn.

- Cần nắm rõ các khái niệm về loại văn bản, thể loại văn học.

- Phân tích những đặc trưng cơ bản của từng loại văn bản, thể loại văn học.

- Làm rõ những kiến thức mới được học trong phần Tri thức Ngữ văn.

- Sử dụng ngôn ngữ chính xác, khoa học.

- Liệt kê các nội dung thực hành tiếng Việt đã thực hiện.

- Phân tích tác dụng của từng nội dung thực hành đối với việc đọc hiểu văn bản.

- Sử dụng dẫn chứng cụ thể để minh họa.

- Lập luận chặt chẽ, logic.

- Cần đọc kỹ hướng dẫn đề bài để nắm rõ yêu cầu cụ thể của từng bài viết.