Chuyên đề bồi dưỡng HSG Hóa học 9 Lipid – chất béo (có lời giải)

Bài viết Chuyên đề bồi dưỡng HSG Hóa học 9 Lipid – chất béo gồm các dạng bài tập từ cơ bản đến nâng cao với phương pháp giải chi tiết và bài tập tự luyện đa dạng giúp Giáo viên có thêm tài liệu ôn thi Học sinh giỏi Hóa 9.

Chuyên đề bồi dưỡng HSG Hóa học 9 Lipid – chất béo (có lời giải)

Xem thử

Chỉ từ 300k mua trọn Chuyên đề bồi dưỡng HSG Hóa học 9 sách mới bản word có lời giải chi tiết:

• B1: gửi phí vào tk: 1133836868 - CT TNHH DAU TU VA DV GD VIETJACK - Ngân hàng MB (QR)
• B2: Nhắn tin tới Zalo VietJack Official - nhấn vào đây để thông báo và nhận giáo án

A. LÝ THUYẾT TRỌNG TÂM

I. LIPID

- Lipid là những hợp chất hữu cơ có trong tế bào sống, không tan trong nước, nhưng tan được trong một số dung môi hữu cơ như: xăng, dầu hoả,...

- Lipid gồm là chất béo (dầu thực vật và mỡ động vật), sáp (bề mặt lá, thân cây, trái cây của nhiều loại thực vật và da, lông của một số loại động vật),...

II. CHẤT BÉO

1. Khái niệm: Chất béolà triester của glycerol với các acid béo.

- Glycerol: C₃H₅(OH)₃.

- Acid béo là các acid hữu cơ có công thức chung R-COOH, với R thường là -C₁₅H₃₁, -C₁₇H₃₅, -C₁₇H₃₃, - C₁₇H₃₁,... và thường có mạch carbon dài, không phân nhánh.

ð Công thức chung là (RCOO)₃C₃H₅ (R có thể giống hoặc khác nhau)

Bảng một số chất béo thường gặp

	Công thức Acid béo	Tên gọi	Công thức Chất béo	Tên gọi chất béo
Acid béo no	C15H31COOH	Palmitic acid	(C15H31COO)3C3H5	Tripalmitin
	C17H35COOH	stearic acid	(C17H35COO)3C3H5	Tristearin
Acid béo không no	C17H33COOH	oleic acid	C17H33COO)3C3H5	Triolein
	C17H31COOH	linoleic acid	(C17H31COO)3C3H5	Trilinolein

2.Tính chất vật lí

- Chất lỏng như dầu lạc, dầu hướng dương, dầu cá,...; chất rắn như các loại mỡ động vật, bơ,...

- Các chất béo nhẹ hơn nước, không tan trong nước và tan trong một số dung môi hữu cơ như benzene, xăng,...

3. Tính chất hoá học

- Bị thuỷ phân hoàn toàn trong môi trường kiềm (NaOH, KOH) tạo muối Na (hoặc K) của acid béo và glycerol.

+ Ví dụ: (RCOO)₃C₃H₅ + 3NaOH $\stackrel{t°}{\to }$ 3RCOONa + C₃H₅(OH)₃

→ Muối Na (hoặc K) của các acid béo được sử dụng làm xà phòng nên loại phản ứng này có tên là phản ứng xà phòng hoá.

- Bị thuỷ phân hoàn toàn trong môi trường acid tạo ra các acid béo và glycerol.

+ Ví dụ: (RCOO)₃C₃H₅ + 3H₂O $\stackrel{H^{+},t°}{\to }$ 3RCOOH + C₃H₅(OH)₃

- Phản ứng cộng H2 của chất béo không no:

Chất béo không no + H₂ $\stackrel{\mathrm{Ni},t°}{\to }$Chất béo no

+ Ví dụ: C₁₇H₃₃COOH + H₂ $\stackrel{\mathrm{Ni},t°}{\to }$ C₁₇H₃₅COOH

4. Ứng dụng

- Chất béo là một trong các thực phẩm thiết yếu của con người, đưực sử dụng dưới dạng dầu thực vật (như dầu hướng dương, đậu nành, lạc,...), mỡ động vật (như mỡ lợn, bò, cá,...), bơ hoặc một số loại hạt (lạc, vừng, hạnh nhân, óc chó,...).

- Chất béo còn được dùng trong công nghiệp mĩ phẩm (chất làm mềm, dưỡng ẩm,...), dược phẩm, nhiên liệu (dầu diesel sinh học), nguyên liệu (sản xuất xà phòng),...

5. Sử dụng chất béo đúng cách để hạn chế béo phì

- Béo phì là tình trạng tích tụ mỡ quá mức trong cơ thể. Béo phì có thể gây ra các vấn đề trầm trọng đến sức khoẻ, là một trong các nguyên nhân gây ra nhiều bệnh khác nhau như bệnh tim mạch, đột quỵ, đái tháo đường, thoái hoá khớp, gan nhiễm mỡ, máu nhiễm mỡ, bệnh ung thư,...

- Một trong những nguyên nhân gây bệnh béo phì là do chế độ ăn uống quá nhiều chất béo. Để hạn chế bệnh béo phì và các bệnh liên quan, trong chế độ ăn uống cần lưu ý lựa chọn thực phẩm có lượng chất béo phù hợp, ưu tiên sử dụng các chất béo có nguồn gốc thực vật, chất béo giàu omega-3 (có trong các loại cá, hải sản), hạn chế sử dụng các chất béo có nguồn gốc động vật (mỡ lợn, mỡ bò,...), các loại bơ nhân tạo, các thức ăn có chứa chất béo đã qua chế biến ở nhiệt độ cao (thức ăn nhanh, đồ chiên, nướng),...

B. BÀI TẬP CHUYÊN ĐỀ

Bài 1: Hoàn thành nội dung còn thiếu trong bảng sau

CÔNG THỨC ACID BÉO	TÊN GỌI	CÔNG THỨC CHẤT BÉO	TÊN GỌI	Phân tử khối
CH3[CH2]14COOH hay C15H31COOH		C3H5(OOCC15H31)3 hay (C15H31COO)3C3H5
CH3[CH2]16COOH hay C17H35COOH		C3H5(OOCC17H35)3 hay (C17H35COO)3C3H5
C17H33COOH		C3H5(OOCC17H33)3 hay (C17H33COO)3C3H5
C17H31COOH		C3H5(OOCC17H31)3 hay (C17H31COO)3C3H5

Hướng dẫn

CÔNG THỨC ACID BÉO	TÊN GỌI	CÔNG THỨC CHẤT BÉO	TÊN GỌI	Phân tử khối
CH3[CH2]14COOH hay C15H31COOH	palmitic acid	C3H5(OOCC15H31)3 hay (C15H31COO)3C3H5	Tripalmitin	806
CH3[CH2]16COOH hay C17H35COOH	stearic acid	C3H5(OOCC17H35)3 hay (C17H35COO)3C3H5	Tristearin	890
C17H33COOH	oleic acid	C3H5(OOCC17H33)3 hay (C17H33COO)3C3H5	Triolein	884
C17H31COOH	linoleic acid	C3H5(OOCC17H31)3 hay (C17H31COO)3C3H5	Trilinolein	878

I. BÀI TẬP VỀ PHẢN ỨNG THỦY PHÂN ( PHẢN ỨNG XÀ PHÒNG HÓA)

1. Phương pháp

a) Thủy phân trong môi trường acid

(RCOO)₃C₃H₅ + 3NaOH $\stackrel{t°}{\to }$3RCOONa + C₃H₅(OH)₃

b) Thủy phân trong môi trường bazơ (thường gặp NaOH) - phản ứng xà phòng hóa.

(RCOO)₃C₃H₅ + 3H₂O $\stackrel{H^{+},t°}{\to }$3RCOOH + C₃H₅(OH)₃

- Bảo toàn khối lượng: m_{chất béo} + m_{NaOH pư} = m_muối + m _glycerol

- Theo phương trình hóa học: $n_{\mathrm{chất}\mathrm{béo}}=n_{\mathrm{glycerol}}=\frac{1}{3}{n}_{\mathrm{NaOH}}=\frac{1}{3}{n}_{\mathrm{Muối}}$

+ M_glycerol = 92 (g/mol)

$\Rightarrow$Thủy phân chất béo luôn thu được glycerol.

Khối lượng của gốc R:

C₁₅H₃₁:211

C₁₇H₃₅: 239

C₁₇H₃₃:237

C₁₇H₃₁:235

2. Bài tập vận dụng

Bài 1: Cần bao nhiêu kg chất béo chứa 89% khối lượng tristearin (còn 11% tạp chất trơ bị loại bỏ trong quá trình nấu xà phòng) để sản xuất được 1 tấn xà phòng chứa 72% khối lượng sodiumstearate.