Giáo án bài Kiến thức ngữ văn trang 36, 37 - Cánh diều

Gói từ khóa 1

Gói từ khóa 2

Nghị luận

Ý kiến

Thuyết phục

Phân tích đặc điểm nhân vật trong một tác phẩm

Lí lẽ

Bằng chứng

Nghị luận văn học

Phân tích một tác phẩm văn học

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Thao tác 1: Tìm hiểu đặc điểm của văn bản nghị luận xã hội

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

GV yêu cầu HS đọc phần kiến thức ngữ văn trong SGK và hoàn thiện Phiếu học tập số 1: Tìm hiểu đặc điểm của văn bản nghị luận xã hội

Thời gian: 3 phút

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

HS thảo luận theo nhóm đôi và hoàn thành Phiếu học tập

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

HS báo cáo kết quả, nhận xét.

Bước 4: Kết luận, nhận định.

GV chốt và mở rộng kiến thức.

GV lấy ví dụ:

- Văn bản Tinh thần yêu nước của nhân dân ta (Hồ Chí Minh) xuất phát từ yêu cầu cần đề cao lòng yêu nước phục vụ cho kháng chiến.

- Văn bản Đức tính giản dị của Bác Hồ (Phạm Văn Đồng), xuất phát từ yêu cầu giáo dục đạo đức cách mạng.

- Trong văn bản Tinh thần yêu nước của nhân dân ta, để khẳng định lòng yêu nước của nhân dân ta là một truyền thống lâu đời và quý báu của dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã triển khai nội dung bằng các lí lẽ và dẫn chứng cụ thể từ các cuộc đấu tranh chống ngoại xâm trước đây đến cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp với những biểu hiện yêu nước ở mọi lứa tuổi, mọi tầng lớp nhân dân, miền núi cũng như miền xuôi, nông thôn cũng như thành thị. Những lí lẽ và dẫn chứng xác đáng ấy đã thuyết phục được người đọc, người nghe một cách thấm thía, sâu sắc.

I. Đặc điểm của văn bản nghị luận xã hội

1. Mục đích: Văn bản nghị luận xã hội được viết ra nhằm thuyết phục người đọc, người nghe về một tư tưởng, quan điểm nào đó, hướng tới giải quyết những vấn đề có ý nghĩa xã hội đặt ra trong đời sống.

2. Yêu cầu: Văn bản nghị luận xã hội phải có những lí lẽ, bằng chứng cụ thể, chính xác để thuyết phục người đọc, người nghe. Căn cứ lựa chọn vấn đề nghị luận chủ yếu xuất phát từ yêu cầu của thực tế

Thao tác 2: Tìm hiểu về liên kết và mạch lạc trong văn bản

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

GV yêu cầu hs thực hiện phiếu học tập số 2

- Chia lớp thành 4 nhóm

- Thời gian: 3 phút

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

HS tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ theo nhóm

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

Đại diện các nhóm báo cáo kết quả trong phiếu học tập, nhận xét.

Bước 4: Kết luận, nhận định.

GV chốt và mở rộng kiến thức.

II. Liên kết và mạch lạc trong văn bản

1. Liên kết trong văn bản

Liên kết là sự thể hiện mối quan hệ về nội dung giữa các câu, các đoạn, các phần của văn bản bằng phương tiện ngôn ngữ thích hợp.

Ví dụ:

“Một hôm, Thạch Sanh ngồi trong ngục tối, đem đàn của vua Thủy Tề cho ra gảy. Tiếng đàn vẳng đến hoàng cung, lọt vào tai công chúa. Vừa nghe tiếng đàn, công chúa bỗng cười nói vui vẻ. Nàng xin vua cha cho gọi người đánh đàn vào cung”. (Thạch Sanh)

→ Trong đoạn văn, nhờ biện pháp lặp từ (đàn) và thay thế bằng từ đồng nghĩa (công chúa – nàng) mà các câu có sự gắn bó chặt chẽ với nhau về nội dung.

2. Mạch lạc trong văn bản

Mạch lạc là sự thống nhất về chủ đề và tính logic của văn bản. Một văn bản được coi là có tính mạch lạc khi các phần, các đoạn, các câu của văn bản đều nói về một chủ đề và được sắp xếp theo một trình tự hợp lí.

Ví dụ: văn bản Đức tính giản dị của Bác Hồ (Phạm Văn Đồng)

→ Tính mạch lạc của văn bản được thể hiện ở chỗ:

- Các phần, các đoạn, các câu của văn bản đều bàn luận xoay quanh chủ đề đức tính giản dị của Bác Hồ

- Các phần, các đoạn, các câu của văn bản được sắp xếp theo một trình tự hợp lí:

+ Phần mở đầu nêu chủ đề bàn luận: Đời sống vô cùng giản dị, khiêm tốn của Bác Hồ.

+Các phần, đoạn tiếp theo nêu các chủ đề nhỏ với các nội dung cụ thể làm rõ chủ đề chung của văn bản: Đức tính giản dị của Bác Hồ được thể hiện trong sinh hoạt (ăn, ở, làm việc); Đời sống vật chất giản dị của Bác Hồ được kết hợp hài hòa với đời sống tâm hồn vô cùng phong phú, cao thượng; Không chỉ giản dị trong sinh hoạt, Bác Hồ còn rất giản dị trong nói, viết.