Nêu các cách mở bài phân tích thơ

Bài viêt Nêu các cách mở bài phân tích thơ có hướng dẫn chi tiết giúp Giáo viên có thêm tài liệu ôn tập cho học sinh học tốt môn Văn. Mời các bạn đón đọc:

Nêu các cách mở bài phân tích thơ

I. Khái niệm, vai trò của mở bài

1. Khái niệm

- Mở bài là phần mở đầu của bài viết, có nhiệm vụ giới thiệu vấn đề cần bàn luận, thu hút sự chú ý của người đọc và định hướng nội dung cho toàn bài, chỉ nêu những ý khái quát mà không đi sâu vào chi tiết hay minh họa.

2. Vai trò của mở bài

Nhà văn M.Gorki đã từng nói: “Khó hơn cả là phần mở đầu, cụ thể là câu đầu, cũng như trong âm nhạc, nó chi phối giọng điệu của tác phẩm và người ta thường tìm nó rất lâu”. Để viết một mở bài hay luôn là điều khó khăn đối với đa số học sinh vậy một mở đầu hay sẽ giúp gì cho chúng ta những gì?

+ Đối viết người viết (học sinh): tạo thêm cảm hứng cho bài viết của mình, giúp bài viết được trôi chảy hơn.

+ Đối với người đọc (giám khảo): sẽ thấy được sự thích thú khi cảm nhận bài văn ngay từ phần mở đầu qua đó có thể khẳng định được chất lượng bài văn như thế nào.

+ Đối với bài viết: xác định đúng hướng và đi sâu vào vấn đề cần khai thác.

II. Các yếu tố để có một mở bài hay

- Để có một mở bài hay cho một bài viết không hề dễ dàng, hay ở đây không chỉ là nội dung thể hiện đủ đúng ý mà mở bài hay còn được thể hiện qua việc sử dụng ngôn từ, đòi hỏi người viết không ngừng học tập, trau dồi kiến thức.

- Một mở bài hay cần có các yếu tố sau:

+ Đúng: Mở bài dù có dùng ngôn từ hoa mĩ đến đâu đi chăng nữa nhưng không thể nêu được vấn đề nghị luận hoặc nêu sai vấn đề nghị luận thì phần thân bài và kết bài gần như chẳng còn giá trị. Vậy nên một mở bài hay trước hết phải là một mở bài đúng.

+ Ngắn gọn: Phần mở bài quá dài dòng không những mất thời gian mà còn khiến bạn bị cạn kiệt ý tưởng cho phần thân bài, đôi khi mở bài dài quá khiến sai lệch ý trong cách thể hiện.

+ Đầy đủ: Phải nêu được vấn đề nghị luận, câu nói dẫn dắt, vấn đề chính cũng như nội dung quan trọng bắt buộc phải nhắc đến ở phần mở bài. Sau khi đọc xong mở bài, người đọc sẽ biết được bài viết bàn về vấn đề gì? Trong phạm vi nội dung tư liệu nào?

+ Độc đáo: Phải gây được sự chú ý của người đọc với bài viết. Muốn thế bạn phải có cách nêu vấn đề mới lạ, giữa câu dẫn dắt và câu nêu vấn đề phải tạo bất ngờ ví dụ như mở bài sau đây:

Thời gian vẫn trôi đi và bốn mùa luôn luân chuyển. Con người chỉ xuất hiện một lần trong đời và cũng chỉ một lần ra đi mãi mãi vào cõi vĩnh hằng. Nhưng những gì là thơ, là văn, là nghệ thuật đích thực,… thì vẫn còn mãi với thời gian. Trước khi chết có lần vua Phổ cầm tay Mô – da nói: “Ta tiêu biểu cho trật tự, người tiêu biểu cho cái đẹp. Biết đâu hậu thế sẽ quên ta và nhắc đến ngươi”. Có lẽ mãi mãi về sau, chúng ta vẫn sẽ gặp lại một “Mùa thu vàng” trong tranh Lê – vi – tan, một mùa thu thôn quê Việt Nam trong thơ Nguyễn Khuyến và một “Mùa xuân chín” trong thơ Hàn Mặc Tử, một mùa xuân tràn đầy sức sống, vui tươi mà không ồn ào, thắm đượm sắc màu mà không sặc sỡ, một mùa xuân duyên dáng rất Việt Nam…

(Bài làm của Nguyễn Thị Thu Cúc – học sinh trường THPT Quốc Học Huế)

+ Tự nhiên: Tránh cách viết vụng về, gượng ép gây cho người đọc cảm giác khó chịu bởi sự giả tạo.

III. Một số cách viết mở bài

1. Mở bài theo lối so sánh

Ta có thể so sánh hai hoặc nhiều tác phẩm cùng chủ đề; so sánh về giai đoạn hoặc hai nền văn học khác nhau; so sánh phong cách nghệ thuật của các nhà văn, nhà thơ…

Ví dụ: Cảm nhận vẻ đẹp tâp hồn người phụ nữ đang yêu qua bài thơ “sóng của thi sĩ Xuân Quỳnh.

Không biết từ bao giờ những con sóng áo ạt từ sông, từ biển đã tròn lăn chạm vào trái tim của người nghệ sĩ. Nếu Nguyễn Khuyến thổi vào gợn sóng biếc hơi thở của một mùa thu trong veo, Huy Cận vẽ sóng “Tràng giang” bằng những dòng thơ hiu hắt của một kẻ sĩ bất lực trước thời cuộc thì nữ sĩ Xuân Quỳnh đã khoác lên những con sóng bạc đầu tấm áo tình yêu nồng nàn, vĩnh cửu bằng một hồn thơ đắm say, cháy bỏng. Giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ đang nước sôi lửa bỏng, vẻ đẹp dịu dàng, chung thủy trong tình yêu của người con gái được Xuân Quỳnh thể hiện trong bài thơ “Sóng” ngời sáng như một hòn ngọc báu của Văn chương.

2. Đi từ tác giả

Ví dụ: Phân tích hình tượng người lính “Tây Tiến” của nhà thơ Quang Dũng

Quang Dũng là nhà thơ của “xứ Đoài mây trắng” – một nghệ sĩ đa tài: viết văn, làm thơ, vẽ tranh, soạn nhạc...Ở lĩnh vực nào cũng dấu ấn thành công của anh, nhưng Quang Dũng trước hết là một t thơ tinh tế, một hồn thơ lãng mạn và tài hoa. Anh viết rất nhiều về trong số đó có bài thơ “Tây Tiến”. “Tây Tiến” là sáng tác tiêu nhất cho hồn thơ ấy của Quang Dũng. Bài thơ được ví như bông đầu mùa ngát hương của vườn hoa thơ ca kháng chiến chống Pháp. Tác phẩm là hồi ức đẹp về những năm tháng gian khổ mà hào của những người chiến binh dũng cảm mà hào hoa – Tây Tiến. Tất cả những vẻ đẹp ấy đã được Quang Dũng tập trung khắc họa một cách tinh tế qua đoạn thơ: [….]

3. Đi từ đề tài

Ví dụ: Phân tích “Thu điếu” của Nguyễn Khuyến

Bốn mùa tự lâu đã trở thành cảm hứng bất diệt trong sáng tác nghệ thuật từ thuở khởi sinh, mỗi nghệ sĩ tìm đến bốn mùa đều lưu lại những hương sắc riêng. Và mùa thu - cái độ mà chúng ta muốn hít căng vào lồng ngực những hương thơm dịu mát đang chộn rộn trong từng kẽ lá, nhành cây, để những thanh sắc của tiết trời hòa điệu với những xúc cảm của lòng người. Một nàng thơ kiêu kỳ, đa cảm, đa tình. Nó từng quyến rũ danh họa Levitan vẽ hàng trăm bức tranh để thỏa lòng mong nhớ, làm Trịnh Công Sơn đỏ mắt tiếc nuối trong “Nhìn những mùa thu đi”,... Nhưng theo tôi, mùa thu trong thi ca có âm sắc đặc biệt nhất, bởi mùi phôi pha, tàn úa, bịn rịn của đại địa được soi thấu qua lăng kính đa màu của người thi sĩ. Ở bên kia bờ, khi nhìn lại những quá vãng xa xăm, hồn ta vẫn xao xuyến, rung rinh trước vẻ giản dị, thân thuộc và đơn sơ của làng quê Việt Nam qua chùm thơ thu của Nguyễn Khuyến. Có lẽ, “Thu điếu” là đại diện xuất sắc nhất bởi nó là “điển hình hơn cả cho mùa thu của làng cảnh Việt Nam”: chưng cất những dư vị của vùng chiêm trũng và lên men những nỗi u hoài của cao nhân.

4. Vận dụng kiến thức lí luận văn học

Ví dụ: Đặc trưng của văn học

Văn chương kim cổ luôn là những hồi quang trung thực của đời sống như đại thi hào nước Nga - puskin từng tâm sự “Thơ ca là tiếng vọng của đời”. Nghệ thuật tựa như loài thảo mộc vậy, xanh tươi hay tàn úa, ngọt ngào hay chua chát, tuổi thọ ngắn hay dài... đều ít nhiều phụ thuộc vào mảnh đất hiện thực của đời. Bởi vậy thiên truyện/bài thơ… của nhà văn/nhà thơ… ra đời như một lẽ hiển nhiên để khẳng định cho chân lí nghệ thuật muôn đời ấy. Đặc biệt qua trích đoạn… đã cho ta thấy…

Ví dụ: Người nghệ sĩ và quá trình sáng tạo

Từ cổ chí kim, người nghệ sĩ luôn lấy sáng tạo làm tôn chỉ. Tìm đến “cái mới” chính là khát vọng của bất kì thi sĩ hay văn nhân nào. Nhưng khát vọng ấy cũng đồng thời đặt lên vai họ những gánh nặng vô hình trong hành trình sáng tạo không ngừng nghỉ. Sẽ ra sao khi vần thơ của anh là “bản sao hoàn hảo” của một tác phẩm nào đó? Phải chăng con chữ của anh sẽ chết yểu trên chính trang thơ của mình? Trên dòng chảy viên mãn của văn học nghệ thuật, dường như chỉ được phép xuất hiện những tâm hồn đồng điệu chứ không thể là những con người phiên bản của nhau. Thậm chí chính anh phải tự tẩy trắng giọng văn của mình để đem lại “cái hay” và “cái mới” cho bạn đọc, bởi lẽ, sáng tác văn học như một thứ “sản xuất” mang tính độc bản. Hiểu được điều ấy, nhà thơ… đã không ngừng nỗ lực hoàn thành thiên chức của một người nghệ sĩ qua bài thơ:…

Ví dụ: Tình cảm trong thơ

Bạch Cư Dị từng nói: “Cảm động lòng người, trước hết không gì bằng tình, đầu tiên không gì bằng lời, tha thiết không gì bằng thanh, sâu xa không gì bằng nghĩa. Vậy đối với thơ tình là gốc, lời là cảnh, thanh là họa, nghĩa là quả”. Có thể nói, tình cảm là yếu tố sinh mệnh của thơ ca, thiếu tình cảm thì chỉ có thể trở thành người thợ làm những câu có vần chứ không làm được nhà thơ. Đồng thời, thơ ca không bộc lộ tình cảm một cách bản năng, trực tiếp mà nó được ý thức, được siêu thăng, được lắng lọc qua cảm xúc thẩm mĩ gắn liền với ý thức về mình, về đời. Hiện lên như một “ngôi sao chổi” xoẹt qua bầu trời thi đàn văn học với cái đuôi chói lòa, rực rỡ của mình, Hàn Mặc Tử đến với thơ, với đời bằng tình cảm tha thiết, chân thành của một kẻ sĩ đứng giữa hai bờ sinh tử, chơi vơi giữa cõi thực và cõi mộng. Gã làm thơ khi đã nếm trải đủ mùi vị đau thương trong chốn vốn chẳng có gì là vĩnh hằng. Bao giờ cũng vậy, Hàn Mặc Tử luôn muốn thoát li hiện thực, tìm về một cõi xa xăm nào đấy để ôm ấp những nỗi sầu u oải, mơ hồ, và có lẽ “Đây thôn Vĩ Dạ” đã bước ra từ sự quằn quại, đau đớn để góp vào vườn thơ Hàn “rộng không bờ không bến” một cõi hư vô rợn ngợp khiến thi nhân không khỏi thổn thức:…

5. Vận dụng kiến thức ngoài văn học

Ví dụ: Vận dụng kiến thức về Jê - su

Đức Chúa Jê – su chịu đóng đinh trên thập tự giá để gánh bớt những ô nhục của kiếp người đày đoạ nơi trần gian, và Ngài hứa sẽ trở lại vào ngày tận thế để cứu vớt những công dân của Ngài, bởi lẽ: “Con chồn có hang, chim trời có tổ, nhưng con người không có chỗ tựa đầu”. Người nghệ sĩ cũng vậy, sứ mệnh của anh ta giờ đây chẳng khác nào một nhà địa chất tâm hồn, khai khoáng từng mảng nỗi đau của nhân loại, biết yêu thương và nâng niu biết bao tâm hồn sứt mẻ. Tôi bỗng nhớ đến những trang văn thấm đẫm tình người của nhà văn/nhà thơ ... (tên nhà văn) trong thiên truyện/thi phâm ... (tên tác phẩm).

Ví dụ: Vận dụng kiến thức về thần thoại Hy Lạp

Thần thoại Hy Lạp kể lại câu chuyện về vị thần Promethues đã giúp đỡ rất nhiều cho con người bằng cách ngụy trang giấu đồ ăn (phần ngon nhất) được hiến tế cho Zeus dưới xương và ruột, là người đã ăn cắp ngọn lửa từ thần Apollo để soi sáng xuống trần gian, sưởi ấm cõi u mê, tăm tối của chúng ta. Vì hành động ấy, Promethues đã bị Zeus xiềng vào vách núi cho chim ưng mổ ngực, ăn gan của ông ngày này qua ngày khác, nhưng lá gan cứ ban ngày bị ăn thì ban đêm lại tái sinh. Chính vì sự kiêu hãnh, không khuất phục trước Zeus mà Karl Marx đã viết bốn câu thơ nói lên chí nguyện đời mình:

“Hãy nên biết đừng hòng ta nhận đổi Kiếp no tì để bớt nỗi đau thương

Thà cột vào vách đá cùm gông

Còn hơn sống làm tôi trung cho Zeus”

Và chính Karl Marx cũng từng viết rằng: “Chỉ có con vật mới quay đi trước nỗi đau của đồng loại để liếm láp bộ lông của mình” Văn chương muôn đời nay cũng vậy, nếu người nghệ sĩ không hướng ngòi bút về con người thì anh ta chỉ đơn thuần là chiếc máy đánh chữ sinh học và chẳng xứng đáng với hai chữ: “nhà văn”. Hiểu được chân lí nghệ thuật ấy,….

IV. Tuyển tập một số mẫu mở bài phân tích thơ hay

Mẫu 1:

Nhà thơ Chế Lan Viên đã từng tâm sự: “Nhà thơ như con ong biến trăm hoa thành mật ngọt”. Có lẽ chính vì thế tác phẩm ... ra đời với tất cả những thương quý của nhà thơ... và cả những ánh ngời trên trang sách.

Mẫu 2:

Có những tác phẩm đã thuộc về quá khứ nhưng những gì mà nó để lại vẫn còn giá trị cho hiện tại và tương lai. Tác phẩm….. của nhà thơ….. là một trường hợp như thế. Đọc tác phẩm, tôi thực sự ấn tượng với đoạn trích…..Đây cũng là đoạn trích thể hiện rõ…. ( đưa vấn đề nghị luận phụ trên đề vào. Ví dụ: phong cách nghệ thuật, cách nhìn, quan niệm về con người, …)

Mẫu 3:

Nếu thơ ca là tiếng vọng của lòng người vào năm tháng thời gian, để thương để nhớ lại cho đời thì bài thơ X của nhà thơ Y là một trường hợp như vậy. Đọc bài thơ, tôi thực sự bị đoạn thơ “….” hấp dẫn, không thể cưỡng lại sự mê hoặc của nó. Đây cũng là đoạn thơ cho thấy…..( đưa vấn đề nghị luận phụ trên đề vào. Ví dụ: cảm hứng lãng mạn; tinh thần bi tráng; tính dân tộc đậm đà;việc sử dụng chất liệu văn hóa, văn học dân gian …)

Mẫu 4:

“Thơ ca là tiếng hát của trái tim, là nơi dừng chân của tinh thần, do đó không đơn giản mà cũng không thần bí, thiêng liêng… Thơ ca chân chính phải là nguồn thức ăn tinh thần nuôi tâm hồn phát triển, nó không được là thứ thuốc phiện tinh thần êm ái, nhỏ nhen mà độc hại…” (Phương Lựu). Đường đời muôn nẻo, đường văn chương muôn lối, mỗi thi sĩ đều luôn có hướng đi riêng, nghiêm túc trong hành trình sáng tạo nghệ thuật để tạc dựng lên những áng thơ là “tiếng hát của trái tim”, là “nơi dừng chân của tinh thần”. Có chăng với [nhà văn A], [tác phẩm B] chính là những điều đẹp đẽ như thế, để rồi [vấn đề nghị luận] được tỏa sáng qua [đoạn trích].

Mẫu 5:

Thơ là tiếng lòng tinh khôi và mãnh liệt nhất của con người trước cuộc sống. Từ những rung động dịu dàng đến nỗi đau quặn thắt, thơ luôn biết cách lưu giữ cảm xúc bằng những dòng ngôn từ chắt lọc. Trong mạch cảm xúc ấy, [Tên tác phẩm] của [Tên tác giả] hiện lên như một bản hòa ca lắng đọng, gợi mở những chiêm nghiệm sâu xa về [vấn đề nghị luận].

Mẫu 6:

Nếu văn xuôi là dòng sông kể chuyện thì thơ ca là ngọn lửa thắp lên từ những rung động chân thành. Những vần thơ hay không chỉ truyền tải thông điệp, mà còn lan tỏa cảm xúc. [Tên tác phẩm] của [Tên tác giả] là minh chứng sống động cho điều đó – một bài thơ mang vẻ đẹp của nghệ thuật và chiều sâu tư tưởng về [vấn đề nghị luận].

Mẫu 7:

Trong hành trình đi tìm cái đẹp và sự thật của đời sống, con người không chỉ sống bằng lý trí mà còn cần được dẫn lối bởi cảm xúc. Thơ ca, bằng sự thăng hoa của ngôn từ và hình ảnh, đã thực hiện sứ mệnh đó một cách trọn vẹn. [Tên tác phẩm] của [Tên tác giả] chính là một đóa thơ như thế – đằm thắm, sâu lắng và đầy ám ảnh về [vấn đề nghị luận].

Mẫu 8:

“Hương nhụy trong mát và ngọt lành của cuộc sống chính là văn học”. từ bao đời nay, văn học và cuộc sống luôn có mối quan hệ hữu cơ gắn kết khó có thể tách rời. Ví như con ong cần mẫn tìm mật ngọt cho đời, văn học- bằng chức năng và tác dụng diệu kì của mình, đã tiếp xúc, thu nhặt những chất liệu từ cuộc sống để khám phá, tái hiện nâng cuộc sống lên một tầm cao mới, tìm đến những giá trị Chân - thiện - mĩ của đời. Và tác phẩm.... của nhà thơ/ nhà văn.... là một tác phẩm mang nhiều giá trị như vậy.

Mẫu 9:

Đâu là cầu nối giữa quá khứ và tương lai? Đâu là thanh nam châm hút mọi thế hệ? Đó chẳng phải là văn học hay sao! Văn học vẫn luôn sống một cuộc đời cao đẹp gắn liền với con người và kết tinh những giọt ngọc của thời đại. Và những tác phẩm văn học lâu nay vẫn luôn hoàn thành sứ mệnh cao cả của mình dẫn dắt con người đến với xứ sở của cái đẹp, của những điều tinh túy nhất trên chặng đường phát triển của nó. Với nhà văn/ nhà thơ...... họ đã thực sự thành công và để lại dấu ấn đậm nét trong lòng đọc giả với tác phẩm chứa đựng vô vàn giá trị ý nghĩa: …

Mẫu 10:

Một tác phẩm văn học chỉ thực sự có giá trị khi nó cất lên tiếng nói của con người, ca ngợi và bảo vệ con người. Bởi thế Nam Cao từng nói: “Nghệ thuật không cần phải là ánh trăng lừa dối, không nên là ánh trăng lừa dối; nghệ thuật có thể chỉ là tiếng đau khổ kia thoát ra từ những kiếp sống lầm than” (Giăng Sáng). Văn chương là vậy, nó vẫn luôn đẹp một cách đặc biệt nhất. Phải chăng chính vì thế mà các nhà thơ luôn tạo ra những nét riêng cho mình bằng việc xây dựng lên những trang thơ độc đáo chở nặng tâm tư của tác giả. Điều đó được thể hiện rõ qua tác phẩm....của nhà thơ....

Mẫu 11:

Nếu như khép lại trang văn tác phẩm “Chí Phèo” của  Nam Cao, bạn đọc sẽ tự thốt lên đây chính là “vàng đãi từ dòng sông hiện thực”. Gập lại cuốn “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố cùng hình ảnh chị Dậu với cái tiền đồ tối đen như mực, độc giả sẽ khẳng định “Bức tranh xã hội chân thực tố cáo tội ác của chế độ thực dân nửa phong kiến” là đây. Còn khi đọc theo từng trang thơ “Tác phẩm B” của “Tác giả A”, ta sẽ không khỏi dấy lên những trăn trở, suy nghĩ về hiện thực cuộc sống cũng như những triết lí nhân sinh sâu sắc của một nghệ sĩ chân chính dành cho bạn đọc thông qua ngòi bút của chính mình.

Xem thêm bài viết môn Ngữ văn chọn lọc, hay khác:

• Nêu các cách mở bài phân tích thơ

• Tóm tắt và nêu ý nghĩa “Câu chuyện bó đũa”.

• Nêu các phương thức biểu đạt trong văn bản.

• Trình bày thông tin về tác giả Nguyễn Tuân

• Nêu cách tìm ý cho đoạn văn tưởng tượng.

• Nêu cách kết bài nghị luận văn học.

• Hơn 20.000 câu trắc nghiệm Toán,Văn, Anh lớp 9 có đáp án

---