Phương pháp giải bài tập Xác định chỉ số xà phòng hóa của chất béo hay, chi tiết

Bài giảng: Bài toán thủy phân Este, chất béo - Cô Nguyễn Thị Thu (Giáo viên VietJack)

Phương pháp

- Chất béo gồm 2 thành phần chính là: triglixerit và axit béo tự do.

RCOOH + KOH → RCOOK + H2O (1)

(RCOO)3C3H5 + KOH → 3RCOOK + C3H5(OH)3 (2)

- Chỉ số axit của chất béo: Số mg KOH dùng để trung hòa lượng axit tự do trong 1 gam chất béo.

Phương pháp giải bài tập Xác định chỉ số xà phòng hóa của chất béo hay, chi tiết | Hóa học lớp 12

- Chỉ số este hóa: Số mg KOH cần dùng để xà phòng hóa hoàn toàn các glixerit trong 1 g chất béo

Phương pháp giải bài tập Xác định chỉ số xà phòng hóa của chất béo hay, chi tiết | Hóa học lớp 12

- Chỉ số xà phòng của chất béo: Số mg KOH cần để xà phòng hóa triglixerit (tức chất béo) và trung hòa axit béo tự do trong gam chất béo.

Chỉ số xà phòng hóa = Phương pháp giải bài tập Xác định chỉ số xà phòng hóa của chất béo hay, chi tiết | Hóa học lớp 12

Chỉ số xà phòng hóa = chỉ số axit + chỉ số este hóa

- Chỉ số iot: là số gam iot có thể cộng vào liên kết bội trong mạch C của 100 gam lipit. Chỉ số này dùng để đánh giá mức độ không no của lipit.

Ví dụ minh họa

Ví dụ 1: Để trung hòa lượng axit béo tự do có trong 14gam một mẩu chất béo cần 15ml dung dịch KOH 0,1M. Chỉ số axit của mẩu chất béo trên là:

A. 6,0     B. 7,2

C. 4,8     D. 5,5

Giải

Theo định nghĩa: chỉ số axit của chất béo là số miligam KOH cần dùng để trung hòa hết các axit béo tự do có trong 1 gam chất béo.

Ta có: mKOH = 0,015 . 0,1 . 56000 = 84 (mg)

⇒Chỉ số axit là: 84/14 = 6

Ví dụ 2: Để tác dụng hết với 100 gam lipit có chỉ số axit bằng 7 phải dùng 17,92 gam KOH. Khối lượng muối thu được là:

A. 108,265 g

B. 170g

C. 82,265g

D. 107,57g

Giải

Ta có: mKOH cần dùng = 7. 100 = 700 mg = 0,7 (gam)

⇒ nKOH = 0,7/56 = 0,0125 (mol)

Phương pháp giải bài tập Xác định chỉ số xà phòng hóa của chất béo hay, chi tiết | Hóa học lớp 12

nKOH phản ứng với lipit = 17,92/56 – 0,0125 = 0,3075 (mol)

Phương pháp giải bài tập Xác định chỉ số xà phòng hóa của chất béo hay, chi tiết | Hóa học lớp 12

Vậy mmuối = 100 + mKOH - mH2O - mglixerol = 100 + 17,92 – 0,0125 . 18 – 0,3075/3 . 92 = 108, 265 (gam)

Ví dụ 3: Hãy tính khối lượng NaOH cần dùng để trung hòa axit tự do có trong 5 gam chất béo với chỉ số axit bằng 7.

Giải

Theo định nghĩa, chỉ số axit của chất béo bằng 7 nghĩa là muốn trung hòa lượng axit béo tự do trong 1 gam chất béo phải dùng 7 mg KOH.

Vậy muốn trung hòa axit béo tự do trong 5 gam chất béo có chỉ số 7 thì phải dùng 5 .7 = 35 mg KOH, hay Phương pháp giải bài tập Xác định chỉ số xà phòng hóa của chất béo hay, chi tiết | Hóa học lớp 12 mol KOH

⇒ nNaOH = nOH- = Phương pháp giải bài tập Xác định chỉ số xà phòng hóa của chất béo hay, chi tiết | Hóa học lớp 12 mol

⇒ mNaOH = Phương pháp giải bài tập Xác định chỉ số xà phòng hóa của chất béo hay, chi tiết | Hóa học lớp 12 .40 = 25 mg = 0,025 g/5g chất béo

Bài tập vận dụng

Câu 1. Để xà phòng hóa hoàn toàn 2,52 gam một lipit cần dùng 90ml dung dịch NaOH 0,1M. Chỉ số xà phòng của lipit là:

A. 210

B. 150

C. 187

D. 200

Ta có: nKOH = nNaOH = 0,09 . 0,1 = 0,009 (mol)

⇒ mKOH = 0,009 . 56 = 0,504 (gam) = 504 (mg)

1 gam lipit cần: Phương pháp giải bài tập Xác định chỉ số xà phòng hóa của chất béo hay, chi tiết | Hóa học lớp 12 = 200 (mg) KOH

Vậy chỉ số xà phòng là 200

Câu 2. Khi trung hòa 2,8 gam chất béo cần 3 ml dung dịch KOH 0,1M. Tính chỉ số axit chủa chất béo đó.

A. 6     B. 5     C. 7     D. 8

Ta có: nKOH = 0,1. 0,003 = 0,0003 mol

⇒ mKOH = 0,0003 . 56 = 0,0168 g = 16,8 mg

Vậy chỉ số axit = Phương pháp giải bài tập Xác định chỉ số xà phòng hóa của chất béo hay, chi tiết | Hóa học lớp 12 = 6

Câu 3. Muốn trung hòa 5,6 gam một chất béo X đó cần 6ml dung dịch KOH 0,1M. Hãy tính chỉ số axit của chất béo X và tính lượng KOH cần trung hòa 4 gam chất béo có Y chỉ số axit bằng 7.

A. 5 và 14mg KOH

B. 4 và 26mg KOH

C. 3 và 56mg KOH

D. 6 và 28mg KOH

Chỉ số axit = Phương pháp giải bài tập Xác định chỉ số xà phòng hóa của chất béo hay, chi tiết | Hóa học lớp 12 = 6

Trung hòa 4g chất béo cần mKOH = 4.7 = 28 (mg)

Câu 4. Chỉ số iot của triolein có giá trị bằng bao nhiêu?

A. 26,0

B. 86,2

C. 82,3

D. 102,0

Phản ứng: (C17H33COO)3C3H5 + 3I2 → (C17H33COOI2)3C3H5

⇒Chỉ số iot là: Phương pháp giải bài tập Xác định chỉ số xà phòng hóa của chất béo hay, chi tiết | Hóa học lớp 12 . 100 = 86,2

Câu 5. Số miligam KOH trung hòa hết lượng axit tự do và xà phòng của chất béo. Tính chỉ số xà phòng hóa của mẫu chất béo có chỉ số axit bằng 7 chứa tritearoylglixerol còn lẫn một lượng axit stearic.

A. 175     B. 168     C. 184     D. 158

Khối lượng KOH trung hòa axit : 0,007 (gam)

nKOH = Phương pháp giải bài tập Xác định chỉ số xà phòng hóa của chất béo hay, chi tiết | Hóa học lớp 12 = 0,125.10-3 (mol)

Khối lượng C17H35COOH trong 1 gam chất béo là:

0,125 . 10-3. 890 = 0,11125 g

Khối lượng tristearoyl glixerol trong 1 gam chất béo là: 0,8875 (gam)

⇒ n ≈ 0,001 mol ⇒ nKOH = 0,003 mol ⇒ mKOH = 0,168 g

⇒ Chỉ số xà phòng hóa là: 168 + 7 = 175.

Câu 6. Để xà phòng hóa 63 mg chất béo trung tính cần 10,08 mg NaOH. Xác định chỉ số xà phòng của chất béo đem dùng.

A.112     B. 124     C. 224     D. 214

Phương pháp giải bài tập Xác định chỉ số xà phòng hóa của chất béo hay, chi tiết | Hóa học lớp 12

Câu 7. Để trung hòa hết lượng axit tự do có trong 5,6g chất béo người ta dùng hết 6ml dd KOH 0,1M. Chỉ số axit của chất béo là:

nKOH để trung hòa chất béo = 0,006 . 0,1 = 0,0006 mol

⇒ mKOH = 0,0006 . 56 = 0,0336g = 33,6mg

Chỉ số axit của chất béo X là: Phương pháp giải bài tập Xác định chỉ số xà phòng hóa của chất béo hay, chi tiết | Hóa học lớp 12 = 6

Câu 8. Khi xà phòng hóa 2,52g chất béo A cần 90ml dung dịch KOH 0,1M. Mặt khác, xà phòng hóa hoàn toàn 5,04g chất béo A thu được 0,53g glixerol. Tìm chỉ số axit và chỉ số xà phòng hóa.

Có: mKOH = 0,09.0,1.56.1000 = 504 mg

⇒ Chỉ số xà phòng hóa = 200 mg.

Phản ứng xà phòng hóa:

(RCOO)3C3H5 + 3KOH → C3H5(OH)3 + 3RCOOK

nKOH = 3.nglixerol = 3.Phương pháp giải bài tập Xác định chỉ số xà phòng hóa của chất béo hay, chi tiết | Hóa học lớp 12 mol

⇒ Số miligam KOH cần để xà phòng hóa 1g chất béo là:

Phương pháp giải bài tập Xác định chỉ số xà phòng hóa của chất béo hay, chi tiết | Hóa học lớp 12

Chỉ số este của mẫu chất béo = chỉ số xà phòng hóa - chỉ số axit

⇒ chỉ số axit = chỉ số xà phòng hóa - chỉ số este = 200 - 192 = 8 mg

Bài giảng: Tổng hợp bài tập Este - Lipit - Cô Nguyễn Thị Thu (Giáo viên VietJack)

Xem thêm các dạng bài tập Hóa học lớp 12 có trong đề thi THPT Quốc gia khác:

Giới thiệu kênh Youtube VietJack

Ngân hàng trắc nghiệm miễn phí ôn thi THPT Quốc Gia tại khoahoc.vietjack.com

CHỈ CÒN 250K 1 KHÓA HỌC BẤT KÌ, VIETJACK HỖ TRỢ DỊCH COVID

Tổng hợp các video dạy học từ các giáo viên giỏi nhất - CHỈ TỪ 399K tại khoahoc.vietjack.com

Tổng đài hỗ trợ đăng ký khóa học: 084 283 45 85

este-lipit.jsp

Các loạt bài lớp 12 khác
2004 - Toán Lý Hóa