Các dạng bài tập Dao động và sóng điện từ có lời giải



Các dạng bài tập Dao động và sóng điện từ có lời giải

Bài giảng: Bài 20: Mạch dao động - Cô Phan Thanh Nga (Giáo viên VietJack)

Phần Dao động và sóng điện từ Vật Lí lớp 12 sẽ tổng hợp Lý thuyết, các dạng bài tập chọn lọc có trong Đề thi THPT Quốc gia và trên 300 bài tập trắc nghiệm có lời giải. Vào Xem chi tiết để theo dõi các dạng bài Dao động và sóng điện từ hay nhất tương ứng.

Tổng hợp Lý thuyết Chương Dao động và sóng điện từ

Chủ đề: Mạch dao động

Chủ đề: Điện từ trường

Chủ đề: Sóng điện từ - Thông tin liên lạc

Bài tập trắc nghiệm Dao động và sóng điện từ

Công thức, cách tính chu kỳ, tần số trong mạch dao động LC

A. Phương pháp & Ví dụ

1. Phương pháp

Các công thức cơ bản

- Tần số góc riêng: Hóa học lớp 11 | Lý thuyết và Bài tập Hóa 10 có đáp án

- Chu kỳ dao động riêng: Hóa học lớp 11 | Lý thuyết và Bài tập Hóa 10 có đáp án

- Tần số dao động riêng: Hóa học lớp 11 | Lý thuyết và Bài tập Hóa 10 có đáp án

Ghép thêm tụ điện

Mạch dao động LC1 có chu kỳ T1, tần số . Mạch dao động LC2 có chu kỳ T2, tần số f2

Trường hợp 1: C1 mắc nối tiếp với C2. Khi đó:

Vật Lí lớp 12 | Lý thuyết và Bài tập Vật Lí 12 có đáp án

Trường hợp 2: C1 mắc song song với C2. Khi đó:

Vật Lí lớp 12 | Lý thuyết và Bài tập Vật Lí 12 có đáp án

Ghép thêm cuộn cảm

Mạch dao động L1C có chu kỳ T1, tần số f1 . Mạch dao động L2C có chu kỳ T2, tần số f2

Trường hợp 1: L1 nối tiếp L2:

Vật Lí lớp 12 | Lý thuyết và Bài tập Vật Lí 12 có đáp án

Trường hợp 2: L1 song song với L2:

Vật Lí lớp 12 | Lý thuyết và Bài tập Vật Lí 12 có đáp án

2. Ví dụ

Ví dụ 1: Một mạch dao động gồm một cuộn cảm có độ tự cảm L = 1mH và một tụ điện có điện dung là C = 0,1μF. Tần số riêng của mạch có giá trị nào sau đây?

A. 1,6.104 Hz

B. 3,2.104 Hz

C. 1,6.104 Hz

D. 3,2.104 Hz

Hướng dẫn:

Áp dụng công thức tính tần số ta có:

Vật Lí lớp 12 | Lý thuyết và Bài tập Vật Lí 12 có đáp án

Đáp án A.

Ví dụ 2: Trong mạch dao động, khi mắc tụ điện có điện dung C1 với cuộn cảm L thì tần số dao động của mạch là f1 = 60kHz. Khi mắc tụ có điện dụng C2 với cuộn cảm L thì tần số dao động của mạch là f2 = 80kHz. Khi mắc C1 song song với C2 rồi mắc vào cuộn cảm L thì tần số dao động của mạch là

A. 100 kHz

B. 140 kHz

C. 50 kHz

D. 48 kHz

Hướng dẫn:

Áp dụng công thức tính tần số khi 2 điện dung song song nhau ta có:

Vật Lí lớp 12 | Lý thuyết và Bài tập Vật Lí 12 có đáp án

Đáp án D.

Ví dụ 3: Trong mạch dao động, khi mắc cuộn dây có có độ tự cảm L1, với tụ điện có điện dung C thì tần số dao động của mạch là f1 = 120kHz. Khi mắc cuộn dây có độ tự cảm L2 với tụ điện có điện dung C thì tần số dao động của mạch là f2 = 160kHz. Khi mắc L1 nối tiếp L2 rồi mắc vào cuộn cảm L thì tần số dao động của mạch là:

A. 100 kHz

B. 200 kHz

C. 96 kHz

D. 150 kHz

Hướng dẫn:

Áp dụng công thức tính tần số của mạch khi 2 cuộn cảm mắc nối tiếp ta có:

Vật Lí lớp 12 | Lý thuyết và Bài tập Vật Lí 12 có đáp án

Đáp án C.

Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC

A. Phương pháp giải

I. Phương pháp chung.

Xét một mạch dao động điện từ LC đang hoạt động ổn định. Trong mạch dao động LC có năng lượng điện từ bao gồm năng lượng điện trường và năng lượng từ trường.

1. Năng lượng điện trường tích trữ trong tụ điện và có biểu thức là Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12

* Ta có:

Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12

* Gọi ω’, T’, f’, φ’ lần lượt là tần số góc, chu kì, pha ban đầu của năng lượng điện trường ta có: ω’ = 2ω; T’ = T/2; f’ = 2f, φ’ = 2φ.

2. Năng lượng từ trường tích trữ trong cuộn cảm và có biểu thức là Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12

* Ta có:Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12

Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12

* Gọi ω’, T’, f’, φ’ lần lượt là tần số góc, chu kì, pha ban đầu của năng lượng từ trường ta có: ω’ = 2ω; T’ = T/2; f’ = 2f, φ’ = 2φ +- π => WL ngược pha với WC.

3. Năng lượng điện từ trong mạch LC bằng tổng của năng lượng điện trường và năng lượng từ trường: W = WC + WL

Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12

4. Công thức suy luận liên quan:

Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12

* Để tính các giá trị tức thời (u, i) ta dựa vào phương trình bảo toàn năng lượng:

Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12

* Để tính các giá trị tức thời (i, q) ta dựa vào hệ thức liên hệ:

Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12

* Khi WC = nWL ta có: Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12

* Khi WL = nWC ta có: Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12

5. Dạng đồ thị của năng lượng điện trường và từ trường

Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12

* Trong mạch dao động điện lý tưởng luôn có sự biến đổi năng lượng qua lại giữa năng lượng điện trường và năng lượng từ trường nhưng tổng của chúng tức năng lượng điện từ luôn bảo toàn và tỉ lệ với U02, I02, Q02

* Từ công thức Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12 ta thấy năng lượng điện từ chỉ phụ thuộc vào đặc tính của mạch và cách kích thích ban đầu.

* Trong mạch dao động điện lý tưởng WC và WL biến thiên tuần hoàn nhưng ngược pha nhau với chu kì bằng nửa chu kì dao động của mạch và tần số bằng 2 lần tần số dao động của mạch.

* Trong mạch dao động điện lý tưởng WC và WL biến thiên tuần hoàn quanh giá trị trung bình Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12 và luôn có giá trị dương (biến thiên từ giá trị 0 đến WCmax = WLmax).

* Thời gian liên tiếp để WC = WL trong 1 chu kì là t0 = T/4 (T là chu kì dao động của mạch LC)

* Thời điểm đầu tiên để WC = WL khi mạch dao động có q = qmax = Q0 , u = umax = U0 hoặc i = imax = I0 là t0 = T/8

* Thời gian liên tiếp để năng lượng điện trường (hoặc năng lượng từ trường) đạt cực đại là T/2.

6. Mạch LC dao động tắt dần:

* Công suất hao phí do cuộn dây có điện trở R là: Phao phí = I2.R (với Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12) và để duy trì dao động của mạch thì công suất bổ sung phải bằng công suất hao phí.

* Năng lượng cần bổ sung trong 1 chu kì là ∆ET = Phao phí.T = I2.R.T

* Năng lượng cần bổ sung trong thời gian t là Et = Phao phí.t = I2.R.t.

B. Ví dụ minh họa

Ví dụ 1 (CĐ – 2011): Trong mạch dao động lí tưởng gồm tụ điện có điện dung C và cuộn cảm thuần có độ tự cảm L, đang có dao động điện từ tự do. Biết hiệu điện thế cực đại giữa hai bản tụ là U0. Khi hiệu điện thế giữa hai bản tụ là U0/2 thì cường độ dòng điện trong mạch có độ lớn bằng

Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12

Hướng dẫn

Chọn D.

Ta có: Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12

Thay u = U0/2

Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12

Ví dụ 2: Mạch dao động LC gồm tụ C = 6μF và cuộn cảm thuần. Biết giá trị cực đại của điện áp giữa hai đầu tụ điện là U0 = 14V. Tại thời điểm điện áp giữa hai bản của tụ là u = 8V, năng lượng từ trường trong mạch bằng

A. WL = 588μJ.

B. WL = 396μJ.

C. WL = 39,6μJ.

D. WL = 58,8μJ.

Hướng dẫn

Chọn C.

Bảo toàn năng lượng ta được:

Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12

Thay số ta được năng lượng từ trường của mạch là:

Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12

Ví dụ 3: Trong mạch dao động LC lý tưởng đang có dao động điện từ tự do. Thời gian ngắn nhất giữa 2 lần liên tiếp năng lượng từ trường bằng 3 lần năng lượng điện trường là 10-4s. Thời gian giữa 3 lần liên tiếp dòng điện trên mạch có giá trị lớn nhất là:

A. 3.10-4 s

B. 9.10-4 s

C. 6.10-4 s

D. 2.10-4 s.

Hướng dẫn

Chọn C.

Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12

Khi WL = 3WC ta có: .

Sử dụng vòng tròn lượng giác biểu diễn q, ta nhận thấy khoảng thời gian ngắn nhất giữa hai lần WL = 3WC ứng với góc quét ∆φ = π/3 → ∆tmin = T/6

→ Chu kỳ mạch dao động là: T = 6.10-4s.

Thời gian giữa 3 lần liên tiếp dòng điện trên mạch có giá trị lớn nhất là một chu kỳ T.

Ví dụ 4: Một mạch dao động gồm tụ điện C = 0,5μF và cuộn dây L = 5mH, điện trở thuần của cuộn dây là R = 0,1Ω. Để duy trì dao động trong mạch với hiệu điện thế cực đại trên tụ là 5V ta phải cung cấp cho mạch một công suất là

A. 0,125μW.

B. 0,125mW.

C. 0,125W.

D. 125W.

Hướng dẫn

Chọn B.

Khi hiệu điện thế cực đại trên tụ là 5V thì cường độ dòng điện hiệu dụng trong mạch là:

Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12= 0,035355A.

Công suất tiêu thụ trong mạch là P = RI2 = 1,25.10-4W = 0,125mW.

Muốn duy trì dao động trong mạch thì cứ sau mỗi chu kì dao động ta phải cung cấp một phần năng lượng bằng phần năng lượng đã bị mất tức là ta phải cung cấp một công suất đúng bằng 0,125mW.

Ví dụ 5: Một nguồn điện có suất điện động 3V, điện trở trong 2Ω, được mắc vào hai đầu mạch gồm một cuộn dây có điện trở thuần 3Ω mắc song song với một tụ điện. Biết điện dung của tụ là 5μF và độ tự cảm là 5μH. Khi dòng điện chạy qua mạch đã ổn định, người ta ngắt nguồn điện khỏi mạch. Lúc đó nhiệt lượng lớn nhất toả ra trên cuộn dây bằng bao nhiêu?

A. 6.10-4 J.

B. 7.10-4 J.

C. 9 μJ.

D. 7μJ.

Hướng dẫn

Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12= 0,035355A.

Chọn C.

Khi dòng điện qua mạch ổn định (qua cuộn dây):

Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12= 0,035355A.

Hiệu điện thế ở hai đầu cuộn dây cũng chính là hiệu điện thế 2 đầu tụ: UAB = U0 = I.R = 1,8 V

Năng lượng dao động của mạch lúc ngắt nguồn:

Công thức, cách tính năng lượng điện từ trong mạch dao động LC hay, chi tiết - Vật Lí lớp 12= 0,035355A.

Nhiệt lượng lớn nhất tỏa ra trên cuộn dây bằng năng lượng dao động lúc đầu của mạch.

Khi đó nhiệt lượng lớn nhất toả ra trên cuộn dây bằng năng lượng của mạch khi đó: Qmax = W = 9μJ

Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng

A. Phương pháp giải

1. Bước sóng điện từ mạch thu được

+ Bước sóng điện từ: trong chân không: Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12; trong môi trường: Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

+ Máy phát hoặc máy thu sóng điện từ sử dụng mạch dao động LC thì tần số sóng điện từ phát ra hoặc thu được bằng tần số riêng của mạch.

Mạch chọn sóng vô tuyến của máy thu có: Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

+ Từ công thức tính bước sóng ta thấy, bước sóng biến thiên theo L và C. L hay C càng lớn thì bước sóng càng lớn.

+ Mạch dao động có L biến đổi từ Lmin đến Lmax và C biến đổi từ Cmin đến Cmax¬ thì bước sóng của sóng điện từ phát (hoặc thu):

- λmin tương ứng với Lmin và Cmin

- λmax tương ứng với Lmax và Cmax

Nếu mạch chọn sóng có cả L và C biến đổi thì bước sóng mà máy thu vô tuyến thu được thay đổi trong giới hạn từ Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12 đến Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12 .

Lưu ý:

* Khi ghép 2 tụ nối tiếp hoặc 2 cuộn cảm song song: Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

* Khi ghép 2 tụ song song hoặc 2 cuộn cảm nối tiếp: Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

* Điện dung của tụ điện phẳng: Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12(ε là hằng số điện môi, d là khoảng cách giữa hai bản tụ và S là diện tích của mỗi bản tụ).

+ Khi chất điện môi trong tụ là không khí thì ε = 1 nên Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12 và bước sóng thu được là:Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12.

+ Nếu nhúng các bản tụ ngập vào trong điện môi có hằng số điện môi ε và các yếu tố khác không đổi thì điện dung Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12. Suy ra bước sóng: Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

+ Nếu nhúng các bản tụ ngập sâu x% trong điện môi lỏng có hằng số điện môi ε và các yếu tố khác không đổi thì bộ tụ coi như gồm hai tụ C1, C2 ghép song song: Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

Bước sóng mạch thu được khi đó là: Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

+ Nếu ghép sát vào một bản tụ một tấm điện môi có hằng số điện môi ε và bề dày d’ = x%.d và các yếu tố khác không đổi thì bộ tụ coi như gồm hai tụ C1, C2 ghép nối tiếp. Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

Bước sóng mạch thu được khi đó là: Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

* Nếu tụ xoay có cấu tạo gồm N tấm kim loại đặt song song cách đều nhau những khoảng d thì ta được bộ tụ gồm (N – 1) tụ giống nhau ghép song song, mỗi tụ có điện dung Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

Do vậy, bộ tụ có điện dung tương đương là: Cb = (N – 1).C0.

* Nếu tụ xoay có cấu tạo gồm N tấm kim loại đặt song song cách đều nhau những khoảng d và hai tấm ngoài cùng được nối với mạch thì ta được bộ tụ gồm (N – 1) tụ giống nhau ghép nối tiếp, mỗi tụ có điện dung Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

Do vậy, bộ tụ có điện dung tương đương là:Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

Ví dụ 1: Mạch chọn sóng của một máy thu gồm một tụ điện và cuộn cảm. Khi thu được sóng điện từ có bước sóng λ, người ta nhận thấy khoảng thời gian giữa hai lần liên tiếp điện áp trên tụ có giá trị bằng giá trị điện áp hiệu dụng là 5 ns. Biết tốc độ truyền sóng điện từ là 3.108 m/s. Bước sóng λ là:

A. 5 m.

B. 6 m.

C. 3 m.

D. 1,5 m.

Hướng dẫn

Chọn B..

Hai lần liên tiếp điện áp trên tụ có giá trị bằng giá trị điện áp hiệu dụng chính là hai lần liên tiếp WL = WC nên:

Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

Ví dụ 2: Một đài bán dẫn có thể thu được cả dải sóng AM và dải sóng FM bằng cách thay đổi cuộn cảm L của mạch thu sóng nhưng vẫn dùng chung một tụ xoay. Khi thu sóng AM, đài thu được dải sóng từ 100 m đến 600 m. Khi thu sóng FM, đài thu được bước sóng ngắn nhất là 2,5 m. Bước sóng dài nhất trong dải sóng FM mà đài thu được là

A. 5 m.

B. 7,5 m.

C. 15 m.

D. 12 m.

Hướng dẫn

Chọn C..

Bước sóng AM:Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

Bước sóng FM:Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

Ví dụ 3 (THPTQG 2017): Mạch dao động ở lối vào của một máy thu thanh gồm cuộn cảm thuần có độ tự cảm 5 μH và tụ điện có điện dung thay đổi được. Biết rằng, muốn thu được sóng điện từ thì tần số riêng của mạch dao động phải bằng tần số của sóng điện từ cần thu (để có cộng hưởng). Trong không khí, tốc độ truyền sóng điện từ là 3.108 m/s, để thu được sóng điện từ có bước sóng từ 40 m đến 1000 m thì phải điều chỉnh điện dung của tụ điện có giá trị

A. từ 9 pF đến 5,63nF.

B. từ 90 pF đến 5,63 nF.

C. từ 9 pF đến 56,3 nF.

D. từ 90 pF đến 56,3 nF.

Hướng dẫn

Chọn D..

Ta có:

Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

Ví dụ 4: Trong mạch chọn sóng, khi mắc tụ điện có điện dung C1 với cuộn cảm L thì mạch thu được bước sóng, λ1 = 90m. Khi mắc tụ có điện dung C2 với cuộn cảm L thì mạch thu được bước sóng λ2 = 120m. Khi mắc C1 nối tiếp C2 rồi mắc vào cuộn cảm L thì mạch thu được bước sóng là

A. 100 m

B. 150 m

C. 210 m

D. 72 m

Hướng dẫn

Chọn D..

Áp dụng công thức bước sóng khi ghép 2 tụ điện nối tiếp:

Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

Ví dụ 5: Mạch chọn sóng của một máy thu vô tuyến điện gồm bộ tụ điện và cuộn cảm thuần L. Khi L = L1; C = C1 thì mạch thu được bước sóng λ. Khi L = 3L1; C = C2 thì mạch thu được bước sóng là 2λ. Khi điều chỉnh cho L = 2L1; C = C1 + 2C2 thì mạch thu được bước sóng là

Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

Hướng dẫn

Chọn A..

Khi L = L1; C = C1 thì Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

Khi L = 3L1; C = C2 thì Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

Khi điều chỉnh cho L = 2L1; C = C1 + 2C2 = 11C1/3 thì mạch thu được bước sóng là:

Phương pháp giải bài tập về mạch chọn sóng cực hay có lời giải - Vật Lí lớp 12

Xem thêm các dạng bài tập Vật Lí lớp 12 có trong đề thi THPT Quốc gia khác:

Giới thiệu kênh Youtube VietJack

Ngân hàng trắc nghiệm miễn phí ôn thi THPT Quốc Gia tại khoahoc.vietjack.com

CHỈ CÒN 250K 1 KHÓA HỌC BẤT KÌ, VIETJACK HỖ TRỢ DỊCH COVID

Tổng hợp các video dạy học từ các giáo viên giỏi nhất - CHỈ TỪ 399K tại khoahoc.vietjack.com

Tổng đài hỗ trợ đăng ký khóa học: 084 283 45 85




Các loạt bài lớp 12 khác