Giáo án bài Thực hành tiếng Việt trang 92 - Kết nối tri thức

                     HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

                   DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: chuyển giao nhiệm vụ

- Yêu cầu HS trả lời các câu hỏi:

+ Đọc ngữ liệu SGK/92 và chỉ ra sự khác biệt về nghĩa của từ “thơm” trong “thị thơm” và “người thơm”. Em dựa vào đâu để nhận biết nghĩa của từ “thơm” trong từng ví dụ đó?

+ Vậy thế nào là ngữ cảnh?

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- HS thực hiện nhiệm vụ

- Dự kiến sản phẩm:

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- HS trình bày sản phẩm thảo luận;

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức

I. Hình thành kiến thức

1. Ngữ cảnh và nghĩa của từ ngữ trong ngữ cảnh

Thị thơm thì giấu người thơm

Chăm làm thì được áo cơm cửa nhà

(Lâm Thị Mỹ Dạ, Chuyện cổ nước mình)

+ Thơm (thị thơm): có mùi hương dễ chịu

+ Thơm (người thơm): phẩm chất tốt đẹp, thơm thảo, được mọi người yêu mến, ca ngợi

-> Trong những ngữ cảnh khác nhau, từ ngữ sẽ mang những nét nghĩa khác nhau

2. Kết luận

- Ngữ cảnh là bối cảnh ngôn ngữ trong đó có một đơn vị ngôn ngữ được sử dụng. Đó có thể là

+ Bối cảnh trong văn bản, gồm những đơn vị ngôn ngữ (từ, cụm từ, câu) đững trước và sau một đơn bị ngôn ngữ (còn gọi là văn cảnh)

+ Bối cảnh ngoài văn bản, gồm người nói, người nghe, địa điểm, thời gian, ... Mà một đơn vị ngôn ngữ được sử dụng.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

                            DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: chuyển giao nhiệm vụ

- GV tổ chức Hoạt động nhóm

Nhóm 1: bài tập 1

Nhóm 2: bài tập 2

Nhóm 3: bài tập 3

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- HS thực hiện nhiệm vụ

- Dự kiến sản phẩm

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- HS trình bày sản phẩm thảo luận

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức

Bài tập 1

a. - Lộc (trong từ điển): chồi lá non.

-> Nghĩa thực

- Lộc (trong Lộc giắt đầy quanh lưng và Lộc trải dài nương mạ) -> Nghĩa ẩn dụ: may mắn, hạnh phúc

- Tác dụng: Với các sử dụng từ lộc, nhà thơ Thanh Hải đã diễn tả được: Người cầm súng như mang theo sức xuân trên đường hành quân, người ra đồng như gieo mùa xuân trên từng nương mạ. Chính người cầm súng và người ra đồng đã làm nên mùa xuân hạnh phúc cho đất nước.

b. - Đi (trong từ điển): di chuyển từ chỗ này đến chỗ khác -> Nghĩa thực

- Đi (trong Đất nước như vì sao/Cứ đi lê phía trước): tiến lên, phát triển. -> Nghĩa ẩn dụ

- Tác dụng: Với việc sử dụng từ đi, nhà thơ đã thể hiện được niềm tin vào nước tiến vững vàng của đất nước trong tương lai.

c. - Làm (trong từ điển): dùng công sức vào những việc khác nhau, nhằm mục đích nhất định nào đó-> Nghĩa thực

- Làm (trong ta làm con chim hót/Ta làm một cành hoa): hóa thành, biến thành.

-> Nghĩa ẩn dụ

- Tác dụng: Với các sử dụng từ làm, nhà thơ Thanh Hải đã thể hiện ước nguyện hóa thân thành con chim hót, thành một cành hoa... để dâng hiến cho cuộc đời, làm đẹp cho đời.

Bài tập 2

Trong ngữ cảnh này, cả hai cách hiểu đều có thể chấp nhận. Vì:

+ Cách hiểu 1: Giọt sương mùa xuân long lanh là điều hợp với lí lẽ thông thương. Tác giả "đưa tay", "hứng" một sự vật hữu hình.

+ Cách hiểu 2: Giọt âm thanh là sự chuyển đổi cảm giác. Giọt là vật hữu hình, phải dùng thị giác để cảm nhận. Giọt âm thanh ở đây chính là tiếng chim. Tiếng chim hót vang trời, lảnh lót và trong trẻo đã được hữu hình hóa thành từng giọt long lanh vì giọt long lanh cũng thật trong trẻo

Bài tập 3

- Biện pháp tu từ ẩn dụ: mùa xuân nho nhỏ, một cành hoa, một nốt trầm, ...

- Tác dụng: Thể hiện ước nguyện chân thành, tha thiết của nhà thơ: được cống hiến những gì tốt đẹp, dù nhỏ bé, đơn sơ cho cuộc đời.

- Biện pháp tu từ so sánh: Đất nước như vì sao/ Cứ đi lên phía trước.

- Tác dụng: Vì sao gợi lên nguồn sáng lấp lánh, vẻ đẹp vĩnh hằng của vũ trụ. Việc so sánh đất nước với vì sao gợi lên hình ảnh rạng ngời của lá cờ Tổ quốc và niềm tự hào của tác giả về đất nước, về tương lai tươi sáng của dân tộc.

- Biện pháp tu từ điệp ngữ: Dù là tuổi hai mươi/Dù là khi tóc bạc.

- Tác dụng: Nhấn mạnh sự quyết tâm, khát khao được cống hiến của tác giả.

- Biện pháp tu từ điệp ngữ: Nước non ngàn dặm mình/Nước non ngàn dặm tình.

- Tác dụng: Nhấn mạnh, làm nổi bật niềm tin yêu, tự hào của tác giả với đất nước, với quê hương.