Lý thuyết tổng hợp chương Phương pháp tọa độ trong không gian - Toán lớp 12



Lý thuyết tổng hợp chương Phương pháp tọa độ trong không gian

A. Tóm tắt lý thuyết

Quảng cáo

** HỆ TỌA ĐỘ TRONG KHÔNG GIAN

1. Hệ trục tọa độ trong không gian

    Trong không gian, xét ba trục tọa độ Ox, Oy, Oz vuông góc với nhau từng đôi một và chung một điểm gốc O. Gọi i, j, k là các vectơ đơn vị, tương ứng trên các trục Ox, Oy, Oz. Hệ ba trục như vậy gọi là hệ trục tọa độ vuông góc trong không gian.

    Chú ý: Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án
Quảng cáo

2. Tọa độ của vectơ

    a) Định nghĩa: u = (x; y; z) ⇔ k = xi + yj + zk

    b) Tính chất: Cho a = (a1; a2; a3), b = (b1; b2; b3), k ∈ R

    • a ± b = (a1 ± b1; a2 ± b2; a3 ± b3; )

    • ka = (ka1; ka2; ka3)

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

    • 0 = (0; 0; 0), i = (1; 0; 0), j = (0; 1; 0), k = (0; 0; 1)

    • a cùng phương b (b0) ⇔ a = kb (k ∈ R)

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

    • a.b = a1.b1 + a2.b2 + a3.b3

    • ab ⇔ a1b1 + a2b2 + a3b3 = 0

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

3. Tọa độ của điểm

    a) Định nghĩa: M(x; y; z) ⇔ OM = x.i + y.j + z.k (x : hoành độ, y : tung độ, z : cao độ)

    Chú ý: • M ∈ (Oxy) ⇔ z = 0; M ∈ (Oyz) ⇔ x = 0; M ∈ (Oxz) ⇔ y = 0

    • M ∈ Ox ⇔ y = z = 0; M ∈ Oy ⇔ x = z = 0; M ∈ Oz ⇔ x = y = 0 .

    b) Tính chất: Cho A(xA; yA; zA), B(xB; yB; zB)

    • AB = (xB - xA; yB - yA; zB - zA)

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

    • Toạ độ trung điểm của đoạn thẳng AB:

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

    • Toạ độ trọng tâm G của tam giác ABC:

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

    • Toạ độ trọng tâm G của tứ diện ABCD:

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

4. Tích có hướng của hai vectơ

    a) Định nghĩa: Trong không gian Oxyz cho hai vectơ a = (a1; a2; a3), b = (b1; b2; b3). Tích có hướng của hai vectơ ab kí hiệu là [a, b], được xác định bởi

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

    Chú ý: Tích có hướng của hai vectơ là một vectơ, tích vô hướng của hai vectơ là một số.

    b) Tính chất:

    • [a, b] ⊥ a; [a, b] ⊥ b

    • [a, b] = -[b, a]

    • [i, j] = k; [j, k] = i; [k, i] = j

    • |[a, b]| = |a|.|b|.sin(a, b) (Chương trình nâng cao)

    • a, b cùng phương ⇔ [a, b] = 0 (chứng minh 3 điểm thẳng hàng)

    c) Ứng dụng của tích có hướng: (Chương trình nâng cao)

    • Điều kiện đồng phẳng của ba vectơ: a, bc đồng phẳng ⇔ [a, b].c = 0

    • Diện tích hình bình hành ABCD: SABCD = |[AB], AD|

    • Diện tích tam giác ABC: SABC = 1/2 |[AB], AC|

    • Thể tích khối hộp ABCDA'B'C'D' : VABCD.A'B'C'D' = |[AB, AD].AA'|

    • Thể tích tứ diện ABCD: VABCD = 1/6 |[AB, AC].AD|

    Chú ý:

    – Tích vô hướng của hai vectơ thường sử dụng để chứng minh hai đường thẳng vuông góc, tính góc giữa hai đường thẳng.

    – Tích có hướng của hai vectơ thường sử dụng để tính diện tích tam giác; tính thể tích khối tứ diện, thể tích hình hộp; chứng minh các vectơ đồng phẳng – không đồng phẳng, chứng minh các vectơ cùng phương.

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án
Quảng cáo

5. Phương trình mặt cầu

    a) Định nghĩa:

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

    Cho điểm I cố định và một số thực dương R. Tập hợp tất cả những điểm M trong không gian cách I một khoảng R được gọi là mặt cầu tâm I, bán kính R.

    Kí hiệu: S(I; R) ⇔ S(I; R) = {M|IM = R}

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

    b) Vị trí tương đối giữa mặt cầu và mặt phẳng :

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

    Lưu ý: Khi mặt phẳng (P) đi qua tâm I thì mặt phẳng (P) được gọi là mặt phẳng kính và thiết diện lúc đó được gọi là đường tròn lớn.

    c) Vị trí tương đối giữa mặt cầu và đường thẳng :

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

    * Lưu ý: Trong trường hợp Δ cắt (S) tại 2 điểm A, B thì bán kính R của (S) được tính như sau:

        + Xác định: d(I; Δ) = IH

        + Lúc đó:Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

Quảng cáo

** PHƯƠNG TRÌNH MẶT PHẲNG

I. Vectơ pháp tuyến của mặt phẳng

    • Vectơ n0 là vectơ pháp tuyến (VTPT) nếu giá của n vuông góc với mặt phẳng (α)

    • Chú ý:

    - Nếu n là một VTPT của mặt phẳng (α) thì kn cũng là một VTPT của mặt phẳng (α).

    - Một mặt phẳng được xác định duy nhất nếu biết một điểm nó đi qua và một VTPT của nó.

    - Nếu u, v có giá song song hoặc nằm trên mặt phẳng (α) thì n = [u, v] là một VTPT của (α)

II. Phương trình tổng quát của mặt phẳng

    - Trong không gian Oxy , mọi mặt phẳng đều có dạng phương trình:

    Ax + By + Cz + D = 0 với A2 + B2 + C2 ≠ 0

    - Nếu mặt phẳng (α) có phương trình Ax + By + Cz + D = 0 thì nó có một VTPT là n(A; B; C).

    - Phương trình mặt phẳng đi qua điểm Mo(xo; yo; zo) và nhận vectơ n(A; B; C) khác 0 là VTPT là: A(x - xo) + B(y - yo) + C(z - zo) = 0 .

    • Các trường hợp riêng

    Xét phương trình mặt phẳng (α): Ax + By + Cz + D = 0 với A2 + B2 + C2 ≠ 0

    - Nếu D = 0 thì mặt phẳng (α) đi qua gốc tọa độ O.

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

    - Nếu A = 0, B ≠ 0, C ≠ 0 thì mặt phẳng (α) song song hoặc chứa trục Ox.

    - Nếu A ≠ 0, B = 0, C ≠ 0 thì mặt phẳng (α) song song hoặc chứa trục Oy.

    - Nếu A ≠ 0, B ≠ 0, C = 0 thì mặt phẳng (α) song song hoặc chứa trục Oz.

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

    - Nếu A = B = 0, C ≠ 0 thì mặt phẳng (α) song song hoặc trùng với (Oxy).

    - Nếu A = C = 0, B ≠ 0 thì mặt phẳng (α) song song hoặc trùng với (Oxz).

    - Nếu B = C = 0, A ≠ 0 thì mặt phẳng (α) song song hoặc trùng với (Oyz).

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

    Chú ý:

    - Nếu trong phương trình (α) không chứa ẩn nào thì (α) song song hoặc chứa trục tương ứng.

    - Phương trình mặt phẳng theo đoạn chắn (α): Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án. Ở đây (α) cắt các trục tọa độ tại các điểm (a; 0; 0), (0; b; 0), (0; 0; c) với abc ≠ 0.

III. Khoảng cách từ một điểm đến một mặt phẳng.

    • Trong không gian Oxyz, cho điểm Mo(xo; yo; zo) và mặt phẳng (α): Ax + By + Cz + D = 0

    Khi đó khoảng cách từ điểm Mo đến mặt phẳng (α) được tính:

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

IV. Góc giữa hai mặt phẳng

    Trong không gian Oxyz, cho hai mặt phẳng (α): A1x + B1y + C1z + D1 = 0 và (β): A2x + B2y + C2z + D2 = 0

    Góc giữa (α) và (β) bằng hoặc bù với góc giữa hai VTPT nα, nβ. Tức là:

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

** PHƯƠNG TRÌNH ĐƯỜNG THẲNG TRONG KHÔNG GIAN

I. Phương trình đường thẳng:

    • Cho đường thẳng Δ đi qua điểm Mo(xo; yo; zo) và nhận vectơ a = (a1; a2; a3) với a12 + a22 + a32 ≠ 0 làm vectơ chỉ phương. Khi đó Δ có phương trình tham số là :

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

    • Cho đường thẳng Δ đi qua điểm Mo(xo; yo; zo) và nhận vectơ a = (a1; a2; a3) sao cho a1a2a3 ≠ 0 làm vectơ chỉ phương. Khi đó Δ có phương trình chính tắc là :

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

II. Góc:

1. Góc giữa hai đường thẳng:

    Δ1 có vectơ chỉ phương a1

    Δ2 có vectơ chỉ phương a2

    Gọi φ là góc giữa hai đường thẳng Δ1 và Δ2. Ta có:

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

2. Góc giữa đường thẳng và mặt phẳng:

    Δ có vectơ chỉ phương aΔ

    (α) có vectơ chỉ phương nα

    Gọi φ là góc giữa hai đường thẳng Δ và α. Ta có:

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

III. Khoảng cách:

1. Khoảng cách từ điểm M đến đường thẳng Δ:

    Δ đi qua điểm Mo và có vectơ chỉ phương aΔ

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

2. Khoảng cách giữa hai đường thẳng chéo nhau:

    Δ1 đi qua điểm M và có vectơ chỉ phươnga1

    Δ2 đi qua điểm N và có vectơ chỉ phương a2

Toán lớp 12 | Chuyên đề: Lý thuyết - Bài tập có đáp án

Lý thuyết và bài tập trắc nghiệm có đáp án và lời giải chi tiết Toán lớp 12 khác:

Ngân hàng trắc nghiệm miễn phí ôn thi THPT Quốc Gia tại khoahoc.vietjack.com

KHÓA HỌC GIÚP TEEN 2002 ĐẠT 9-10 THI THPT QUỐC GIA

Tổng hợp các video dạy học từ các giáo viên giỏi nhất - CHỈ TỪ 399K tại khoahoc.vietjack.com


phuong-phap-toa-do-trong-khong-gian.jsp


Các loạt bài lớp 12 khác
Khóa học 12