Giáo án Sinh học 10 Bài 18: Chu kì tế bào và quá trình nguyên phân

Giáo án Sinh học 10 Bài 18: Chu kì tế bào và quá trình nguyên phân

Tải về

I/ MỤC TIÊU:

1-Kiến thức:

- Học sinh phải nêu được chu kỳ tế bào, mô tả được các giai đoạn khác nhau của chu kỳ tế bào.

- Trình bày được các kỳ của nguyên phân và ý nghĩa của quá trình nguyên phân.

- Nêu dược quá trình phân bào được điều khiển như thế nào và những rối loạn trong quá trình điều hoà phân bào sẽ gây nên những hậu quả gì?

2-Kỹ năng :

- Quan sát và nhận dạng được đặc điểm các kỳ của quá trình nguyên phân thông qua hình vẽ.

- Ứng dụng được kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống.

3-Thái độ :

- Biết cách chăm sóc cơ thể, sinh vật và có thái độ đúng đắn đối với sự sinh trưởng của cơ thể.

- Nguyên nhân gây ra hiện tượng các dây tơ vô sắc bị phá hủy là do các yếu tố vật lý, hóa học trong môi trường như các tia phóng xạ, nhiệt độ cao đột ngột, các chất hóa học,…phải bảo vệ môi trường nhằm hạn chế các hoạt động thải ra môi trường các tác nhân nói trên. Có thể gây đột biến ở sinh vật, bệnh ung thư ở người,…

4/ Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực thể hiện sự tự tin khi trình bày ý kiến trước nhóm, tổ, lớp.

- Năng lực trình bày suy nghĩ/ý tưởng; hợp tác; quản lí thời gian và đảm nhận trách nhiệm, trong hoạt động nhóm.

- Năng lực tự học tìm kiếm và xử lí thông tin về diễn biến , ý nghĩa của quá trình giảm phân .

- Năng lực giao tiếp: Trao đổi với bạn bè, thầy cô để rút ra kiến thức trong quá trình học tập.

II / THIẾT BỊ VÀ TÀI LIỆU DẠY HỌC:

- Sơ đồ động quá trình nguyên phân, giảm phân.

- PHT

Kỳ đầu Kỳ giữa Kỳ sau Kỳ cuối
Nhiễm sắc thể NST kép sau khi nhân đôi ở kỳ trung gian dần được co xoắn NST kép co xoắn cực đại và tập trung thành 1 hàng ở mặt phẳng xích đạo. NST tách nhau và di chuyển trên thoi phân bào về 2 cực của tế bào. NST dãn xoắn dần
Màng nhân, nhân con Màng nhân, nhân con tiêu biến. Màng nhân, nhân con xuất hiện
Thoi vô sắc Thoi phân bào xuất hiện. Thoi phân bào đính vào hai phía của NST tại tâm động Thoi phân bào tiêu biến.

III/ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC:

Vấn đáp ,thảo luận nhóm

IV/ KIẾN THỨC TRỌNG TÂM:

Chu kỳ tế bào, diễn biến quá trình NP và ý nghĩa của nó

V/ TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1. Ổn định lớp học (1p)

2. Kiểm tra bài cũ (3p)

3. Bài mới (40p)

Hoạt động của Giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung và năng lực cần đạt được

A. Khởi động (5 phút)

- Mục tiêu: Tạo tình huống/vấn đề học tập mà HS chưa thể giải quyết được ngay...kích thích nhu cầu tìm hiểu, khám phá kiến thức mới.

Tổ chức trò chơi: “Ai nhanh, ai đúng”.

STT NỘI DUNG ĐÚNG SAI
1 Nguyên phân và giảm phân là hình thức phân bào xảy ra ở tế bào sinh dưỡng
2 Ở giảm phân có 2 lần phân bào.
3 Kết quả của quá trình giảm phân là từ 1 tế bào mẹ có 2n NST kép tạo ra 4 tế bào con có bộ NST n đơn.
4 Ở quá trình nguyên phân và giảm phân sẽ tạo sự đa dạng di truyền ở thế hệ sau ở các loài sinh sản hữu tính.
5 Ở kì giữa của quá trình nguyên phân và giảm phân
NST xếp 2 hàng trên mặt phẳng xích đạo thoi vô sắc

- GV đưa ra 5 nội dung có thể đúng, có thể sai. Yêu cầu học sinh dự đoán nội dung nào đúng, nội dung nào sai.

- Chia lớp thành 2 đội chơi.

- GV cho thời gian chuẩn bị của 2 nhóm là 1 phút.

- Khi giáo viên hô “ Bắt đầu” lần lượt đại diện của hai đội lên bảng ghi những dự đoán của đội mình. Câu nào đúng thì ghi chữ “Đ”, câu nào sai thì ghi chữ “S”.( mỗi đại diện của đội chơi chỉ ghi 1 dự đoán sau đó về chỗ chuyền phấn cho đại diện tiếp theo lên bảng ghi tiếp….)

Trong thời gian 30 giây đội nào có nhiều dự đoán đúng và trong thời gian ngắn nhất là đội thắng cuộc.

A. Hình thành kiến thức (30p)

Đặt vấn đề: Chu kỳ tế bào diễn ra như thế nào? Từ một hợp tử ban đầu làm thế nào để phát triển thành một cơ thể hoàn chỉnh như chúng ta với nhiều tỉ tế bào đều có bộ nhiễm sắc thể giống như hợp tử ban đầu? Đó là điều kỳ bí, chúng ta sẽ tìm hiểu điều kỳ bí đó thông qua bài học này.

Hoạt động1: Tìm hiểu về chu kì tế bào (10p)

B1: GV: Cho HS quan sát tranh hình SGK và hãy nêu khái niệm về chu kỳ tế bào?

B2: GV: Chu kỳ tế bào được chia thành các giai đoạn nào?

B3: GV: Cho HS thảo luận nhóm theo yêu cầu mà GV đặt ra trong phiếu học tập.

B4: GV: Nhận xét và giảng thêm cho HS hiểu rõ hơn. Thời gian chu kì tế bào khác nhau ở từng loại tế bào và loài:

- Tế bào phôi sớm: 20 phút / lần

- Tế bào ruột : 6 giờ/lần

- Tế bào gan : 6 tháng /lần

GV: Điều hoà chu kì tế bào có vai trò gì?

GV: Điều gì sẽ xảy ra nếu điều hoà chu kì tế bào bị trục trặc?

Bổ sung GDMT :

Nguyên nhân gây ra hiện tượng các dây tơ vô sắc bị phá huỷ?

(Do các yếu tố vật lí ,hoá học trong môi trường )

Phải hạn chế các tác nhân nói trên như thế nào?

HS: Chu kỳ tế bào là khoảng thời gian giữa 2 lần phân bào gồm kỳ trung gian và quá trình nguyên phân.

HS: Gồm 2 giai đoạn là kỳ trung gian và quá trình nguyên phân.

HS: Thảo luận và hoàn thành phiếu học tập, cử đại diện nhóm lên trình bày kết quả thảo luận, các nhóm khác nhận xét và bổ sung cho hoàn chỉnh.

HS: Trên 1 cơ thể thời gian và tốc độ phân chia tế bào ở các bộ phận khác nhau là khác nhau đảm bảo sự sinh trưởng, phát triển bình thường của cơ thể.

HS: Nếu các cơ chế điều khiển sự phân bào bị hư hỏng trục trặc cơ thể có thể bị lâm bệnh.

I. Chu kỳ tế bào

1) Khái niệm

Chu kỳ tế bào là một trình tự nhất định các sự kiện mà tế bào trãi qua và được lặp đi lặp lại giữa các lần phân bào mang tính chất chu kỳ.Gồm kỳ trung gian và quá trình nguyên phân.

2) Đặc điểm của chu kì tế bào

Kỳ trung gian

Nguyên phân

Thời gian

Dài, chiếm gần hết thời gian chu kì

Ngắn

Đặc điểm

* 3 pha

- Pha G1 tế bào tổng hợp các chất cho sinh trưởng của tế bào.

- Pha S ADN và trung tử nhân đôi.

- Pha G2 tổng hợp các yếu tố cho phân bào.

* 2 giai đoạn

- Phân chia nhân gồm 4 kì: đầu, giữa, sau và cuối.

- Phân chia tế bào chất

Hoạt động 2: Tìm hiểu về quá trình nguyên phân (15p)

B1: GV: Tranh hình 18.2 - SGK

Cho HS thảo luận nhóm: Em hãy nêu các giai đoạn trong nguyên phân và đặc điểm của mỗi giai đoạn.

GV: Theo dõi, nhận xét và bổ sung cho hoàn chỉnh.

GV: NST sau khi nhân đôi không tách nhau ra mà dính nhau ở tâm động có lợi ích gì?

B2: GV: Tại sao NST phải co xoắn tới mức cực đại rồi mới phân chia các nhiễm sắc tử?

GV: Do đâu mà nguyên phân tạo 2 tế bào con có bộ NST giống hệt tế bào mẹ?

B3: GV: Sự phân chia tế bào chất diễn ra như thế nào? So sánh giữa tế bào động vật và tế bào thực vật?

HS: Thảo luận nhóm, ghi nhận kết quả và trình bày trước lớp. Các nhóm khác thì nhận xét và bổ sung lẫn nhau.

HS: Giúp phân chia đồng đếu vật chất di truyền.

HS: Giúp cho các NST dễ dàng phân li về 2 cực của tế bào và tránh bị rối.

HS: Do các NST sau khi nhân đôi vẫn dính với nhau ở tâm động và tập trung một hàng ở mặt phẳng xích đạo  NST phân chia  tế bào con đều có 1 NST của tế bào mẹ.

HS: Thảo luận và trả lời:

- Phân chia tế bào chất diễn ra ở đầu kì cuối

- Tế bào chât phân chia dần, tách tế bào mẹ thành 2 tế bào con

- Ở động vật phần giữa tế bào thắt lại chia thành 2 tế bào.

- Ở thực vật hình thành vách ngăn phân chia tế bào thành 2 tế bào mới

II. Quá trình nguyên phân

1) Phân chia nhân

- Kỳ đầu: các NST kép sau khi nhân đôi ở kỳ trung gian dần được co xoắn. Màng nhân dần tiêu biến, thoi phân bào xuất hiện.

- Kỳ giữa: các NST kép co xoắn cực đại và tập trung thành 1 hàng ở mặt phẳng xích đạo. Thoi phân bào được đính ở 2 phía của NST tại tâm động.

- Kỳ sau: Các NST tách nhau và di chuyển trên thoi phân bào về 2 cực của tế bào.

- Kỳ cuối: NST dãn xoắn dần và màng nhân xuất hiện.

2) Phân chia tế bào chất

- Phân chia tế bào chất diễn ra ở đầu kì cuối

- Tế bào chất phân chia dần, tách tế bào mẹ thành 2 tế bào con

- Ở động vật phần giữa tế bào thắt lại chia thành 2 tế bào.

- Ở thực vật hình thành vách ngăn phân chia tế bào thành 2 tế bào mới.

3) Kết quả: Từ 1 tế bào mẹ ban đầu (2n) sau 1 lần nguyên phân tạo ra 2 tế bào con có bộ NST giống nhau và giống tế bào mẹ

4) Khái niệm: Nguyên phân là hình thức phân chia tế bào ở sinh vật nhân thực trong đó vật chất di truyền được phân chia đồng đều cho các tế bào con.

Hoạt động 3: Tìm hiểu ý nghĩa của nguyên phân. (5p)

B1: GV: Nguyên phân có ý nghĩa như thế nào đối với sinh vật?

B2: GV: Nếu quá trình phân chia không bình thường gây nên những hậu quả gì?

HS: Sinh vật nhân thực đơn bào, sinh vật sinh sản sinh dưỡng: nguyên phân là cơ chế sinh sản. Sinh vật nhân thực đa bào: nguyên phân giúp cơ thể sinh trưởng và phát triển.

HS: Dẫn đến bị bệnh, nhất là bệnh ung thư.

III. Ý nghĩa của nguyên phân.

1) Ý nghĩa lý luận:

- Đối với cơ thể đơn bào: nguyên phân là cơ chế sinh sản.

- Sinh vật đa bào: nguyên phân giúp cơ thể sinh trưởng và phát triển, tái tạo mô cơ quan bị tổn thương

- NP là phương thức truyền đạt và ổn định bộ NST đặc trưng của loài từ tế bào này sang TB khác, từ thế hệ cơ thể này sang cơ thể khác ở loài sinh sản vô tính

2) Ý nghĩa thực tiễn

- Dựa trên cơ sở của nguyên phân để tiến hành giâm, chiết, ghép.

- Ứng dụng nuôi cấy mô đạt hiệu quả cao.

****NL khai thác thông tin. NL làm việc nhóm. NL tư duy GQVD

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP (5p)

- Sử dụng phần kết luận chung và mục em có biết để củng cố.

- Khối u do ung thư phát triển rất nhanh có phải bệnh về điều hoà phân bào? (tế bào ung thư phân bào liên tục, thời gian phân bào ngắn và có khả năng phát tán tế bào đến các nơi khác).

STT NỘI DUNG ĐÚNG SAI
1 Nguyên phân và giảm phân là hình thức phân bào xảy ra ở tế bào sinh dưỡng S
2 Ở giảm phân có 2 lần phân bào. Đ
3 Kết quả của quá trình giảm phân là từ 1 tế bào mẹ có 2n NST kép tạo ra 4 tế bào con có bộ NST n đơn. Đ
4 Ở quá trình nguyên phân và giảm phân sẽ tạo sự đa dạng di truyền ở thế hệ sau ở các loài sinh sản hữu tính. S
5 Ở kì giữa của quá trình nguyên phân và giảm phân
NST xếp 2 hàng trên mặt phẳng xích đạo thoi vô sắc
S
- Tổ chức trò chơi: Chia lớp thành 2 đội chơi

D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG (2p)

Câu 1: Trong nguyên phân, các NST co xoắn và xuất hiện thoi vô sắc làm phương tiện chuyên chở, xảy ra ở:

E. kì đầu *

F. kì giữa.

G. kì sau.

H. Kì cuối.

Câu 2: Bộ NST sẽ bị ảnh hưởng như thế nào nếu ở kì giữa của nguyên phân các thoi vô sắc bị phá vỡ ?

E. NST không tự nhân đôi, không phân li về 2 cực tế bào.

F. NST không tự nhân đôi, phân li về 2 cực tế bào.

G. NST tự nhân đôi, không phân kli về 2 cực tế bào. Bộ NST 2n tăng lên 4n. *

H. NST tự nhân dôi, phân li về 2 cực tế bào.

Câu 3: Có 1 tế bào sinh dưỡng nguyên phân 3 lần liên tiếp thì số tế bào con là bao nhiêu ?

E. 23 = 8. *

F. 2.3 = 6.

G. (2+3).10 = 20

H. (23 - 1) - 1 = 70

4. HDVN

- Học bài và trả lời các câu hỏi cuối bài.

- Tìm thêm các ví dụ cho thấy được ý nghĩa của quá trình nguyên phân.

- Xem trước bài mới, tìm hiểu đặc điểm của quá trình giảm phân, so sánh nguyên phân và giảm phân.

Xem thêm các bài soạn Giáo án Sinh học lớp 10 chuẩn khác:

Ngân hàng trắc nghiệm lớp 10 tại khoahoc.vietjack.com

GIẢM GIÁ 40% KHÓA HỌC VIETJACK HỖ TRỢ DỊCH COVID

Tổng hợp các video dạy học từ các giáo viên giỏi nhất - CHỈ TỪ 199K cho teen 2k5 tại khoahoc.vietjack.com

Toán lớp 10 - Thầy Phạm Như Toàn

4.5 (243)

799,000đs

599,000 VNĐ

Vật Lý 10 - Thầy Quách Duy Trường

4.5 (243)

799,000đ

599,000 VNĐ

Tiếng Anh lớp 10 - Thầy Quang Hưng

4.5 (243)

799,000đ

599,000 VNĐ

Hóa Học lớp 10 - Cô Nguyễn Thị Thu

4.5 (243)

799,000đs

599,000 VNĐ

Hóa học lớp 10 - cô Trần Thanh Thủy

4.5 (243)

799,000đ

599,000 VNĐ

Đã có app VietJack trên điện thoại, giải bài tập SGK, SBT Soạn văn, Văn mẫu, Thi online, Bài giảng....miễn phí. Tải ngay ứng dụng trên Android và iOS.

Nhóm học tập facebook miễn phí cho teen 2k5: fb.com/groups/hoctap2k5/

Theo dõi chúng tôi miễn phí trên mạng xã hội facebook và youtube:

Nếu thấy hay, hãy động viên và chia sẻ nhé! Các bình luận không phù hợp với nội quy bình luận trang web sẽ bị cấm bình luận vĩnh viễn.

Đã có app VietJack trên điện thoại, giải bài tập SGK, SBT Soạn văn, Văn mẫu, Thi online, Bài giảng....miễn phí. Tải ngay ứng dụng trên Android và iOS.

Theo dõi chúng tôi miễn phí trên mạng xã hội facebook và youtube:

Loạt bài Giáo án Sinh học 10 chuẩn nhất của chúng tôi được biên soạn bám sát nội dung sgk Sinh học 10 theo chuẩn Giáo án của Bộ GD & ĐT.

Nếu thấy hay, hãy động viên và chia sẻ nhé! Các bình luận không phù hợp với nội quy bình luận trang web sẽ bị cấm bình luận vĩnh viễn.


Khóa học 10