Đoạn văn diễn dịch và đoạn văn quy nạp là gì

Bài viết Đoạn văn diễn dịch và đoạn văn quy nạp là gì có hướng dẫn chi tiết giúp Giáo viên có thêm tài liệu ôn tập cho học sinh học tốt môn Văn. Mời các bạn đón đọc:

Đoạn văn diễn dịch và đoạn văn quy nạp là gì

1. Đoạn văn diễn dịch là gì?

- Đặc điểm: Câu chủ đề đứng ở đầu đoạn, sau đó là các câu triển khai chi tiết.

- Trình tự: Từ chung đến riêng, từ khái quát đến cụ thể. (Bắt đầu bằng một nhận định chung, rồi đưa ra các ví dụ, sự kiện để chứng minh cho nhận định đó.)

- Ví dụ:

Tiếng Việt có những đặc sắc của một thứ tiếng đẹp, một thứ tiếng hay. Nói thế có nghĩa là nói rằng: tiếng Việt là một thứ tiếng hài hoà về mặt âm hưởng, thanh điệu mà cũng rất tế nhị, uyển chuyển trong cách đặt câu. Nói thế cũng có nghĩa là nói rằng: tiếng Việt có đầy đủ khả năng để diễn đạt tình cảm, tư tưởng của người Việt Nam và để thoả mãn cho yêu cầu của đời sống văn hoá nước nhà qua các thời kì lịch sử.

(Đặng Thai Mai, Tiếng Việt, một biểu hiện hùng hồn của sức sống dân tộc)

→ Ở đoạn văn trên, câu chủ đề (in đậm) được đặt ở đầu đoạn, khẳng định hai nét đặc sắc của tiếng Việt là đẹp và hay. Các câu tiếp theo nói rõ cái đẹp và cái hay thể hiện cụ thể như thế nào.

2. Đoạn văn quy nạp là gì?

- Đặc điểm: Câu chủ đề thường đứng cuối đoạn, tóm lược ý từ các câu trước đó.

- Trình tự: Từ riêng đến chung, từ chi tiết đến khái quát. (Liệt kê các sự kiện, nhân vật, rồi kết luận bằng một câu khái quát về ý nghĩa hoặc bài học rút ra.)

- Ví dụ:

Đề cao sự khác biệt không phải là cổ động cho lối sống cá nhân ích kỉ, hẹp hòi, chối bỏ mọi trách nhiệm. Đề cao sự khác biệt không có nghĩa chấp nhận những sự kì dị, quái đản cốt làm cho cá nhân nổi bật giữa đám đông, xa lạ với văn hoá truyền thống của dân tộc. Đề cao sự khác biệt cũng không đồng nghĩa với việc tán thành lối sống tự do vô mục đích. Xét cho cùng, chỉ sự khác biệt nào toát lên được giá trị của cá nhân và có ích cho cộng đồng thì mới thực sự có ý nghĩa, đáng được đề cao.

       (Nhiều tác giả, Để làm tốt bài thi môn Ngữ văn kì thi trung học phổ thông quốc gia – phần nghị luận xã hội, NXB Giáo dục Việt Nam, 2016)

→ Ba câu đầu nêu những biểu hiện của sự khác biệt tầm thường, vô nghĩa, từ đó, câu chủ đề (in đậm) ở cuối đoạn văn mới có cơ sở khẳng định sự khác biệt có ý nghĩa, đáng được đề cao.

3. Chức năng của đoạn văn diễn dịch và quy nạp

Diễn dịch, quy nạp là hai kiểu tổ chức đoạn văn khác nhau, nhưng đều đáp ứng yêu cầu cơ bản của một đoạn văn: thể hiện rõ chủ đề. Do có câu chủ đề, việc tiếp nhận nội dung đoạn văn trở nên thuận lợi hơn, dù câu chủ đề được đặt ở đầu đoạn (diễn dịch) hay ở cuối đoạn (quy nạp). Hai kiểu đoạn văn này đặc biệt phù hợp với văn bản nghị luận.

4. Luyện tập

Đề bài. Tìm câu chủ đề trong các đoạn văn sau, từ đó, xác định kiểu đoạn văn (diễn dịch, quy nạp). Phân tích tác dụng của từng cách thức tổ chức đoạn văn.

Ta thường nghe: Kỉ Tín đem mình chết thay, cứu thoát cho Cao Đế; Do Vu chìa lưng chịu giáo, che chở cho Chiêu Vương; Dự Nhượng nuốt than báo thù cho chủ; Thân Khoái chặt tay chết theo nạn của vua; Kính Đức, một chàng tuổi trẻ, thân phò Thái Tông thoát khỏi vòng vây Thế Sung; Cảo Khanh, một bề tôi xa, miệng mắng Lộc Sơn, không theo mưu kế nghịch tặc. Từ xưa, các bậc trung thần nghĩa sĩ bỏ mình vì nước, đời nào không có? Giả sử các bậc đó cứ khư khư theo thói nữ nhi thường tình, thì cũng chết già ở xó cửa, sao có thể lưu danh sử sách, cùng trời đất muôn đời bất hủ được!

(Trần Quốc Tuấn, Hịch tướng sĩ)

Đáp án:

- Câu chủ đề là câu nêu ý chính của đoạn: Giả sử các bậc đó cứ khư khư theo thói nữ nhi thường tình, thì cũng chết già ở xó cửa, sao có thể lưu danh sử sách, cùng trời đất muôn đời bất hủ được!

- Câu chủ đề nằm ở cuối đoạn nên thuộc kiểu đoạn văn quy nạp.

- Tác dụng của cách thức tổ chức đoạn văn: hai câu văn đầu phân tích rõ, có dẫn chứng cụ thể cho người đọc thấy rõ nhiều nhân vật đã bỏ mình vì nước, một lòng trung thành với chủ tướng. Câu chủ đề đã khái quát lại những gì hai câu trước đã trình bày và khắc sâu lời nhắc nhở về việc cống hiến cho đất nước, lưu danh muôn đời.

Xem thêm bài viết môn Ngữ văn chọn lọc, hay khác:

• Hướng dẫn cách xác định chủ đề của bài thơ

• Công thức viết mở bài chung cho nghị luận văn học.

• Sưu tầm các dẫn chứng nghị luận xã hội hay, mới nhất

• Kể tóm tắt và nêu ý nghĩa câu chuyện cổ tích Sọ Dừa

• Kể tóm tắt và nêu ý nghĩa câu chuyện “Bóp nát quả cam”

• “Khéo ăn thì no khéo co thì ấm” có nghĩa là gì?

• Hơn 20.000 câu trắc nghiệm Toán,Văn, Anh lớp 9 có đáp án

---